അത്യുഗ്രം ച കൃതം കര്മ മമ കാരുണ്യതഃ കൃതമ് । കന്യോവാച- തേന ദേവാശ്ച ഗംധര്വാ സയക്ഷോരഗരാക്ഷസാഃ
ഇത്രയും ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തി എന്റെ കാരുണ്യത്താൽ ചെയ്തതാണെന്ന് ദേവൻ പറഞ്ഞു. കന്യക പറഞ്ഞു: 'അവൻ ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും സർപ്പന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും—'
ഇംദ്രാദ്യാഃ സകലാ ജിത്വാ സ്വര്ഗാച്ചൈവ നിരാകൃതാഃ । ഹരിഃ സുപ്തോ മയാ ദൃഷ്ടോ മുരഃ പൃഷ്ഠേ സമാഗതഃ
'ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാം ജയിച്ച് സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി; ഹരി ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ഞാൻ മുരനെ പിന്നിൽ നിന്ന് വരുന്നത് കണ്ടു.'
സംഹരിഷ്യതി ത്രൈലോക്യം സുപ്തേ ചൈവ ജര്നാദനേ । തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വിഷ്ണുര്വചനമബ്രവീത്
'ജനാർദ്ദനൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ അവൻ മൂന്നു ലോകവും നശിപ്പിച്ചേനെ; അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു വിഷ്ണു പറഞ്ഞു.'
അഹം ച നിര്ജിതോ യേന കഥം സോഽപി ത്വയാ ജിതഃ । ഏകാദശ്യുവാച- ത്വത്പ്രസാദാച്ച ഭോ സ്വാമിന്മഹാദൈത്യോ മയാ ഹതഃ
'എന്നെ തോൽപ്പിച്ചവനെ നീ എങ്ങനെ ജയിച്ചു?' എകാദശി പറഞ്ഞു: 'സ്വാമി, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ആ മഹാദൈത്യനെ തോൽപ്പിച്ചു.'
ശ്രീഭഗവാനുവാച- ആനംദം ത്രിഷു ലോകേഷു മുനയോ ദേവതാ ഗതാഃ । ബ്രൂഹി ത്വം ച മയാ ഭദ്രേ യത്തേ മനസി രോചതേ । ദദാമി ച ന സംദേഹോ യത്സുരൈരപി ദുര്ല്ലഭമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും മുനികൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ആനന്ദം ലഭിച്ചു. ഭദ്രേ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇഷ്ടമായത് എനിക്ക് പറയൂ. ഞാൻ അതു നിനക്ക് നൽകും. ദേവന്മാർക്കും അപൂർവമായതും ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നിനക്ക് നൽകും.
ഏകാദശ്യുവാച- യദി തുഷ്ടോഽസി മേ ദേവ സത്യമുക്തം ജനാര്ദന । വരമേകം തു വാംച്ഛാമി ഹൃദയേ ച ജഗത്പതേ
ഏകാദശി പറഞ്ഞു: ദേവാ, നീ എന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമായാൽ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു വരം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രാര്ഥയാമി ച ദേവേശ ഈപ്സിതം ച മയാ പ്രഭോ । യദി സത്യം ജഗന്നാഥ തിസ്രോ വാചോ ദദാസി മേ
ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു, പ്രഭോ. ലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, സത്യമാണെങ്കിൽ, മൂന്നു വരങ്ങൾ എന്നെ നൽകേണമേ.
ശ്രീഭഗവാനുവാച- സത്യം സത്യം മയാ പ്രോക്തം അവശ്യം തവ സുവ്രതേ । തിസ്രോ വാചോ മയാ ദത്താ ന ചാവാക്യം ഭവേദിഹ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: സത്യം, സത്യം, ഞാൻ പറഞ്ഞത് ഉറപ്പാണ്, സുവ്രതേ, നിനക്ക് ഞാൻ തീർച്ചയായും മൂന്നു വരങ്ങൾ നൽകും. ഞാൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു, ഇവിടെ വാഗ്ദാനം പാലിക്കപ്പെടാതെ പോകില്ല.
ഏകാദശ്യുവാച- ത്രിഭുവനേഷു ച ദേവേശ ചതുര്യുഗേഷു സാംപ്രതമ് । ത്രിഷു ലോകേഷു സര്വത്ര താദൃശം കുരു മേ പ്രഭോ
ഏകാദശി പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നാലു യുഗങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും, പ്രഭോ, അങ്ങനെ ഒരു വരം എനിക്ക് നൽകേണമേ.
സര്വതീര്ഥപ്രധാനം ഹി സര്വവിഘ്നവിനാശിനീ । സര്വസിദ്ധികരീ ദേവീ ത്വത്പ്രസാദാദ്ഭവാമ്യഹമ്
നിന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രധാനമായതും, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കുന്നവളും, എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്ന ദേവിയായും ആകട്ടെ.
മാമുപോഷ്യംതി യേ ഭക്ത്യാ തവ ഭക്ത്യാ ജനാര്ദന । സര്വസിദ്ധിര്ഭവേത്തേഷാം യദി തുഷ്ടോഽസി മേ പ്രഭോ 6.38.
എന്നെ ഭക്തിയോടെ ഉപാസിക്കുന്നവരും നിന്നെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവരും, ജനാർദ്ദനാ, നീ എന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, അവർക്കെല്ലാം എല്ലാ സിദ്ധികളും ലഭിക്കട്ടെ.
ഉപവാസം ച നക്തം ച ഏകഭക്തം കരോതി ച । തസ്യ വിത്തം ച ധര്മം ച മോക്ഷം വൈ ദേഹി മാധവ
ആരെങ്കിലും ഉപവാസം പാലിച്ചാലോ, രാത്രിയിൽ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചാലോ, ഒരുതവണ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചാലോ, മാധവാ, അവർക്കു സമ്പത്തും ധർമ്മവും മോക്ഷവും നൽകേണമേ.
വിഷ്ണുരുവാച-। യത്ത്വം വദസി കല്യാണി തത്സര്വം ച ഭവിഷ്യതി । സര്വാന്മനോരഥാന്ഭദ്രേ ദാസ്യസി ത്വം ച നാന്യഥാ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: കല്യാണിയേ, നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം സംഭവിക്കും. ഭദ്രേ, നീ എല്ലാവരുടെയും ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റും; അതിൽ യാതൊരു മാറ്റവും ഉണ്ടാകില്ല.
മമ ഭക്താശ്ച യേ ലോകേ യേ ച ഭക്താസ്തു കാര്ത്തികേ । ചതുര്യുഗേഷു വിഖ്യാതാസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വൈ പ്രഭോ
ലോകത്തിൽ എന്റെ ഭക്തരും കാർത്തിക മാസത്തിൽ ഭക്തരായവരും, നാലു യുഗങ്ങളിലും മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധരാകും, പ്രഭോ.
ത്വാം ച ശക്തിമഹം മന്യേ ഏകാദശീവ്രതസ്ഥിതാഃ । മമ പൂജാം കരിഷ്യംതി മോക്ഷഗാസ്തേ ന സംശയഃ
ഏകാദശി വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്ന ശക്തിയുള്ളവളായി ഞാൻ നിന്നെ കരുതുന്നു. എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും; അതിൽ സംശയമില്ല.
തൃതീയാ ചാഷ്ടമീ ചൈവ നവമീ ച ചതുര്ദശീ । ഏകാദശീ വിശേഷേണ തിഥിരേഷാ ഹരിപ്രിയാ । സര്വതീര്ഥാധികം പുണ്യം സത്യം സത്യം ന സംശയഃ
തൃതീയ, അഷ്ടമി, നവമി, ചതുർദശി, പ്രത്യേകിച്ച് ഏകാദശി—ഈ തിഥിയാണ് ഹരിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയം. അതിന്റെ പുണ്യം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും മറികടക്കുന്നു; സത്യം, സത്യം, സംശയമില്ല.
ഇദം ദത്ത്വാ വരം തസ്യൈ തിസ്രോ വാചോ ന സംശയഃ । ഹൃഷ്ടാ പുഷ്ടാ ച സംജാതാ ഏകാദശീമഹാവ്രതാ
ഈ മൂന്നു വരങ്ങൾ അവളെക്കു നൽകി, സംശയമില്ലാതെ, ഏകാദശി സന്തോഷവും പുഷ്ടിയും നിറഞ്ഞവളായി മഹാവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമായി.
ശത്രും ഹംസി പരാം തസ്യ ദദാസി പരമാം ഗതിമ് । ത്വം ഹംസി സര്വവിഘ്നാനി സര്വസിദ്ധിവരപ്രദാ
നീ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുകയും അതിനുള്ളവന് പരമഗതി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. നീ എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കി, പരമമായ സിദ്ധിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.
ഉഭയോഃ പക്ഷയോഃ പാര്ഥ തുല്യാ ഏകാദശീ ശുഭാ । ന ശുക്ലാ നൈവ കൃഷ്ണാ ച വിഭേദം നൈവ കാരയേത്
പാർഥാ, ഇരുവിധ പക്ഷങ്ങളിലും ശുഭമായ ഏകാദശി തുല്യമാണ്; ശുക്ലപക്ഷമോ കൃഷ്ണപക്ഷമോ എന്ന വ്യത്യാസം ഉണ്ടാക്കേണ്ടതില്ല.
വിഭേദോ നൈവ കര്ത്തവ്യഃ സമസ്തവ്രതകാരിഭിഃ । ദിവാ വാ യദി വാ രാത്രൌ ശൃണോതി ഭക്തിതത്പരഃ
എല്ലാ വ്രതങ്ങളും പാലിക്കുന്നവർക്ക് വ്യത്യാസം ചെയ്യേണ്ടതില്ല. പകൽ ആയാലും രാത്രിയായാലും, ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവർക്ക്—
തിഥിരേകാ ഭവേത്സര്വാ പക്ഷയോരുഭയോരപി । ഉഭയൈകാദശീ സ്വല്പാ ഹ്യംതേ ചൈവ ത്രയോദശീ
രണ്ടു പക്ഷങ്ങളിലും തിഥി എല്ലായ്പ്പോഴും ഏകാദശിയാണ്; ഇരുവിധ ഏകാദശികളും ചെറിയവയാണ്, അവസാനം ത്രയോദശി വരുന്നു.
മധ്യേ തു ദ്വാദശീ പൂര്ണാ ത്രിസ്പൃശാ സാ ഹരിപ്രിയാ । ഏകാമുപോഷയേത്താം വൈ സഹസ്രൈകാദശീഫലമ്
ഇടയിൽ ദ്വാദശി പൂർണ്ണമായും, മൂന്നു ദിവസത്തെയും സ്പർശിക്കുന്നതും ഹരിക്ക് പ്രിയവുമാണ്. അതു ഉപവാസം പാലിക്കുന്നവന് ആയിരം ഏകാദശികളുടെ ഫലം ലഭിക്കും.
സഹസ്രഗുണിതം ഹ്യേവം ദ്വാദശ്യാം പാരണേ കൃതേ । അഷ്ടമ്യേകാദശീ ഷഷ്ഠീ തൃതീയാ ച ചതുര്ദശീ
ഇങ്ങനെ ദ്വാദശി ദിവസത്തിൽ ഉപവാസം അവസാനിപ്പിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലം ആയിരം മടങ്ങ് വർദ്ധിക്കും. അഷ്ടമി, ഏകാദശി, ഷഷ്ഠി, തൃതീയ, ചതുർദശി ദിവസങ്ങളിലും ഇതേ വിധി ബാധകമാണ്.
പൂര്വവിദ്ധാ ന കര്തവ്യാ പരവിദ്ധാമുപോഷയേത് । ഏകാദശീ ഹ്യഹോരാത്രം പ്രഭാതേ ഘടികാ ഭവേത്
ഈ ദിവസങ്ങൾ മുൻപത്തെ ദിവസത്തോട് ചേർന്നാൽ ഉപവാസം ചെയ്യരുത്; പിന്നത്തെ ദിവസത്തോട് ചേർന്നാൽ ഉപവാസം വേണം. ഏകാദശി ദിവസം പൂർണ്ണമായ ഒരു ദിവസം-രാത്രി നീണ്ടു, രാവിലെ കുറച്ച് നേരം വരെ തുടരണം.
സാ തിഥിഃ പരിഹര്തവ്യാ ഉപോഷ്യാ ദ്വാദശീയുതാ । ഏവംവിധാ മയാ പ്രോക്താ പക്ഷയോരുഭയോരപി
ദ്വാദശി കൂടാതെ വരുന്ന തിഥി ഉപേക്ഷിക്കണം; ഇരുപക്ഷത്തിലും എങ്ങനെ ആചരിക്കണമെന്ന് ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ഏകാദശ്യാം പ്രകുര്വീത ഹ്യുപവാസം ന സംശയഃ । തേ യാംതി വൈഷ്ണവം സ്ഥാനം യത്രാസ്തേ ഗരുഡധ്വജഃ
ഏകാദശി ദിവസം ഉപവാസം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഗരുഡധ്വജനായ വിഷ്ണു താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം ലഭിക്കും.
ധന്യാസ്തേ മാനവാ ലോകേ വിഷ്ണുഭക്തിപരായണാഃ । ഏകാദശ്യാശ്ച മാഹാത്മ്യം സര്വകാലേഷു യഃ പഠേത്
ലോകത്തിൽ വിഷ്ണു ഭക്തിയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്. ഏകാദശി മഹത്വം എല്ലായ്പ്പോഴും വായിക്കുന്നവനും അതുപോലെ ഭാഗ്യവാനാണ്.
ഗോസഹസ്രഫലം സോഽപി പുണ്യം പ്രാപ്നോതി മാനവഃ । ദിവാ വാ യദി വാ രാത്രൌ യേ വൈ ശൃണ്വംതി ഭക്തിതഃ
അവൻക്ക് ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലവും ലഭിക്കും. പകലോ, രാത്രിയോ, ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവർക്ക്—
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപേഭ്യോ മുച്യംതേ നാത്ര സംശയഃ । വിഷ്ണുധര്മസമം നാസ്തി ഗീതാര്ഥം ച നൃപോത്തമ । ഏകാദശീസമം നാസ്തി വ്രതം പാപപ്രണാശനമ്
ബ്രഹ്മഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം കിട്ടും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. വിഷ്ണു ധർമ്മത്തിലും ഗീതയുടെ അർത്ഥത്തിലും സമം ഒന്നുമില്ല; പാപം നശിപ്പിക്കാൻ ഏകാദശി വ്രതം പോലെയും ഒന്നുമില്ല.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- വംദേ വിഷ്ണും വിഭും സാക്ഷാല്ലോകത്രയസുഖാവഹമ് । വിശ്വേശം വിശ്വകര്താരം പുരാണം പുരുഷോത്തമമ്
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും സന്തോഷം നൽകുന്ന, സർവ്വവ്യാപിയായ, സർവ്വശക്തനായ, സർവ്വസൃഷ്ടാവായ, പുരാതനനായ, പരമപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.