ശ്രീഭഗവാനുവാച- ഹേമംതേ ചൈവ സംപ്രാപ്തേ മാസേ മാര്ഗേ ച ശോഭനേ । കൃഷ്ണപക്ഷേ ച യാ പാര്ഥ ദ്വാദശീ താമുപോഷയേത് । ദശമ്യാം ചൈകഭക്തശ്ച ശുദ്ധചിത്തോ ദൃഢവ്രതഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ശീതകാലം എത്തുമ്പോൾ, മാര്ഗശീർഷം എന്ന ഉത്തമ മാസത്തിൽ, പാർഥാ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസം ഉപവാസം ആചരിക്കണം. ദശമി ദിവസം, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, ദൃഢവ്രതത്തോടെ, ഒരേ ഒരു ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിക്കണം.
നക്തം ചൈവ തഥാ ജ്ഞാത്വാ ദശമ്യാം നിയതഃ സദാ । ദിവസസ്യാഷ്ടമേ ഭാഗേ മംദീഭൂതേ ദിവാകരേ
ദശമി ദിവസം, രാത്രി മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കണമെന്നും, എപ്പോഴും നിയന്ത്രിതനായി ഇരിക്കണമെന്നും അറിയണം. ദിവസം എട്ടാം ഭാഗം കഴിഞ്ഞ്, സൂര്യന്റെ പ്രകാശം ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ.
നക്തം ച തദ്വിജാനീയാന്ന നക്തം നിശിഭോജനമ് । നക്ഷത്രദര്ശനാന്നക്തം ഗൃഹസ്ഥസ്യ വിധീയതേ
രാത്രി എന്നു പറയുമ്പോള് രാത്രി ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതല്ല. ഗൃഹസ്ഥന് വേണ്ടി, നക്ഷത്രങ്ങള് കാണുന്ന സമയമാണ് രാത്രി എന്നത്.
യതേര്ദിനാഷ്ടമേ ഭാഗേ രാത്രൌ തസ്യ നിഷേധനമ് । തതഃ പ്രഭാതസമയേ കൃത്വാ ച നിയമം വ്രതീ
യതിക്ക്, പകലിന്റെ എട്ടാം ഭാഗം കഴിഞ്ഞ് രാത്രിയില് ഭക്ഷണം വിലക്കിയിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, പ്രഭാതസമയത്ത് വ്രതം പാലിക്കുന്നവന് ആചാരം നടത്തണം.
മധ്യാഹ്നേ ച തഥാ പാര്ഥ സ്നാനം ശുചിഃ സമാചരേത് । അധമം കൂപകേ സ്നാനം വാപ്യാം സ്നാനം ച മധ്യമമ്
മധ്യാഹ്നത്തില് ശുദ്ധനായവന് കുളിക്കണം, പാറ്ഥ. കിണറ്റില് കുളിക്കുന്നത് ഏറ്റവും താഴ്ന്നതാണ്, കുളം അല്ലെങ്കില് തടാകത്തില് കുളിക്കുന്നത് മധ്യസ്ഥമാണ്.
തഡാഗേ ചോത്തമം സ്നാനം നദ്യാം സ്നാനം തതഃ പരമ് । പീഡ്യംതേ ജംതവോ യത്ര ജലമധ്യേ വ്യവസ്ഥിതേ
തടാകത്തില് കുളിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്, നദിയില് കുളിക്കുന്നത് അതിലും ഉന്നതമാണ്. ജലത്തിനുള്ളില് ജീവികള് കൂടിച്ചേരുന്നിടത്താണ് ഇത്.
തത്ര സ്നാനേ കൃതേ പാര്ഥ പാപം പുണ്യം സമം ഭവേത് । ഗൃഹേ ചൈവോത്തമം സ്നാനം ജലം ചൈവ വിശോധയേത്
അവിടെ കുളിച്ചാല് പാപവും പുണ്യവും ഒന്ന് തന്നെയാകും, പാറ്ഥ. വീട്ടില് കുളിക്കുന്നതും ഉത്തമമാണ്, വെള്ളം ശുദ്ധമാക്കുകയും വേണം.
തസ്മാത്തു പാംഡവശ്രേഷ്ഠ ഗൃഹേ സ്നാനം സമാചരേത് । അശ്വക്രാംതേ രഥക്രാംതേ വിഷ്ണുക്രാംതേ വസുംധരേ
അതിനാല്, പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠ, വീട്ടില് കുളിക്കണം. കുതിരകള്, രഥങ്ങള്, വിഷ്ണു തുടങ്ങിയവയുടെ കാല്വയ്പ്പ് ഉണ്ടായ ഭൂമിയിലാണ് ഇത്.
മൃത്തികേ ഹര മേ പാപം യന്മയാ പൂര്വസംചിതമ് । ക്രോധലോഭൌ പരിത്യജ്യ ചൈകചിത്തോ ദൃഢവ്രതഃ
മണ്ണേ, ഞാന് മുമ്പ് സമ്പാദിച്ച പാപം നീ എടുക്കണം. കോപവും ലോഭവും വിട്ട്, ഏകാഗ്രതയോടെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ചെയ്യണം.
നാലാപേതാംത്യജം ചൈവ തഥാ പാഖംഡിനോ നരാന് । മിഥ്യാവാദരതാംശ്ചൈവ തഥാ ബ്രാഹ്മണനിംദകാന്
ദുഷ്പ്രവർത്തകരെയും, കപടികളെയും, അസത്യവാദികളെയും, ബ്രാഹ്മണരെ അപമാനിക്കുന്നവരെയും വിട്ടുനില്ക്കണം.
അന്യാംശ്ചൈവ ദുരാചാരാനഗമ്യാഗമനേരതാന് । പരദ്രവ്യാപഹാരാംശ്ച പരദാരാഭിഗാമിനഃ
ദുഷ്ചാരമുള്ളവരെയും, നിരോധിതമായ ബന്ധങ്ങളില് ഏർപ്പെടുന്നവരെയും, മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തു മോഷ്ടിക്കുന്നവരെയും, അന്യസ്ത്രീകളെ സമീപിക്കുന്നവരെയും ഒഴിവാക്കണം.
കേശവം പൂജയിത്വാ തു നൈവേദ്യം തത്ര കാരയേത് । ദീപം ദദ്യാദ്ഗൃഹേ തത്ര ഭക്തിയുക്തേന ചേതസാ
കേശവനെ ആരാധിച്ച് അവിടെ നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കണം. ഭക്തിപൂർവ്വം മനസ്സോടെ വീട്ടിൽ വിളക്ക് കൊടുക്കണം.
തദ്ദിനേ വര്ജയേത്പാര്ഥ നിദ്രാം ചൈവ തു മൈഥുനമ് । ധര്മശാസ്ത്രവിനോദേന ദിനം സര്വം നിവാരയേത്
ആ ദിവസം, പാറ്ഥ, ഉറക്കം കൂടാതെ, ലൈംഗികബന്ധവും ഒഴിവാക്കണം. ധർമശാസ്ത്രങ്ങൾ വായിച്ച് ആ ദിവസം മുഴുവൻ ചെലവഴിക്കണം.
രാത്രൌ ജാഗരണം കൃത്വാ ഭക്തിയുക്തോ നൃപോത്തമ । വിപ്രേഭ്യോ ദക്ഷിണാം ദദ്യാത്പ്രണിപത്യ ക്ഷമാപയേത്
രാത്രിയിൽ ഭക്തിയോടെ ജാഗരണമിരിക്കണം, രാജശ്രേഷ്ഠ. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി, വന്ദനം ചെയ്ത് ക്ഷമ ചോദിക്കണം.
യഥാ കൃഷ്ണാ തഥാ ശുക്ലാ വിധിനൈവം പ്രകാരയേത് । ഏകാദശീം ദ്വിജഃ പാര്ഥ വിഭേദം നൈവ കാരയേത്
കൃഷ്ണപക്ഷത്തെയും ശുക്ലപക്ഷത്തെയും ഒരുപോലെ ആചാരം അനുഷ്ഠിക്കണം. പാറ്ഥ, ദ്വിജന് ഏകാദശിയിൽ വ്യത്യാസം കാണിക്കരുത്.
ഏവം ഹി കുരുതേ യസ്തു ശൃണു തസ്യ ഹി യത്ഫലമ് । ശംഖോദ്ധാരേ നരഃ സ്നാത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവം ഗദാധരമ്
ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം കേൾക്കൂ. ശംഖോദ്ധാരത്തിൽ കുളിച്ച്, ഗദാധരനെ കണ്ടാൽ അതു ലഭിക്കും.
ഏകാദശ്യുപവാസസ്യ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് । സംക്രാംതിഷു ചതുര്ലക്ഷം യോ ദദാതി നൃപോത്തമ
സങ്ക്രാന്തിക്കാലത്ത് നാലുലക്ഷം ദാനം ചെയ്താലും, ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും അതിന് സമം വരില്ല.
ഏകാദശ്യുപവാസസ്യ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് । പ്രഭാസക്ഷേത്രേ യത്പുണ്യം ഗ്രഹണേ ചംദ്ര സൂര്യയോഃ
പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രസൂര്യഗ്രഹണ സമയത്ത് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം പോലും ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമല്ല.
തത്ഫലം ജായതേ നൂനമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । കേദാരേ ചോദകം പീത്വാ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ
എകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന് ആ ഫലം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും. കെദാരത്തിൽ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
തഥാ ചൈകാദശീ പാര്ഥ ഗര്ഭവാസക്ഷയംകരീ । അശ്വമേധസ്യ യജ്ഞസ്യ പൃഥിവ്യാം യത്ഫലം ലഭേത്
അങ്ങനെ, പാറ്ഥ, ഏകാദശി ഗർഭവാസം നശിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം അതിലൂടെ ലഭിക്കും.
തസ്മാച്ഛതഗുണം പുണ്യമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । തപസ്വിനോ ഗൃഹേ യസ്യ ഭുംജതേ ച ദ്വിജോത്തമാഃ
അതിനാൽ, ഏകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവരുടെ പുണ്യം, തപസ്സുകരന്മാരുടെ വീട്ടിൽ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നതിനെക്കാൾ നൂറിരട്ടി കൂടുതലാണ്.
തത്ഫലം ജായതേ നൂനമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । ഗോസഹസ്രേണ യത്പുണ്യം ദത്വാ വേദാംതപാരഗേ
ഏകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന്, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവനു ആയിരം പശു ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നതുല്യമായ പുണ്യഫലം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.
തസ്മാച്ഛതഗുണം പുണ്യമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । യേഷാം ദേഹേ ത്രയോ ദേവാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
അതിനാൽ, ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നീ മൂന്നു ദേവന്മാർ ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്കുള്ളതിനെക്കാൾ നൂറിരട്ടി പുണ്യം ഏകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവർക്കാണ്.
വസംതി തേഷാം തേ തുല്യാ ഏകാദശ്യുപവാസിനഃ । തേ നരാഃ പുണ്യകര്മാണോ യേ ഭക്താ ഹരിപൂജകാഃ
ഏകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവർക്ക് അവരോടു തുല്യമായ മഹത്വം ഉണ്ട്; ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്ന, പുണ്യപ്രവൃത്തികളുള്ള മനുഷ്യരാണ് അവർ.
ഏകാദശീവ്രതസ്യാപി പുണ്യസംഖ്യാ ന വിദ്യതേ । ഏതത്പുണ്യം ഭവേത്തസ്യ യത്സുരൈരപി ദുര്ല്ലഭമ്
ഏകാദശി വ്രതത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യത്തിന്റെ അളവ് അറിയാൻ കഴിയില്ല; ഈ പുണ്യം ദേവന്മാർക്കുപോലും പ്രാപിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
ഏതസ്മാദര്ദ്ധപുണ്യം തു പ്രാപ്യതേ നക്തഭോജനാത് । നക്തസ്യാര്ദ്ധം ഭവേത്പുണ്യമേകഭക്തേന ദേഹിനാമ്
രാത്രിയിൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവർക്ക് ഈ പുണ്യത്തിന്റെ പകുതി ലഭിക്കും; ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവർക്ക്, രാത്രിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിന്റെ പകുതി മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
താവദ്ഗര്ജംതി തീര്ഥാനി ദാനാനി നിയമാനി ച । യാവന്നോപോഷയേജ്ജംതുര്വാസരം വിഷ്ണുവല്ലഭമ്
വിഷ്ണുവിന് പ്രിയമായ ഈ ദിനം ഒരാൾ ഉപവാസം ആചരിക്കാത്തവരെ വരെ തീർത്ഥയാത്രകളും ദാനങ്ങളും വ്രതങ്ങളും ഫലപ്രദമാകുന്നില്ല.
തസ്മാത്ത്വം പാംഡവശ്രേഷ്ഠ വ്രതമേതത്സമാചര । പുണ്യസംഖ്യാം ന ജാനാമി യത്ത്വം പൃച്ഛസി പാംഡവ
അതിനാൽ, പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠാ, നീ ഈ വ്രതം ആചരിക്കണം; അതിന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ അളവ് നീ ചോദിച്ചാൽ പോലും ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.
ഏതദ്ധി കഥിതം പാര്ഥ യദ്ഗോപ്യം വ്രതമുത്തമമ് । ഏകാദശീസമം നാസ്തി കൃത്വാ യജ്ഞസഹസ്രകമ്
പാർഥാ, രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കേണ്ട ഈ ഉത്തമ വ്രതം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു; ആയിരം യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്താലും ഏകാദശിക്ക് തുല്യമായ ഒന്നുമില്ല.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ഉത്പന്നാ സാ കഥം ദേവ പുണ്യാ ചൈകാദശീ തിഥിഃ । കഥം പവിത്രാ വിശ്വേഽസ്മിന്കഥം വൈ ദേവതാപ്രിയാ
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ദേവാ, ആ പുണ്യപ്രദമായ ഏകാദശി തിഥി എങ്ങനെ ഉദിച്ചു? ഈ ലോകത്ത് എങ്ങനെ ശുദ്ധിയായി? എങ്ങനെ ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയമായി?