പ്രക്ഷാലയതി ഗോവിംദസ്തസ്യാമഭ്യര്ചിതോ ധ്രുവമ് । യദാ വൈ ശുക്ലദ്വാദശ്യാം പുഷ്യം ഭവതി കര്ഹിചിത്
ആ ദിവസം ഗോവിന്ദനെ ആരാധിച്ചാൽ, ആ പാപം തീർത്ത് കളയുന്നു; ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസം, പുഷ്യ നക്ഷത്രം വരുമ്പോൾ,
തദാ തു സാ മഹാപുണ്യാ ഭവിതാ പാപനാശിനീ । യോ ദദാതി തിലപ്രസ്ഥം നിത്യം സംവത്സരം പ്രതി
ആ ദിവസം മഹാപുണ്യവും പാപനാശിനിയും ആയിരിക്കും. ഒരാൾ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ദിവസവും ഒരു പ്രസ്ഥം തിലം ദാനം ചെയ്താൽ,
ഉപവാസം ച യസ്തസ്യാം കരോത്യേതത്സമം സ്മൃതമ് । തസ്യാം ജഗത്പതിര്ദേവസ്തുഷ്ടഃ സര്വേശ്വരോ ഹരിഃ
അല്ലെങ്കിൽ ആ ദിവസം ഉപവാസം ആചരിച്ചാൽ, അതിന് സമാനമായ ഫലമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ആ ദിവസം ലോകത്തിന്റെ അധിപൻ ഹരി സന്തോഷിക്കുന്നു.
പ്രത്യക്ഷതാം പ്രയാത്യേവ തത്രാനംതഫലം സ്മൃതമ് । സഗരേണ കകുത്സ്ഥേന നഹുഷേണ ച സാധിതഃ
അവൻ ഭക്തന്റെ മുമ്പിൽ നേരിട്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതിന് അനന്തമായ ഫലമാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. സഗരൻ, കകുത്സ്ഥൻ, നഹുഷൻ എന്നിവരും ഇതിലൂടെ വിജയിച്ചവരാണ്.
തസ്യാമാരാധിതഃ കൃഷ്ണോ ദത്തവാനഖിലം ഭുവി । വാചികാന്മാനസാദ്വാപി കായജാച്ച വിശേഷതഃ
ആ ദിവസം കൃഷ്ണനെ ആരാധിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ഭൂമിയിൽ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നൽകുകയും ചെയ്തു; വാക്കിലൂടെ, മനസ്സിലൂടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ശരീരത്തിൽ ചെയ്ത പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ,
സപ്തജന്മകൃതാത്പാപാന്മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ । താമേകാം സമുപോഷ്യാഥ പുണ്യനക്ഷത്രസംയുതാമ്
ഏഴു ജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആ ദിവസം, ഉത്തമ നക്ഷത്രം കൂടിയതിൽ, ഒരു ഉപവാസം ആചരിച്ചാൽ,
ഏകാദശീസഹസ്രസ്യ ഫലം പ്രാപ്നോതി മാനവഃ । സ്നാനം ദാനം ജപോ ഹോമഃ സ്വാധ്യായോ ദേവതാര്ചനമ്
ഒരു മനുഷ്യൻ ആയിരം ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ ഫലം നേടും. സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, ദേവതാരാധന എന്നിവ,
യത്തസ്യാം ക്രിയതേ കിംചിത്തദക്ഷയഫലം സ്മൃതമ് । തസ്മാദേഷാ പ്രകര്തവ്യാ യത്നേന ഫലകാംക്ഷിഭിഃ
ആ ദിവസം എന്തെങ്കിലും ചെയ്താൽ, അതിന് അക്ഷയഫലമാണ് ലഭിക്കുന്നത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, ഫലത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം.
പംചമേനാശ്വമേധേന യദി സ്നാതോ യുധിഷ്ഠിരഃ । പര്യപൃച്ഛത ധര്മാത്മാ കൃഷ്ണം യദുകുലോദ്വഹമ്
അഞ്ചാമത്തെ അശ്വമേധം പൂർത്തിയാക്കി സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം, ധർമ്മാത്മാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ച കൃഷ്ണനോട് ചോദിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ഉപവാസസ്യ നക്തസ്യ ത്വേകഭുക്തസ്യ മേ പ്രഭോ । കിം പുണ്യം കിം ഫലം തസ്യ ബ്രൂഹി സര്വം ജനാര്ദന
യുദിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: പ്രഭോ, ഉപവാസം, രാത്രി മാത്രം ഭക്ഷണം, ഒരേ ഒരു ഭക്ഷണം—ഇവയിൽ ഏത് പുണ്യവും ഫലവും ലഭിക്കുന്നു? എല്ലാം പറയൂ ജനാർദന.
ശ്രീഭഗവാനുവാച- ഹേമംതേ ചൈവ സംപ്രാപ്തേ മാസേ മാര്ഗേ ച ശോഭനേ । കൃഷ്ണപക്ഷേ ച യാ പാര്ഥ ദ്വാദശീ താമുപോഷയേത് । ദശമ്യാം ചൈകഭക്തശ്ച ശുദ്ധചിത്തോ ദൃഢവ്രതഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ശീതകാലം എത്തുമ്പോൾ, മാര്ഗശീർഷം എന്ന ഉത്തമ മാസത്തിൽ, പാർഥാ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസം ഉപവാസം ആചരിക്കണം. ദശമി ദിവസം, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, ദൃഢവ്രതത്തോടെ, ഒരേ ഒരു ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിക്കണം.
നക്തം ചൈവ തഥാ ജ്ഞാത്വാ ദശമ്യാം നിയതഃ സദാ । ദിവസസ്യാഷ്ടമേ ഭാഗേ മംദീഭൂതേ ദിവാകരേ
ദശമി ദിവസം, രാത്രി മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കണമെന്നും, എപ്പോഴും നിയന്ത്രിതനായി ഇരിക്കണമെന്നും അറിയണം. ദിവസം എട്ടാം ഭാഗം കഴിഞ്ഞ്, സൂര്യന്റെ പ്രകാശം ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ.
നക്തം ച തദ്വിജാനീയാന്ന നക്തം നിശിഭോജനമ് । നക്ഷത്രദര്ശനാന്നക്തം ഗൃഹസ്ഥസ്യ വിധീയതേ
രാത്രി എന്നു പറയുമ്പോള് രാത്രി ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതല്ല. ഗൃഹസ്ഥന് വേണ്ടി, നക്ഷത്രങ്ങള് കാണുന്ന സമയമാണ് രാത്രി എന്നത്.
യതേര്ദിനാഷ്ടമേ ഭാഗേ രാത്രൌ തസ്യ നിഷേധനമ് । തതഃ പ്രഭാതസമയേ കൃത്വാ ച നിയമം വ്രതീ
യതിക്ക്, പകലിന്റെ എട്ടാം ഭാഗം കഴിഞ്ഞ് രാത്രിയില് ഭക്ഷണം വിലക്കിയിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, പ്രഭാതസമയത്ത് വ്രതം പാലിക്കുന്നവന് ആചാരം നടത്തണം.
മധ്യാഹ്നേ ച തഥാ പാര്ഥ സ്നാനം ശുചിഃ സമാചരേത് । അധമം കൂപകേ സ്നാനം വാപ്യാം സ്നാനം ച മധ്യമമ്
മധ്യാഹ്നത്തില് ശുദ്ധനായവന് കുളിക്കണം, പാറ്ഥ. കിണറ്റില് കുളിക്കുന്നത് ഏറ്റവും താഴ്ന്നതാണ്, കുളം അല്ലെങ്കില് തടാകത്തില് കുളിക്കുന്നത് മധ്യസ്ഥമാണ്.
തഡാഗേ ചോത്തമം സ്നാനം നദ്യാം സ്നാനം തതഃ പരമ് । പീഡ്യംതേ ജംതവോ യത്ര ജലമധ്യേ വ്യവസ്ഥിതേ
തടാകത്തില് കുളിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്, നദിയില് കുളിക്കുന്നത് അതിലും ഉന്നതമാണ്. ജലത്തിനുള്ളില് ജീവികള് കൂടിച്ചേരുന്നിടത്താണ് ഇത്.
തത്ര സ്നാനേ കൃതേ പാര്ഥ പാപം പുണ്യം സമം ഭവേത് । ഗൃഹേ ചൈവോത്തമം സ്നാനം ജലം ചൈവ വിശോധയേത്
അവിടെ കുളിച്ചാല് പാപവും പുണ്യവും ഒന്ന് തന്നെയാകും, പാറ്ഥ. വീട്ടില് കുളിക്കുന്നതും ഉത്തമമാണ്, വെള്ളം ശുദ്ധമാക്കുകയും വേണം.
തസ്മാത്തു പാംഡവശ്രേഷ്ഠ ഗൃഹേ സ്നാനം സമാചരേത് । അശ്വക്രാംതേ രഥക്രാംതേ വിഷ്ണുക്രാംതേ വസുംധരേ
അതിനാല്, പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠ, വീട്ടില് കുളിക്കണം. കുതിരകള്, രഥങ്ങള്, വിഷ്ണു തുടങ്ങിയവയുടെ കാല്വയ്പ്പ് ഉണ്ടായ ഭൂമിയിലാണ് ഇത്.
മൃത്തികേ ഹര മേ പാപം യന്മയാ പൂര്വസംചിതമ് । ക്രോധലോഭൌ പരിത്യജ്യ ചൈകചിത്തോ ദൃഢവ്രതഃ
മണ്ണേ, ഞാന് മുമ്പ് സമ്പാദിച്ച പാപം നീ എടുക്കണം. കോപവും ലോഭവും വിട്ട്, ഏകാഗ്രതയോടെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ചെയ്യണം.
നാലാപേതാംത്യജം ചൈവ തഥാ പാഖംഡിനോ നരാന് । മിഥ്യാവാദരതാംശ്ചൈവ തഥാ ബ്രാഹ്മണനിംദകാന്
ദുഷ്പ്രവർത്തകരെയും, കപടികളെയും, അസത്യവാദികളെയും, ബ്രാഹ്മണരെ അപമാനിക്കുന്നവരെയും വിട്ടുനില്ക്കണം.
അന്യാംശ്ചൈവ ദുരാചാരാനഗമ്യാഗമനേരതാന് । പരദ്രവ്യാപഹാരാംശ്ച പരദാരാഭിഗാമിനഃ
ദുഷ്ചാരമുള്ളവരെയും, നിരോധിതമായ ബന്ധങ്ങളില് ഏർപ്പെടുന്നവരെയും, മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തു മോഷ്ടിക്കുന്നവരെയും, അന്യസ്ത്രീകളെ സമീപിക്കുന്നവരെയും ഒഴിവാക്കണം.
കേശവം പൂജയിത്വാ തു നൈവേദ്യം തത്ര കാരയേത് । ദീപം ദദ്യാദ്ഗൃഹേ തത്ര ഭക്തിയുക്തേന ചേതസാ
കേശവനെ ആരാധിച്ച് അവിടെ നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കണം. ഭക്തിപൂർവ്വം മനസ്സോടെ വീട്ടിൽ വിളക്ക് കൊടുക്കണം.
തദ്ദിനേ വര്ജയേത്പാര്ഥ നിദ്രാം ചൈവ തു മൈഥുനമ് । ധര്മശാസ്ത്രവിനോദേന ദിനം സര്വം നിവാരയേത്
ആ ദിവസം, പാറ്ഥ, ഉറക്കം കൂടാതെ, ലൈംഗികബന്ധവും ഒഴിവാക്കണം. ധർമശാസ്ത്രങ്ങൾ വായിച്ച് ആ ദിവസം മുഴുവൻ ചെലവഴിക്കണം.
രാത്രൌ ജാഗരണം കൃത്വാ ഭക്തിയുക്തോ നൃപോത്തമ । വിപ്രേഭ്യോ ദക്ഷിണാം ദദ്യാത്പ്രണിപത്യ ക്ഷമാപയേത്
രാത്രിയിൽ ഭക്തിയോടെ ജാഗരണമിരിക്കണം, രാജശ്രേഷ്ഠ. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി, വന്ദനം ചെയ്ത് ക്ഷമ ചോദിക്കണം.
യഥാ കൃഷ്ണാ തഥാ ശുക്ലാ വിധിനൈവം പ്രകാരയേത് । ഏകാദശീം ദ്വിജഃ പാര്ഥ വിഭേദം നൈവ കാരയേത്
കൃഷ്ണപക്ഷത്തെയും ശുക്ലപക്ഷത്തെയും ഒരുപോലെ ആചാരം അനുഷ്ഠിക്കണം. പാറ്ഥ, ദ്വിജന് ഏകാദശിയിൽ വ്യത്യാസം കാണിക്കരുത്.
ഏവം ഹി കുരുതേ യസ്തു ശൃണു തസ്യ ഹി യത്ഫലമ് । ശംഖോദ്ധാരേ നരഃ സ്നാത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവം ഗദാധരമ്
ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം കേൾക്കൂ. ശംഖോദ്ധാരത്തിൽ കുളിച്ച്, ഗദാധരനെ കണ്ടാൽ അതു ലഭിക്കും.
ഏകാദശ്യുപവാസസ്യ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് । സംക്രാംതിഷു ചതുര്ലക്ഷം യോ ദദാതി നൃപോത്തമ
സങ്ക്രാന്തിക്കാലത്ത് നാലുലക്ഷം ദാനം ചെയ്താലും, ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും അതിന് സമം വരില്ല.
ഏകാദശ്യുപവാസസ്യ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് । പ്രഭാസക്ഷേത്രേ യത്പുണ്യം ഗ്രഹണേ ചംദ്ര സൂര്യയോഃ
പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രസൂര്യഗ്രഹണ സമയത്ത് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം പോലും ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമല്ല.
തത്ഫലം ജായതേ നൂനമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । കേദാരേ ചോദകം പീത്വാ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ
എകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന് ആ ഫലം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും. കെദാരത്തിൽ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
തഥാ ചൈകാദശീ പാര്ഥ ഗര്ഭവാസക്ഷയംകരീ । അശ്വമേധസ്യ യജ്ഞസ്യ പൃഥിവ്യാം യത്ഫലം ലഭേത്
അങ്ങനെ, പാറ്ഥ, ഏകാദശി ഗർഭവാസം നശിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം അതിലൂടെ ലഭിക്കും.