ഏകതഃ ക്രതവഃ സര്വേ സമാപ്തവരദക്ഷിണാഃ । ഏകതോ ദേവദേവസ്യ ജാഗരഃ കൃഷ്ണവല്ലഭഃ
ഒരു വശത്ത് എല്ലാ യാഗങ്ങളും സമാപ്തിയായ ദാനങ്ങളോടുകൂടി; മറുവശത്ത് ദേവദേവന്റെ, കൃഷ്ണപ്രിയന്റെ, ജാഗരണം.
തത്ര കാശീ പുഷ്കരം ച പ്രയാഗം നൈമിഷം ഗയാ । ശാലഗ്രാമമഹാക്ഷേത്രമര്ബുദാരണ്യമേവ ച
അവിടെ കാശി, പുഷ്കരം, പ്രയാഗം, നൈമിഷം, ഗയ, ശാലഗ്രാമം എന്ന മഹാക്ഷേത്രം, അർബുദ വനവും ഉണ്ട്.
പൌഷ്കരം മഥുരാ തത്ര സര്വതീര്ഥാനി ചൈവ ഹി । യജ്ഞാ വേദാശ്ച ചത്വാരോ വ്രജംതി ഹരിജാഗരമ്
പൗഷ്കരം, മഥുര, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾ, നാലു വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും കൃഷ്ണന്റെ ജാഗരണത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ഗംഗാ സരസ്വതീ താപീ യമുനാ ച ശതദ്രുകാ । ചംദ്രഭാഗാ വിതസ്താ ച നദ്യഃ സര്വാസ്തു തത്ര വൈ
ഗംഗ, സരസ്വതി, താപി, യമുന, ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, വിതസ്ത — എല്ലാ നദികളും അവിടെ എത്തുന്നു.
സരാംസി ച ഹ്രദാഃ സര്വേ സമുദ്രാഃ സര്വ ഏവ ഹി । ഏകാദശ്യാം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ഗച്ഛംതി കൃഷ്ണജാഗരമ്
എല്ലാ തടാകങ്ങളും കുളങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഏകാദശിയിൽ കൃഷ്ണന്റെ ജാഗരണത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
സ്പൃഹണീയാ ഹി ദേവാനാം യേ നരാഃ കൃഷ്ണജാഗരേ । നൃത്യംതി ഗീതം കുര്വംതി വീണാവാദ്യപ്രഹര്ഷിതാഃ
കൃഷ്ണന്റെ ജാഗരണത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുകയും പാടുകയും വീണ വായിച്ച് ആഹ്ലാദപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന പുരുഷന്മാരെ ദേവന്മാർ പോലും ഇച്ഛിക്കുന്നു.
ഏവം ജാഗരണം കൃത്വാ സംപൂജ്യ ച മഹാഹരിമ് । ദ്വാദശ്യാം പാരണം കൃത്വാ സ്വശക്ത്യാ വൈഷ്ണവൈഃ സഹ
ഇങ്ങനെ ജാഗരണമാക്കി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, ദ്വാദശി ദിവസത്തിൽ സ്വശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് വൈഷ്ണവന്മാരോടൊപ്പം ഉപവാസം അവസാനിപ്പിക്കണം.
മഹാദേവ ഉവാച- ശൃണു ബ്രഹ്മന്പ്രവക്ഷ്യാമി ദ്വാദശീമാഹാത്മ്യമുത്തമമ് । ദ്വാദശീ തു സദാ ജ്ഞേയാ പുത്രദാ മോക്ഷദായിനീ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ ദ്വാദശി ദിനത്തിന്റെ പരമമായ മഹത്വം നിന്നോട് പറയുന്നു കേൾക്കു; ദ്വാദശി എന്നും പുത്രപ്രദായിനിയും മോക്ഷം നൽകുന്നവളുമാണ് എന്ന് അറിയണം.
പ്രാതഃ സ്നാത്വാ ഹരിം പൂജ്യ ഉപവാസം സമര്പയേത് । അജ്ഞാനതിമിരാംധസ്യ വ്രതേനാനേന കേശവ
പ്രഭാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഹരിയെ ആരാധിച്ച് ഉപവാസം സമർപ്പിക്കണം; കേശവനേ, ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത അകറ്റപ്പെടും.
പ്രസീദ സുമുഖോ ഭൂത്വാ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിപ്രദോ ഭവ । പാരണം ച തതഃ കുര്യാദ്യഥാസംഭവമഗ്രതഃ
ദയാലുവായ മുഖമുള്ളവനേ, ദയവായി സന്തോഷിച്ചു ജ്ഞാനദൃഷ്ടി നൽകണമേ; അതിനുശേഷം കഴിയുന്നത്ര ശരിയായി ഉപവാസം അവസാനിപ്പിക്കണം.
അത ഊര്ധ്വം യഥേഷ്ടം തു കാരയേച്ച യഥാവിധി । യദാ തു ദ്വാദശീ സ്വല്പാ പാരണേന ഭവേദ്ദിവജ
അതിനുശേഷം ആഗ്രഹം പോലെ നിയമപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കാം; എന്നാൽ ദ്വാദശി കുറവായിരിക്കുമ്പോൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, അതനുസരിച്ച് പാരണം നടത്തണം.
തദാ രാത്രൌ തു കര്ത്തവ്യം പാരണം മുക്തിമിച്ഛതാ । തദാ ന രാത്രിദോഷഃ സ്യാന്നിഷിദ്ധം ന ഭവേത്ക്വചിത്
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അപ്പോൾ രാത്രി തന്നെ പാരണം നടത്തണം; അപ്പോൾ രാത്രി ദോഷമൊന്നുമില്ല, എവിടെയും നിരോധിതമല്ല.
യദുക്തം നിശി ന സ്നായാന്മഹാനിശി ന ഭോജയേത് । തത്പൂര്വപരയാമാഭ്യാം ദിനവത്കര്മ കാരയേത്
രാത്രിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യരുത്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ഭക്ഷണം നൽകരുത് എന്നത് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം രാത്രി തുടങ്ങുമ്പോഴും മധ്യത്തിൽപ്പോഴും, പകൽപോലെ തന്നെ ചെയ്യണം.
യദാ ഭവതി സ്വല്പാ തു ദ്വാദശീ പാരണേ ദിനേ । ഉഷഃകാലേ ദ്വയം കുര്യാത്പ്രാതര്മധ്യാഹ്നികം തഥാ
ദ്വാദശി കുറവായിരിക്കുന്ന പാരണം ദിവസത്തിൽ, ഉഷസ്സിൽ തന്നെ പ്രഭാതവും മധ്യാഹ്നികവും രണ്ടും ചെയ്യണം.
ദ്വാദശീ സാധിതാ യേന നരേണ ഭുവി സര്വദാ । തസ്യ പുണ്യമഹം വക്തും ന സമര്ഥോ വിശേഷതഃ
ഭൂമിയിൽ എപ്പോഴും ദ്വാദശി അനുഷ്ഠിക്കുന്നവന്റെ പുണ്യത്തെ ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കാൻ പോലും കഴിയില്ല.
സാധയിത്വാഖിലാന്കാമാന്പ്രാപ്നുയുശ്ച മഹാജനാഃ । അംബരീഷാദയഃ സര്വേ യേ ഭക്താ ഭുവി വിശ്രുതാഃ
അമ്പരീഷനും ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തരായ എല്ലാ ഭക്തന്മാരും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി ലഭിച്ചു.
ദ്വാദശീം സാധയിത്വാ തു തേ ഗതാ വിഷ്ണുസദ്മനി । സത്യം സത്യം പുനഃ സത്യം യദുക്തം തു മയാ തവ
ദ്വാദശി അനുഷ്ഠിച്ച ശേഷം അവർ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി; ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്, സത്യമാണ്, വീണ്ടും സത്യമാണ്.
നാസ്തി വിഷ്ണുസമോ ദേവോ ന തിഥിര്ദ്വാദശീസമാ । അത്ര ദത്തം ച ഭുക്തം ച തഥാ പൂജാദികം ച യത്
വിഷ്ണുവിനോടു തുല്യനായ ദേവനും ദ്വാദശിയോടു തുല്യമായ തിഥിയും ഇല്ല; ഇവിടെ നൽകുന്നതും കഴിക്കുന്നതും പൂജയുമൊക്കെയും പൂർണ്ണതയിലേക്കെത്തുന്നു.
തത്സര്വം പൂര്ണതാം യാതി പൂജിതേ മാധവേ സതി । കിം പുനര്ബഹുനോക്തേന ഭക്താനാം വല്ലഭോ ഹരിഃ
മാധവനെ ആരാധിച്ചാൽ അതെല്ലാം പൂർണ്ണതയിലേക്കെത്തും; കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ? ഹരി ഭക്തന്മാർക്ക് പ്രിയനാണ്.
പ്രദദാത്യഖിലാന്കാമാന്യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് । ദ്വാദശ്യാം ചൈവ യദ്ദത്തം തത്സര്വം സഫലം ഭവേത്
യുഗാന്തം വരെയും അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; ദ്വാദശിയിൽ നൽകുന്നതെല്ലാം ഫലപ്രദമാകും.
കുരുക്ഷേത്രേഷു യദ്ദത്തം നിഷ്ഫലം നൈവ ജായതേ । തദ്വച്ച ദ്വാദശീദത്തം ഭവേദ്ദേവര്ഷിസത്തമ
കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ നൽകുന്നതൊന്നും ഫലരഹിതമാകുന്നില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, ദ്വാദശിയിൽ നൽകുന്നതും അതേ ഫലം നൽകുന്നു, മഹർഷിശ്രേഷ്ഠനേ.
മഹാദേവ ഉവാച- ഏകസ്മിന്സമയേ പുത്ര ഗതോഽഹം വിഷ്ണുസന്നിധൌ । തത്ര പൃഷ്ടം മയാ പൂര്വം മാഹാത്മ്യം ദ്വാദശീഭവമ്
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: മകനേ, ഒരിക്കൽ ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പോയി; അവിടെ ഞാൻ മുമ്പ് ദ്വാദശിയുടെ ഉത്ഭവമഹത്വം ചോദിച്ചു.
നാരദ ഉവാച കീദൃശീ സ്യാന്മഹാദേവ മഹാദ്വാദശികാ പരാ । തസ്യാ വ്രതേ ഫലം കീദൃഗ്വദ സര്വേശ്വര പ്രഭോ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മഹാദേവനേ, പരമമായ മഹാദ്വാദശി എങ്ങനെയാണ്? അതിന്റെ വ്രതഫലം എങ്ങനെയാണെന്ന് സർവ്വേശ്വരനേ, പറയൂ.
ശിവ ഉവാച- ഇയമേകാദശീ ബ്രഹ്മന്മഹാപുണ്യഫലപ്രദാ । ഋക്ഷയോഗൈശ്ച സംയുക്താ കര്ത്തവ്യാ മുനിസത്തമൈഃ
ശിവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ ഏകാദശി മഹാപുണ്യഫലം നൽകുന്നവളാണ്; യുക്തമായ നക്ഷത്രയോഗങ്ങളോടുകൂടി മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാർ അതു അനുഷ്ഠിക്കണം.
ജയാ ച വിജയാ ചൈവ ജയംതീ പാപനാശിനീ । സര്വപാപഹരാശ്ചൈതാഃ കര്ത്തവ്യാഃ ഫലകാംക്ഷിഭിഃ
ജയ, വിജയ, ജയന്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള പാപനാശിനികൾ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്നതായി പ്രശസ്തമാണ്. ഫലത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇവ ആചരിക്കണം.
ഏകാദശ്യാം യദാ ഋക്ഷം ശുക്ലപക്ഷേ പുനര്വസുഃ । നാമ്നാ സാ ച ജയാ ഖ്യാതാ തിഥീനാമുത്തമാ തിഥിഃ
ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശി ദിവസം, ചന്ദ്രൻ പുനർവസു നക്ഷത്രത്തിൽ ഉള്ളപ്പോൾ, ആ ദിവസം ജയ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അതാണ് തിഥികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം.
താമുപോഷ്യ നരഃ പാപാന്മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ । യദാ ച ശുക്ലദ്വാദശ്യാം നക്ഷത്രം ശ്രവണം ഭവേത്
ആ ദിവസം ഉപവാസം ആചരിക്കുന്നവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസം, ശ്രവണ നക്ഷത്രം വരുമ്പോൾ,
വിജയാ സാ സമാഖ്യാതാ തിഥീനാമുത്തമാ തിഥിഃ । സഹസ്രഗുണിതം ദാനം യസ്യാം വൈ വിപ്ര ഭോജനമ്
ആ ദിവസം വിജയ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; തിഥികളിൽ അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം. ആ ദിവസം ദാനം ചെയ്യുകയോ ബ്രാഹ്മണരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ആയിരം ഗുണം ഫലം ലഭിക്കും.
ഹോമസ്തഥോപവാസശ്ച സഹസ്രാധിഫലപ്രദഃ । യദാ ച ശുക്ലദ്വാദശ്യാം പ്രാജാപത്യം ഹി ജായതേ
ഹോമം നടത്തുകയും ഉപവാസം ആചരിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതിലും ആയിരം ഗുണം ഫലം ലഭിക്കും. ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസം, പ്രജാപത്യ നക്ഷത്രം വരുമ്പോൾ,
ജയംതീ നാമ സാ പ്രോക്താ സര്വപാപഹരാ തിഥിഃ । സപ്തജന്മകൃതം പാപം സ്വല്പം വാ യദി വാ ബഹു
ആ ദിവസം ജയന്തി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന തിഥിയാണ് അത്. ഏത് പാപമായാലും, ചെറിയതോ വലിയതോ, ഏഴു ജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ചതായാലും,