പംചാഗ്നിസാധനേ പുണ്യം യച്ച സ്യാത്തീര്ഥസാധനേ । തത്പുണ്യം സമവാപ്നോതി വിഷ്ണോര്ജാഗരകാരണാത്
അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ തപസ്സു ചെയ്യുന്നതിലോ തീർത്ഥയാത്രകളിലോ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, വിഷ്ണുവിനായി ജാഗരണം നടത്തുമ്പോൾ അതുപോലെയുള്ള പുണ്യം ലഭിക്കും.
പക്ഷവര്ദ്ധനികാ പുണ്യാ പവിത്രാ പാപനാശിനീ । ഉപവാസകൃതാ വിപ്ര ഹത്യാകോടിവിനാശിനീ
പക്ഷവർദ്ധിനി വ്രതം പുണ്യമുള്ളതും വിശുദ്ധവും പാപനാശിനിയുമാണ്; ബ്രാഹ്മണൻ ഉപവാസത്തോടെ ആചരിച്ചാൽ, പതിനായിരം വധപാപങ്ങൾ പോലും നശിക്കും.
വസിഷ്ഠേന കൃതാ പൂര്വം ഭാരദ്വാജേന വൈ മുനേ । ധ്രുവേണ ചാംബരീഷേണ കൃതേയം വിഷ്ണുവല്ലഭാ
ഈ വിഷ്ണുവിന് പ്രിയമായ വ്രതം മുമ്പ് വസിഷ്ഠനും ഭാരദ്വാജനും ധ്രുവനും അംബരീഷനും ആചരിച്ചിരുന്നു.
ഇയം കാശീസമാ പുണ്യാ ഇയം വൈ ദ്വാരകാ സമാ । ഉപോഷിതാ ച ഭക്തേന വാംഛിതം ച ദദാത്യസൌ
ഈ വ്രതം കാശിയ്ക്ക് തുല്യവും ദ്വാരകയേക്കാൾ സമാനമായതുമാണ്; ഭക്തൻ ഇത് ആചരിച്ചാൽ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം ലഭിക്കും.
ഇയം ധന്യാ ധന്യതമാ ഹത്യായുതവിനാശിനീ । കര്ത്തവ്യാ തു വിശേഷേണ വൈഷ്ണവൈര്ജ്ഞാനതത്പരൈഃ
ഈ വ്രതം ഭാഗ്യവതിയും അതിലധികം ഭാഗ്യവതിയും പതിനായിരം വധപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; ജ്ഞാനത്തിൽ ലീനമായ വൈഷ്ണവർ പ്രത്യേകിച്ച് ഇത് നിർവഹിക്കണം.
അഹോ സര്വേശ്വരോ ദേവഃ സംസേവ്യോ വ്രതതത്പരൈഃ । കിമന്യദ്ബഹുനോക്തേന കര്തവ്യം വ്രതമുത്തമമ്
സകലത്തിന്റെയും നാഥനായ ദൈവത്തെ വ്രതനിഷ്ഠരായവർ സേവിക്കണം; കൂടുതൽ എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? ഈ ഉത്തമവ്രതം നിർബന്ധമായും ആചരിക്കണം.
യഥാ ച വര്ദ്ധതേ ചംദ്രഃ സിതേ പക്ഷേ വിശേഷതഃ । തഥാ വൈ വര്ദ്ധതേ ഭക്ത കാരണാത്പക്ഷവര്ദ്ധിനീ
പക്ഷത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് വെളുത്തപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രൻ വളരുന്നതുപോലെ, ഭക്തൻ ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലവും അതുപോലെ വളരും.
സൂര്യോദയേ യഥാ ധ്വാംതം നശ്യതേ തത്ക്ഷണാദപി । തഥാഘം നാശമാപ്നോതി കരണാത്പക്ഷവര്ദ്ധിനീ
സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുണ്ടത് ഉടനടി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ പാപം അക്ഷണത്തിൽ നശിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദസംവാദേ പക്ഷവര്ദ്ധനീ ഏകാദശീമാഹാത്മ്യംനാമ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മമഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ഉമാപതിയും നാരദനും നടത്തിയ സംഭാഷണത്തിൽ, 'പക്ഷവർദ്ധിനി ഏകാദശി മഹത്വം' എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മഹാദേവ ഉവാച- ശൃണു നാരദ വക്ഷ്യാമി മാഹാത്മ്യം ജാഗരസ്യ ച । യച്ഛ്രുത്വാ മുക്തിമാപ്നോതി മഹാപാപീ ന സംശയഃ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: നാരദാ, ഞാൻ ജാഗരണത്തിന്റെ മഹത്വം പറയാം; ഇത് കേട്ടാൽ വലിയ പാപിയും സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷം നേടും.
നാരദ ഉവാച- അഹോ വിശ്വേശ്വരോ വിഷ്ണുഃ പവിത്രീകരണഃ സദാ । തസ്യോപവാസമാഹാത്മ്യം ശ്രുതം ഹി ത്വന്മുഖാച്ഛിവ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അയ്യോ, വിശ്വേശ്വരനായ വിഷ്ണു എപ്പോഴും വിശുദ്ധിയുള്ളവനാണ്; അവന്റെ ഉപവാസത്തിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ നിന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ശിവാ.
തഥാപി ശ്രോതുമിച്ഛാമി മാഹാത്മ്യം ജാഗരസ്യ തു । കീദൃക്ജാഗരമാഹാത്മ്യം രാത്രോ ഭക്തിസ്തു കീദൃശീ
എന്നിരുന്നാലും, ജാഗരണത്തിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ജാഗരണത്തിന് എത്ര മഹത്വമുണ്ട്, രാത്രിയിൽ ഭക്തി എങ്ങനെയാണ് എന്ന് പറയണം.
പ്രഹരേഷു ച യാ പൂജാ വദ വിശ്വേശ്വര പ്രഭോ । ത്വം ലോകേഷു സദാ പൂജ്യസ്ത്വം ഹി ദേവോ ജനാര്ദനഃ । ത്വം ഹി വിശ്വേശ്വരോ ദേവോ യതോ ഭക്തിര്ജനാര്ദനേ
രാത്രിയുടെ ഓരോ യാമത്തിലും ചെയ്യേണ്ട പൂജ എന്താണെന്ന് പറയൂ, വിശ്വേശ്വരാ; നീ ലോകങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവനും ജനാർദ്ദനൻ ദേവനുമാണ്; ഭക്തി ജനാർദ്ദനനിലേക്കാണ് ഒഴുകുന്നത്, അതിനാൽ നീ വിശ്വേശ്വരനാണ്.
സര്വേഷാം ചൈവ ഭക്താനാം ത്വം ച ശ്രേഷ്ഠ ഉമാപതിഃ । ലോകേസ്മിന്സര്വദാ ഭക്ത്യാ തവാഖ്യാ വര്ത്തതേ സദാ
എല്ലാ ഭക്തന്മാരിലും നീ ഉമാപതിയായവനാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ; ഈ ലോകത്ത് ഭക്തിയാൽ നിന്റെ മഹത്വം എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
അതോ യേന പ്രകാരേണ ലോകാനാം മുക്തിരേവ ച । വിശ്വേശ്വര വദ ത്വം തു മാഹാത്മ്യം ജാഗരസ്യ തു
അതിനാല്, ലോകങ്ങളുടെ മോക്ഷം എങ്ങനെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്നും, ജാഗരത്തിന്റെ മഹത്വം എന്താണെന്നും, വിശ്വേശ്വരനേ, ദയവായി നീ പറയണം.
മഹാദേവ ഉവാച-। ഏകാദശ്യാം ജനോ വിഷ്ണും രാത്രൌ സംപൂജ്യ ഭക്തിതഃ । കുര്യാജ്ജാഗരണം വിഷ്ണോഃ പുരതോ വൈഷ്ണവൈഃ സഹ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ഏകാദശി ദിവസം, ഒരാൾ ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ രാത്രി പൂജിച്ച്, വൈഷ്ണവരോടൊപ്പം വിഷ്ണുവിന്റെ മുമ്പിൽ ജാഗരണം നടത്തണം.
ഗീതം വാദ്യം തഥാ നൃത്യം പുരാണപഠനം തഥാ । ധൂപം ദീപം ച നൈവേദ്യം പുഷ്പം ഗംധാനുലേപനമ്
പാട്ട്, വാദ്യം, നൃത്തം, പുരാണങ്ങൾ വായിക്കൽ, ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, പുഷ്പം, സുഗന്ധം പുരട്ടൽ—
ഫലമര്ഘം തഥാ ശ്രദ്ധാ ദാനമിംദ്രിയസംയമമ് । സത്യാന്വിതം ച വിപ്രേംദ്ര വചോയുക്തം ക്രിയാന്വിതമ്
പഴം, അർഘ്യം, വിശ്വാസം, ദാനം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, സത്യവാക്ക്, വാക്കിനൊപ്പം പ്രവർത്തി—ഇവയും ചെയ്യണം.
വിനിദ്രം ച മുദായുക്തോ യഃ കരോതി നരഃ സദാ । സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ ജായതേ വിഷ്ണുവല്ലഭഃ
ആനന്ദത്തോടെ ഉറക്കം വിട്ട് ഇവ എല്ലാം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, വിഷ്ണുവിന് പ്രിയനാകും.
രാത്രൌ ജാഗരണേ പ്രാപ്തേ നിദ്രാം കുര്വംതി വൈഷ്ണവാഃ । ഹാരിതം ചോപവാസം തൈര്വ്രതം വൈ വിഷ്ണുസംജ്ഞകമ്
രാത്രിയിൽ ജാഗരണമെന്നപ്പോൾ വൈഷ്ണവർ ഉറങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, അവരുടെ ഉപവാസവും വിഷ്ണുവിന്റെ വ്രതവും ഫലഹീനമാകും.
യേ കുര്വംതി നരാഃ പ്രാജ്ഞ ജാഗരേ വിഷ്ണുസംജ്ഞകേ । ജാഗരം കൃഷ്ണഭാവേന ന സ്വപംതി കദാചന
വൈഷ്ണവരായ ജ്ഞാനികൾ വിഷ്ണുവിന് വേണ്ടി ജാഗരണം ചെയ്യുമ്പോൾ, കൃഷ്ണചിന്തയിൽ ലയിച്ച് ഒരിക്കലും ഉറങ്ങുന്നില്ല.
കൃഷ്ണസ്യ നാമ മനസാ വദംതി ച പുനഃ പുനഃ । തേ തു ധന്യതമാ ജ്ഞേയാ അസ്യാം രാത്രൌ വിശേഷതഃ
കൃഷ്ണന്റെ നാമം മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചരിക്കുന്നവർ, പ്രത്യേകിച്ച് ഈ രാത്രിയിൽ, ഏറ്റവും ഭാഗ്യശാലികളായി അറിയപ്പെടണം.
ക്ഷണേക്ഷണേ തു ഗോദാനം ഘട്യാം ചൈവ ചതുര്ഗുണമ് । പ്രഹരേ കോടിഗുണിതം ചതുര്യാമേഷ്വസംഖ്യകമ്
ഓരോ നിമിഷത്തിലും പശുദാനം നാലിരട്ടിയധികം ഫലം നൽകുന്നു; ഓരോ ഘട്ടയിലും കോടിരട്ടിയധികം; നാലു യാമങ്ങളിലും അതിന്റെ ഫലം എണ്ണാനാവില്ല.
ജാഗരേ നിമിഷാര്ദ്ധേ തു കേശവാഗ്രേ വിശേഷതഃ । തത്ഫലം കോടിഗുണിതം തസ്യ സംഖ്യാ ന വിദ്യതേ
ജാഗരണത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് കേശവന്റെ മുമ്പിൽ അർദ്ധനിമിഷം പോലും ഇരുന്നാൽ, അതിന്റെ ഫലം കോടികൾക്കുമപ്പുറമാണ്; അതിന്റെ അളവ് അറിയാൻ കഴിയില്ല.
നര്ത്തനം കുരുതേ യസ്തു കേശവാഗ്രേ നരോത്തമഃ । ന ഫലം ഹീയതേ തസ്യ ആജന്മമരണാംതികമ്
നരോത്തമനായവൻ ജാഗരണത്തിൽ കേശവന്റെ മുമ്പിൽ നൃത്തം ചെയ്താൽ, ജനനം മുതൽ മരണം വരെ ആ ഫലം ഒരിക്കലും കുറയില്ല.
സാശ്ചര്യം ചൈവ സോത്സാഹം പാപാലാപാദിവര്ജിതമ് । പ്രദക്ഷിണസമായുക്തം നമസ്കാരപുരഃസരമ്
ആശ്ചര്യത്തോടെയും ഉത്സാഹത്തോടെയും, പാപകരമായ സംസാരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയും നമസ്കാരം മുൻപാക്കുകയും വേണം.
നീരാജനസമായുക്തമനിര്വിണ്ണേന ചേതസാ । യാമേയാമേ മഹാഭാഗ കുര്യാദാരാര്തികം ഹരേഃ
ഉറച്ച മനസ്സോടെ, നീരാജനം ഉൾപ്പെടുത്തി, മഹാഭാഗവനേ, ഓരോ യാമത്തിലും ഹരിക്ക് ആർതികം ചെയ്യണം.
ഷഡ്വിംശഗുണസംയുക്തമേകാദശ്യാം ച ജാഗരമ് । യഃ കരോതി നരോ ഭക്ത്യാ ന പുനര്ജായതേ ഭുവി
ഏകാദശിയിൽ, ഇരുപത്താറിരട്ടിയധികം ഫലമുള്ള ജാഗരണം ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുന്നവൻ, ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല.
യ ഏവം കുരുതേ ഭക്ത്യാ വിത്തശാഠ്യവിവര്ജിതഃ । ജാഗരം വാസരേ വിഷ്ണോര്ലീയതേ പരമാത്മനി
യാരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ, ധനത്തിൽ കപടതയില്ലാതെ, വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവസത്തിൽ ജാഗരണം ചെയ്താൽ, പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.
ധനവാന്വിത്തശാഠ്യേന യഃ കരോതി പ്രജാഗരമ് । തേനാത്മാഹാരിതോ നൂനം കിതവേന ദുരാത്മനാ
ധനവാനായവൻ ധനത്തിൽ കപടതയോടെ ജാഗരണം ചെയ്താൽ, അവൻ കള്ളനായ ദുഷ്ടന്റെപോലെ തന്റെ ആത്മാവിനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.