ത്വമീശഃ സര്വലോകാനാം ത്വം സാക്ഷാച്ച ജഗത്പതിഃ । ഗൃഹാണാര്ഘം മയാ ദത്തം പദ്മനാഭ നമോസ്തു തേ
നീ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഈശ്വരനാണ്, നീയാണു സാക്ഷാൽ ജഗത്പതി. ഞാൻ സമർപ്പിച്ച അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ. പദ്മനാഭാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
നൈവേദ്യാനി സുഹൃദ്യാനി ഷഡ്രസാനി വിശേഷതഃ । ദേയാനി തു വിശേഷേണ കേശവായ സുഭക്തിതഃ
ഹൃദയത്തിന് പ്രിയമായും ആറു രുചികളോടുകൂടിയവയും ആയ ഭോജനങ്ങൾ, പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെ കേശവനു സമർപ്പിക്കണം.
നാഗപത്രം സകര്പൂരം ദദ്യാദ്ദേവസ്യ ഭക്തിതഃ । ഘൃതേന ദീപകം കുര്യാത്തിലതൈലേന വാ പുനഃ
ഭക്തിപൂർവ്വം നാഗവേപ്പിലയും കർപ്പൂരവും ദൈവത്തിന് സമർപ്പിക്കണം. നെയ്യോ അല്ലെങ്കിൽ എള്ളെണ്ണയോ ഉപയോഗിച്ച് വിളക്ക് തെളിയിക്കണം.
കൃത്വാ സമ്യഗ്വിധാനേന ഗുരോഃ പൂജാം പ്രകാരയേത് । വസ്ത്രാണി ചൈവ ചോഷ്ണീഷം കംചുകം ച പ്രദാപയേത്
ശുദ്ധമായ രീതിയിൽ പൂജ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ഗുരുവിനെ വസ്ത്രം, തലയണ, ഉടുത്തു കെട്ടുന്ന വസ്ത്രം എന്നിവ നൽകി ആദരിക്കണം.
ദക്ഷിണാം ച യഥാശക്ത്യാ ഗുരുവേ സംപ്രദാപയേത് । ഭോജനം ചൈവ താംബൂലം ദത്ത്വാ ചാര്ഘം പ്രദാപയേത്
സ്വശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് ഗുരുവിന് ദക്ഷിണയും നൽകണം. ഭക്ഷണവും താമ്പൂലവും നൽകി അർഘ്യവും അർപ്പിക്കണം.
സ്വവിത്തസ്യാനുമാനേന യഥാശക്ത്യാ തു നിര്ദ്ധനൈഃ । കാര്യാ സമ്യക്പ്രയത്നേന ദ്വാദശീ പക്ഷവര്ദ്ധിനീ
സ്വവസ്തുവിന്റെ അളവനുസരിച്ച്, ദാരിദ്ര്യമുള്ളവരും ശ്രമപൂർവ്വം, ഈ ദ്വാദശി വ്രതം ഉത്സാഹത്തോടെ നിർവ്വഹിക്കണം.
തതോ ജാഗരണം കുര്യാദ്ഗീതനൃത്യസമന്വിതമ് । പുരാണപാഠസഹിതം ഹാസ്യാഹ്ലാദസമന്വിതമ്
അതിനുശേഷം ഗാനം, നൃത്തം, പുരാണപാരായണം, സന്തോഷവും ചിരിയും നിറഞ്ഞ ഉത്സവം കൊണ്ട് ഒരു രാത്രി ജാഗരണം നടത്തണം.
സ്തുവംതി ച പ്രശംസംതി ജാഗരം ചക്രപാണിനഃ । നിത്യോത്സവോ ഭവേത്തേഷാം ഗൃഹേ വൈ ദശജന്മസു
ചക്രധാരിയായ ഭഗവാന്റെ ജാഗരണത്തെ അവർ സ്തുതിക്കുകയും മഹത്വപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ ചെയ്തവരുടെ വീട്ടിൽ പത്ത് ജന്മങ്ങൾക്കു മുഴുവനും ഉത്സവം തുടരുന്നു.
അതോ ധന്യതമാ ചേയം കര്ത്തവ്യാ പക്ഷവര്ദ്ധനീ । കൃത്വാ തു സകലം പുണ്യം ഫലം പ്രാപ്നോത്യസംശയമ്
അതിനാൽ, ഈ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവതിയായ, പക്ഷം വളർത്തുന്ന വ്രതം നിർബന്ധമായും ആചരിക്കണം; എല്ലാം സത്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഫലം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.
പക്ഷവര്ദ്ധനീ മാഹാത്മ്യം യേ ശൃണ്വംതി മനീഷിണഃ । തൈഃ കൃതം സത്കൃതം സര്വം യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ്
പക്ഷവർദ്ധിനി വ്രതത്തിന്റെ മഹത്വം ശ്രവിക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾക്ക് ലോകം നിലനിൽക്കുന്നവരെല്ലാം അവരുടെ സത്കർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്യും.
പംചാഗ്നിസാധനേ പുണ്യം യച്ച സ്യാത്തീര്ഥസാധനേ । തത്പുണ്യം സമവാപ്നോതി വിഷ്ണോര്ജാഗരകാരണാത്
അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ തപസ്സു ചെയ്യുന്നതിലോ തീർത്ഥയാത്രകളിലോ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, വിഷ്ണുവിനായി ജാഗരണം നടത്തുമ്പോൾ അതുപോലെയുള്ള പുണ്യം ലഭിക്കും.
പക്ഷവര്ദ്ധനികാ പുണ്യാ പവിത്രാ പാപനാശിനീ । ഉപവാസകൃതാ വിപ്ര ഹത്യാകോടിവിനാശിനീ
പക്ഷവർദ്ധിനി വ്രതം പുണ്യമുള്ളതും വിശുദ്ധവും പാപനാശിനിയുമാണ്; ബ്രാഹ്മണൻ ഉപവാസത്തോടെ ആചരിച്ചാൽ, പതിനായിരം വധപാപങ്ങൾ പോലും നശിക്കും.
വസിഷ്ഠേന കൃതാ പൂര്വം ഭാരദ്വാജേന വൈ മുനേ । ധ്രുവേണ ചാംബരീഷേണ കൃതേയം വിഷ്ണുവല്ലഭാ
ഈ വിഷ്ണുവിന് പ്രിയമായ വ്രതം മുമ്പ് വസിഷ്ഠനും ഭാരദ്വാജനും ധ്രുവനും അംബരീഷനും ആചരിച്ചിരുന്നു.
ഇയം കാശീസമാ പുണ്യാ ഇയം വൈ ദ്വാരകാ സമാ । ഉപോഷിതാ ച ഭക്തേന വാംഛിതം ച ദദാത്യസൌ
ഈ വ്രതം കാശിയ്ക്ക് തുല്യവും ദ്വാരകയേക്കാൾ സമാനമായതുമാണ്; ഭക്തൻ ഇത് ആചരിച്ചാൽ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം ലഭിക്കും.
ഇയം ധന്യാ ധന്യതമാ ഹത്യായുതവിനാശിനീ । കര്ത്തവ്യാ തു വിശേഷേണ വൈഷ്ണവൈര്ജ്ഞാനതത്പരൈഃ
ഈ വ്രതം ഭാഗ്യവതിയും അതിലധികം ഭാഗ്യവതിയും പതിനായിരം വധപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; ജ്ഞാനത്തിൽ ലീനമായ വൈഷ്ണവർ പ്രത്യേകിച്ച് ഇത് നിർവഹിക്കണം.
അഹോ സര്വേശ്വരോ ദേവഃ സംസേവ്യോ വ്രതതത്പരൈഃ । കിമന്യദ്ബഹുനോക്തേന കര്തവ്യം വ്രതമുത്തമമ്
സകലത്തിന്റെയും നാഥനായ ദൈവത്തെ വ്രതനിഷ്ഠരായവർ സേവിക്കണം; കൂടുതൽ എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? ഈ ഉത്തമവ്രതം നിർബന്ധമായും ആചരിക്കണം.
യഥാ ച വര്ദ്ധതേ ചംദ്രഃ സിതേ പക്ഷേ വിശേഷതഃ । തഥാ വൈ വര്ദ്ധതേ ഭക്ത കാരണാത്പക്ഷവര്ദ്ധിനീ
പക്ഷത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് വെളുത്തപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രൻ വളരുന്നതുപോലെ, ഭക്തൻ ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലവും അതുപോലെ വളരും.
സൂര്യോദയേ യഥാ ധ്വാംതം നശ്യതേ തത്ക്ഷണാദപി । തഥാഘം നാശമാപ്നോതി കരണാത്പക്ഷവര്ദ്ധിനീ
സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുണ്ടത് ഉടനടി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ പാപം അക്ഷണത്തിൽ നശിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദസംവാദേ പക്ഷവര്ദ്ധനീ ഏകാദശീമാഹാത്മ്യംനാമ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മമഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ഉമാപതിയും നാരദനും നടത്തിയ സംഭാഷണത്തിൽ, 'പക്ഷവർദ്ധിനി ഏകാദശി മഹത്വം' എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മഹാദേവ ഉവാച- ശൃണു നാരദ വക്ഷ്യാമി മാഹാത്മ്യം ജാഗരസ്യ ച । യച്ഛ്രുത്വാ മുക്തിമാപ്നോതി മഹാപാപീ ന സംശയഃ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: നാരദാ, ഞാൻ ജാഗരണത്തിന്റെ മഹത്വം പറയാം; ഇത് കേട്ടാൽ വലിയ പാപിയും സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷം നേടും.
നാരദ ഉവാച- അഹോ വിശ്വേശ്വരോ വിഷ്ണുഃ പവിത്രീകരണഃ സദാ । തസ്യോപവാസമാഹാത്മ്യം ശ്രുതം ഹി ത്വന്മുഖാച്ഛിവ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അയ്യോ, വിശ്വേശ്വരനായ വിഷ്ണു എപ്പോഴും വിശുദ്ധിയുള്ളവനാണ്; അവന്റെ ഉപവാസത്തിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ നിന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ശിവാ.
തഥാപി ശ്രോതുമിച്ഛാമി മാഹാത്മ്യം ജാഗരസ്യ തു । കീദൃക്ജാഗരമാഹാത്മ്യം രാത്രോ ഭക്തിസ്തു കീദൃശീ
എന്നിരുന്നാലും, ജാഗരണത്തിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ജാഗരണത്തിന് എത്ര മഹത്വമുണ്ട്, രാത്രിയിൽ ഭക്തി എങ്ങനെയാണ് എന്ന് പറയണം.
പ്രഹരേഷു ച യാ പൂജാ വദ വിശ്വേശ്വര പ്രഭോ । ത്വം ലോകേഷു സദാ പൂജ്യസ്ത്വം ഹി ദേവോ ജനാര്ദനഃ । ത്വം ഹി വിശ്വേശ്വരോ ദേവോ യതോ ഭക്തിര്ജനാര്ദനേ
രാത്രിയുടെ ഓരോ യാമത്തിലും ചെയ്യേണ്ട പൂജ എന്താണെന്ന് പറയൂ, വിശ്വേശ്വരാ; നീ ലോകങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവനും ജനാർദ്ദനൻ ദേവനുമാണ്; ഭക്തി ജനാർദ്ദനനിലേക്കാണ് ഒഴുകുന്നത്, അതിനാൽ നീ വിശ്വേശ്വരനാണ്.
സര്വേഷാം ചൈവ ഭക്താനാം ത്വം ച ശ്രേഷ്ഠ ഉമാപതിഃ । ലോകേസ്മിന്സര്വദാ ഭക്ത്യാ തവാഖ്യാ വര്ത്തതേ സദാ
എല്ലാ ഭക്തന്മാരിലും നീ ഉമാപതിയായവനാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ; ഈ ലോകത്ത് ഭക്തിയാൽ നിന്റെ മഹത്വം എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
അതോ യേന പ്രകാരേണ ലോകാനാം മുക്തിരേവ ച । വിശ്വേശ്വര വദ ത്വം തു മാഹാത്മ്യം ജാഗരസ്യ തു
അതിനാല്, ലോകങ്ങളുടെ മോക്ഷം എങ്ങനെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്നും, ജാഗരത്തിന്റെ മഹത്വം എന്താണെന്നും, വിശ്വേശ്വരനേ, ദയവായി നീ പറയണം.
മഹാദേവ ഉവാച-। ഏകാദശ്യാം ജനോ വിഷ്ണും രാത്രൌ സംപൂജ്യ ഭക്തിതഃ । കുര്യാജ്ജാഗരണം വിഷ്ണോഃ പുരതോ വൈഷ്ണവൈഃ സഹ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ഏകാദശി ദിവസം, ഒരാൾ ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ രാത്രി പൂജിച്ച്, വൈഷ്ണവരോടൊപ്പം വിഷ്ണുവിന്റെ മുമ്പിൽ ജാഗരണം നടത്തണം.
ഗീതം വാദ്യം തഥാ നൃത്യം പുരാണപഠനം തഥാ । ധൂപം ദീപം ച നൈവേദ്യം പുഷ്പം ഗംധാനുലേപനമ്
പാട്ട്, വാദ്യം, നൃത്തം, പുരാണങ്ങൾ വായിക്കൽ, ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, പുഷ്പം, സുഗന്ധം പുരട്ടൽ—
ഫലമര്ഘം തഥാ ശ്രദ്ധാ ദാനമിംദ്രിയസംയമമ് । സത്യാന്വിതം ച വിപ്രേംദ്ര വചോയുക്തം ക്രിയാന്വിതമ്
പഴം, അർഘ്യം, വിശ്വാസം, ദാനം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, സത്യവാക്ക്, വാക്കിനൊപ്പം പ്രവർത്തി—ഇവയും ചെയ്യണം.
വിനിദ്രം ച മുദായുക്തോ യഃ കരോതി നരഃ സദാ । സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ ജായതേ വിഷ്ണുവല്ലഭഃ
ആനന്ദത്തോടെ ഉറക്കം വിട്ട് ഇവ എല്ലാം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, വിഷ്ണുവിന് പ്രിയനാകും.
രാത്രൌ ജാഗരണേ പ്രാപ്തേ നിദ്രാം കുര്വംതി വൈഷ്ണവാഃ । ഹാരിതം ചോപവാസം തൈര്വ്രതം വൈ വിഷ്ണുസംജ്ഞകമ്
രാത്രിയിൽ ജാഗരണമെന്നപ്പോൾ വൈഷ്ണവർ ഉറങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, അവരുടെ ഉപവാസവും വിഷ്ണുവിന്റെ വ്രതവും ഫലഹീനമാകും.