സ്തൂയമാനോ മഹാതേജാ ജയശബ്ദാദി മംഗലൈഃ । സ്തൂയമാനഃ സ വൈ നാഗൈര്വിഷ്ണുലോകം ജഗാമ സഃ
വിജയഘോഷവും മംഗളഗാനങ്ങളും കൊണ്ട് മഹാത്മാവിനെ സ്തുതിച്ചു. നാഗന്മാരും അവനെ പുകഴ്ത്തി. അങ്ങനെ അവൻ വിഷ്ണുലോകത്തേക്ക് പോയി.
കല്പകോടിസഹസ്രാണി കല്പകോടിശതാനി ച । ഭുക്ത്വാ ച വിപുലാന്ഭോഗാന്തതോ രാജാഭവദ്ഭുവി
അനേകം കോടികൾക്കണക്കിന് കാലങ്ങൾ, അനേകം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം ഭൂമിയിൽ ഒരു രാജാവായി ജനിച്ചു.
സുധര്മാ നാമ ധര്മാത്മാ ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । രൂപവാന്സുഭഗശ്ചൈവ മഹാബലപരാക്രമഃ
അവനു സുദർമ്മാ എന്ന പേരായിരുന്നു. ധർമ്മപരനായവൻ, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നവൻ, സുന്ദരനും ഭാഗ്യശാലിയും മഹാബലശാലിയും ആയിരുന്നു.
തസ്യ പ്രിയതമാ ഭാര്യാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ । ഭര്തൃഭക്താ തഥാ ശീലാ നാമ്നാ സാ രൂപസുംദരീ
അവന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ, എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവളും ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ളവളും സദാചാരവതിയായവളും രൂപസുന്ദരിയെന്നായിരുന്നു അവളുടെ പേര്.
സര്വാസാം ചൈവ നാരീണാം മധ്യേ സാ സുഭഗാഭവത് । പുത്രാശ്ച ബഹവോ ജാതാസ്തഥാ ദുഹിതരോ ഘനാഃ
എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും അവൾ ഏറ്റവും ഭാഗ്യശാലിയായിരുന്നു. അവർക്കു അനേകം പുത്രന്മാരും മഹത്വമുള്ള പുത്രിമാരും ജനിച്ചു.
ഏവം വിഹരതോസ്തദ്വദ്ദംപത്യോഃ പ്രീതിപൂര്വകമ് । ആഗതഃ കാര്ത്തികോ മാസോ ഹരിനേത്രാവബോധകൃത്
അങ്ങനെ ആ ദമ്പതികൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഹരിയുടെ ദൃഷ്ടിയെ ഉണർത്തുന്ന കാർത്തികമാസം എത്തി.
തസ്മിന്ദീപാഃ പ്രബോധ്യംതേ നാരായണപരായണൈഃ । കൃച്ഛ്രചാംദ്രായണാദീനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ
ആ മാസത്തിൽ നാരായണഭക്തർ ദീപങ്ങൾ തെളിക്കുന്നു. കൃച്ച്രം, ചാന്ദ്രായണം തുടങ്ങിയ വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും ആചരിക്കുന്നു.
ക്രിയംതേ വിഷ്ണുഭക്തൈശ്ച സംസാരഭയഭീരുഭിഃ । അഥ പ്രബോധിനീം പ്രാപ്യ രാജാ രാജ്ഞീമഥാബ്രവീത്
വിഷ്ണുഭക്തരും ലോകഭയത്തിൽ ഭയപ്പെടുന്നവരും ഈ വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കുന്നു. പിന്നെ, പ്രബോധിനി ദിവസത്തിൽ രാജാവ് രാജ്ഞിയോട് പറഞ്ഞു.
ഭദ്രേ പ്രബോധിനീ പുണ്യാ വിഷ്ണോര്നാഭിസരോരുഹേ । കരിഷ്യാമ്യദ്യ പൂജാം ച സോപവാസോ ജിതേംദ്രിയഃ
ഭദ്രേ, ഇന്ന് വിശുദ്ധമായ പ്രബോധിനി ദിനത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നു ഉദിച്ച കമലത്തിൽ ഞാൻ ഉപവാസവും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചും ആരാധന നടത്തും.
സ്നാത്വാ ച പുഷ്കരേ തീര്ഥേ പുംഡരീകാക്ഷമച്യുതമ് । പൂജയിഷ്യാമി ദേവേശം ലക്ഷ്മ്യാ സഹ ജനാര്ദനമ്
പുഷ്കരത്തിലെ തിരുവിടയിൽ സ്നാനം കഴിച്ച ശേഷം കമലനയനനായ അച്യുതനെയും ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ജനാർദ്ദനനെയും ഞാൻ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കും.
ഇതി സാ വാംഛിതം ശ്രുത്വാ ഭര്തുഃ പ്രിയഹിതേ രതാ । ഉവാച വചനം ഗുഹ്യം ഭര്ത്താരം ചാരുഹാസിനീ
ഭർത്താവിന്റെ ആഗ്രഹം കേട്ടു, അവന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ സന്തോഷം കാണിച്ച മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ ഭർത്താവിനോട് രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു.
രൂപസുംദര്യുവാച- മമാപി ഹൃദയേ കാമഃ സമുത്പന്നോ നരാധിപ । രൂപസൌംദര്യവാംഛാ ച ഹൃദയേ മമ വര്ത്തതേ
രൂപസുന്ദരി പറഞ്ഞു: മനുഷ്യരിൽ രാജാവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിലും ഒരു ആഗ്രഹം ഉണർന്നു; സൗന്ദര്യവും ആകർഷണവും എന്നിൽ ഉണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹം എന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
പുഷ്കരം പ്രഥമം തീര്ഥം ഗംതുമിച്ഛേ ത്വയാ സഹ । തതോ രാജാ തയാ സാര്ദ്ധമാഗതഃ പുഷ്കരം തദാ
ഞാനും ആദ്യം നിന്നോടൊപ്പം പുഷ്കര തീർത്ഥത്തിൽ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാജാവ് അവളോടൊപ്പം പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹസ്ത്യശ്വരഥവൃംദൈശ്ച സമാഗത്യ പുരോഹിതൈഃ । തതഃ സ്നാത്വാ തഥാ ധ്യായന്തര്പയന്പിതൃദേവതാഃ
ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പുരോഹിതന്മാരും കൂട്ടമായി എത്തി, അവിടെ സ്നാനം കഴിച്ചു, ധ്യാനിച്ചു, പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
പൂജയാമാസ ദേവേശം പുംഡരീകാക്ഷമച്യുതമ് । ദീപമാലാകുലേ തത്ര സര്വതഃ സുമനോഹരേ
അവിടെ മനോഹരമായ വിളക്കുകളുടെ നിരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് കമലനയനനായ അച്യുതനെയും ദേവതകളുടെ അധിപനെയും രാജാവ് ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
ദദര്ശ ലിഖിതം തത്ര മാര്ജാരം ദേവതാലയേ । തം ദൃഷ്ട്വാ പ്രാകൃതം കര്മ ജന്മ സ്മൃത്വാ നൃപസ്തദാ
അവിടെ ദേവാലയത്തിൽ ഒരു പൂച്ചയുടെ ചിത്രം എഴുതിയിരിക്കുന്നത് രാജാവ് കണ്ടു; അതു കണ്ടപ്പോൾ തന്റെ പഴയ ജന്മം രാജാവ് ഓർമ്മിച്ചു.
മുഖപംകജമാലോക്യ പ്രിയായാഃ പ്രജഹാസ ച । രൂപസുംദര്യുവാച- മമ സന്മുഖമാലോക്യ ഭര്തഃ കിം സ്മിതകാരണമ് 6.30.
പ്രിയയുടെ കമലപോലെയുള്ള മുഖം നോക്കി രാജാവ് ചിരിച്ചു; രൂപസുന്ദരി ചോദിച്ചു: ഭർത്താവേ, എന്റെ മുഖം നോക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് ചിരിയുടെ കാര്യം എന്താണ്?
കഥയാമാസ ഹൃഷ്ടാത്മാ പ്രാക്തനം കര്മണഃ ഫലമ് । രാജോവാച- അഹമാസം പുരാ ദേവി മാര്ജാരോ ബ്രാഹ്മണാലയേ
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ പഴയ കർമ്മഫലം അവൾക്ക് രാജാവ് പറഞ്ഞു: രാജാവ് പറഞ്ഞു: ദേവി, മുമ്പ് ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു പൂച്ചയായിരുന്നതാണ്.
ഭക്ഷിതാ മൂഷകാസ്തത്ര മയാ ശതസഹസ്രശഃ । തതോ നാരായണസ്യാഗ്രേ ദീപഃ സംരക്ഷിതോ യതഃ
അവിടെ ഞാൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് എലി തിന്നിരുന്നു; എന്നാൽ നാരായണന്റെ മുമ്പിൽ വിളക്ക് സംരക്ഷിച്ചതിനാൽ,
വ്യാജേനാപി മയാ ദേവിപ്രാപ്തം തത്കര്മണഃ ഫലമ് । വിഷ്ണുലോകമനുപ്രാപ്യ രാജ്യം പ്രാപ്തം മയാധുനാ
അത് പോലെയുള്ള ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടും, ദേവി, അതിന്റെ ഫലമായി ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകം പ്രാപിച്ചു, ഇപ്പോൾ ഈ രാജ്യം ലഭിച്ചു.
രൂപസുംദര്യുവാച-। മമാപി സ്മരണം ജാതം പ്രാകൃതസ്യ ച ജന്മനഃ । മൂഷികാ ചാഹമപ്യാസം ക്ഷുദ്രാ ബ്രാഹ്മണവേശ്മനി
രൂപസുന്ദരി പറഞ്ഞു: എനിക്കും എന്റെ പഴയ ജന്മം ഓർമ്മയായി; ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ ചെറിയ എലിയായിരുന്നു.
കാര്തികേ ച പ്രബോധിന്യാം മംദീഭൂതേ ച ദീപകേ । വര്ത്യഗ്രാഹരണാര്ഥായ നിര്ഗതാഹം തദാ ബിലാത്
കാർത്തിക മാസത്തിലെ പ്രബോധിനി ദിനത്തിൽ വിളക്ക് മങ്ങിപ്പോകുമ്പോൾ, വാട്ടിയുടെ അഗ്രം എടുക്കാനായി ഞാൻ എന്റെ കുഴിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ നാരായണം ദേവം പൂജിതം കുസുമൈസ്തഥാ । നിദ്രാഭിഭൂതം വിപ്രം ച വര്ത്തിഃ കൃഷ്ടാ മയാ തദാ
പൂക്കൾകൊണ്ട് നാരായണനെ ആരാധിക്കുകയും ബ്രാഹ്മണൻ ഉറക്കത്തിൽ ആകുകയും ചെയ്തതു ഞാൻ കണ്ടു; അപ്പോൾ ഞാൻ വാട്ടി വലിച്ചു.
ഉത്ഥിതസ്ത്വം യദാ തത്ര മാം ഗൃഹീതും കൃതക്ഷണഃ । ദൃഷ്ട്വാ ത്വം ച പ്രണഷ്ടാഹം പ്രവിഷ്ടാ ബിലമധ്യതഃ
അപ്പോൾ നീ എഴുന്നേറ്റ് എന്നെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, നിന്നെ കണ്ടു ഞാൻ ഭയന്ന് കുഴിയുടെ നടുവിലേക്ക് ഓടി മറഞ്ഞു.
വിശംത്യാ മമ പാദേന ദീപവര്ത്തിര്വിജൃംഭിതാ । തൈലപാത്രം ച നമിതം തേനാഹം സുഖഭാഗിനീ
കുഴിയിൽ കയറിയപ്പോൾ എന്റെ കാലുകൊണ്ട് വിളക്കിന്റെ വാട്ടി നീണ്ടു, എണ്ണക്കലശം ചായ്തു; അതിനാൽ ഞാൻ ഭാഗ്യശാലിയായിത്തീർന്നു.
തന്മയാ രാജരാജേംദ്ര ദീപം ചൈവ പ്രകാശിതമ് । ഇദാനീം ച മയാ പ്രാപ്തം രൂപലാവണ്യമുത്തമമ്
അങ്ങനെ, രാജാധിരാജാവേ, ഞാൻ വിളക്ക് തെളിയിച്ചു; ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ഉത്തമമായ സൗന്ദര്യവും ആകർഷണവും ലഭിച്ചു.
ത്വം ച ഭര്ത്താ തഥാ രാജ്യം പുത്രാശ്ചൈവംവിധം സുഖമ് । ദീപപ്രബോധനാജ്ജാതം ജ്ഞാനമത്യംത ദുര്ല്ലഭമ്
നീയും ഭർത്താവും രാജ്യവും മക്കളും—ഇവയൊക്കെയും ലഭിക്കുന്ന സുഖം ദീപവ്രതം ആചരിച്ചുകൊണ്ട് ലഭിക്കുന്ന അത്യന്തം അപൂർവമായ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ദീപവ്രതമനുത്തമമ് । ആവാം ഹി പരയാ ഭക്ത്യാ കുര്വശ്ചൈവ വിശേഷതഃ
അതിനാൽ എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടെ ദീപവ്രതം ഏറ്റവും ഉത്തമമായി ആചരിക്കണം; ഞങ്ങൾ ഇരുവരും അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ പ്രത്യേകമായി അത് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
തദേതത്കര്മണഃ പ്രാപ്തം ഫലം രാജ്യാദിസംപദഃ । പൂര്വജന്മസ്മൃതം ചാപി സര്വപാപക്ഷയസ്തഥാ
ഈ കര്മ്മം ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി രാജ്യം പോലുള്ള സമ്പത്തുകളും, മുന്ജന്മങ്ങള് ഓര്മ്മിക്കുന്നതും, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കുന്നതും ലഭിച്ചു.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന വിധിമംത്രാദിപൂര്വകമ് । ദീപവ്രതം കൃതം പുംഭിഃ പുണ്യം ചംദ്രാര്കതാരകമ്
അതിനാല് എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടെ, യഥാവിധി മന്ത്രാദികള് പാലിച്ച്, പുരുഷന്മാര് ദീപവ്രതം ആചരിക്കണം; അത് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളുമൊപ്പമുള്ളതുപോലെ മഹത്തായ പുണ്യമാണ്.