മാര്ജാരശ്ചാഗതസ്തത്ര തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രോ ലഘുക്രമഃ । ലക്ഷയാമാസ നൈവേദ്യം ഗൃഹകോണേ സ്ഥിതഃ സദാ
അവിടെ കുത്തുനോക്കുള്ള പല്ലുകളുമായി, വേഗത്തിൽ നടക്കാവുന്ന ഒരു പൂച്ച വന്നു. ആ പൂച്ച വീട്ടിന്റെ ഒരു മൂലയിലിരുന്ന് എപ്പോഴും അർപ്പിതഭക്ഷണം ശ്രദ്ധിച്ചു.
അദ്രാക്ഷീന്മൂഷികാം ക്ഷുദ്രാ തൈലപാനാര്ഥമാഗതാമ് । മംദതേജസി ദീപേ തു വര്ത്യപാഹരണോചിതാമ്
അവിടെ എണ്ണ കുടിക്കാൻ വന്ന ഒരു ചെറു എലി, ദീപത്തിൽ നിന്നുള്ള വത്തിയെടുത്ത് പോകാൻ പതിവുള്ളതിനെ, ദീപത്തിന്റെ മങ്ങിയ വെളിച്ചത്തിൽ, പൂച്ച കണ്ടു.
സമുത്പത്യ പദാക്രമ്യ തദാ സാ ബിലമാവിശത് । തസ്യാഃ പാദേന വൈ വര്ത്യാ ദീപഃ സംബോധിതോ ഭൃശമ്
പൂച്ച പെട്ടെന്ന് ചാടി, കാൽകൊണ്ട് അടിച്ച്, ആ എലി അതിന്റെ കുഴിയിലേക്ക് ഓടി. അതിന്റെ കാൽകൊണ്ടും വത്തിയാലും ദീപം വളരെ കനത്തുനീങ്ങി.
തൈലപാത്രം ച നമിതം സുപ്രകാശോഽഭവത്തദാ । ബ്രാഹ്മണോഽപി ജജാഗാര ത്യക്ത്വാ നിദ്രാം വിമോഹിനീമ്
എണ്ണക്കലശം മറിഞ്ഞു, അപ്പോൾ ദീപം തെളിഞ്ഞു. ബ്രാഹ്മണനും മായാജാലംപോലുള്ള ഉറക്കം ഉപേക്ഷിച്ച് ഉണർന്നു.
മാര്ജാരോഽപി ച താം രാത്രീമജാഗ്രച്ചാഖുഭക്ഷകഃ । തതഃ പ്രഭാതേ വിമലേ കൃത്വാ നിത്യക്രിയാം ദ്വിജഃ
എലികളെ തിന്നുന്ന പൂച്ചയും ആ രാത്രി ഉണർന്നിരുന്നതായി. പിന്നെ, ശുദ്ധമായ പ്രഭാതത്തിൽ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ദൈനംദിന കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
തതശ്ച പാരണം ചക്രേ വിപ്രോ ബംധുജനൈഃ സഹ । ഏവം പ്രവര്ത്തമാനസ്യ കപിലസ്യ മഹാത്മനഃ
അതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം പാരണം പൂർത്തിയാക്കി. ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ കപിലൻ ഈ രീതിയിൽ തുടരുമ്പോൾ—
ബഭൂവുഃ പുത്രപൌത്രാശ്ച ധനധാന്യമനുത്തമമ് । ആരോഗ്യം പരമാമൃദ്ധിമവാപ മഹതീം ശ്രിയമ്
അവനു പുത്രന്മാരും മക്കളും, അതുല്യമായ ധനവും ധാന്യവും, ഉത്തമാരോഗ്യവും, പരമമായ ഐശ്വര്യവും, വലിയ ഭാഗ്യവും ലഭിച്ചു.
ദീപവ്രതപ്രഭാവേന കപിലോ മോക്ഷമാഗതഃ । സംഭേദ്യ മംഡലം പുണ്യം സവിതുഃ ശശിനസ്തഥാ
ദീപവ്രതത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ കപിലൻ മോക്ഷം നേടി, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലുള്ള പുണ്യമായ വൃത്തങ്ങളുമായി ഏകീകരിച്ചു.
ദീപജ്യോതിഃസ്വരൂപേണ പരമാത്മാ നിയുക്തവാന് । മൂഷികാപി ച കാലേന മമാര ബിലമധ്യതഃ
ദീപത്തിന്റെ പ്രകാശരൂപത്തിൽ പരമാത്മാവ് നിലകൊണ്ടു. കുറേ കാലത്തിന് ശേഷം, ആ എലിയും അതിന്റെ കുഴിക്കുള്ളിൽ മരിച്ചു.
വിമാനവരമാരുഹ്യ ദേവഗംധര്വസേവിതമ് । അപ്സരോഭിഃ പരിവൃതോ വിദ്യാധരഗണൈര്യുതഃ
ദേവതകളും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്ന മനോഹരമായ ഒരു വിഹായസയാനത്തിൽ കയറി, അപ്സരസുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വിദ്യാധരഗണങ്ങൾക്കൊപ്പം അവൻ യാത്രയായി.
സ്തൂയമാനോ മഹാതേജാ ജയശബ്ദാദി മംഗലൈഃ । സ്തൂയമാനഃ സ വൈ നാഗൈര്വിഷ്ണുലോകം ജഗാമ സഃ
വിജയഘോഷവും മംഗളഗാനങ്ങളും കൊണ്ട് മഹാത്മാവിനെ സ്തുതിച്ചു. നാഗന്മാരും അവനെ പുകഴ്ത്തി. അങ്ങനെ അവൻ വിഷ്ണുലോകത്തേക്ക് പോയി.
കല്പകോടിസഹസ്രാണി കല്പകോടിശതാനി ച । ഭുക്ത്വാ ച വിപുലാന്ഭോഗാന്തതോ രാജാഭവദ്ഭുവി
അനേകം കോടികൾക്കണക്കിന് കാലങ്ങൾ, അനേകം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം ഭൂമിയിൽ ഒരു രാജാവായി ജനിച്ചു.
സുധര്മാ നാമ ധര്മാത്മാ ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । രൂപവാന്സുഭഗശ്ചൈവ മഹാബലപരാക്രമഃ
അവനു സുദർമ്മാ എന്ന പേരായിരുന്നു. ധർമ്മപരനായവൻ, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നവൻ, സുന്ദരനും ഭാഗ്യശാലിയും മഹാബലശാലിയും ആയിരുന്നു.
തസ്യ പ്രിയതമാ ഭാര്യാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ । ഭര്തൃഭക്താ തഥാ ശീലാ നാമ്നാ സാ രൂപസുംദരീ
അവന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ, എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവളും ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ളവളും സദാചാരവതിയായവളും രൂപസുന്ദരിയെന്നായിരുന്നു അവളുടെ പേര്.
സര്വാസാം ചൈവ നാരീണാം മധ്യേ സാ സുഭഗാഭവത് । പുത്രാശ്ച ബഹവോ ജാതാസ്തഥാ ദുഹിതരോ ഘനാഃ
എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും അവൾ ഏറ്റവും ഭാഗ്യശാലിയായിരുന്നു. അവർക്കു അനേകം പുത്രന്മാരും മഹത്വമുള്ള പുത്രിമാരും ജനിച്ചു.
ഏവം വിഹരതോസ്തദ്വദ്ദംപത്യോഃ പ്രീതിപൂര്വകമ് । ആഗതഃ കാര്ത്തികോ മാസോ ഹരിനേത്രാവബോധകൃത്
അങ്ങനെ ആ ദമ്പതികൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഹരിയുടെ ദൃഷ്ടിയെ ഉണർത്തുന്ന കാർത്തികമാസം എത്തി.
തസ്മിന്ദീപാഃ പ്രബോധ്യംതേ നാരായണപരായണൈഃ । കൃച്ഛ്രചാംദ്രായണാദീനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ
ആ മാസത്തിൽ നാരായണഭക്തർ ദീപങ്ങൾ തെളിക്കുന്നു. കൃച്ച്രം, ചാന്ദ്രായണം തുടങ്ങിയ വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും ആചരിക്കുന്നു.
ക്രിയംതേ വിഷ്ണുഭക്തൈശ്ച സംസാരഭയഭീരുഭിഃ । അഥ പ്രബോധിനീം പ്രാപ്യ രാജാ രാജ്ഞീമഥാബ്രവീത്
വിഷ്ണുഭക്തരും ലോകഭയത്തിൽ ഭയപ്പെടുന്നവരും ഈ വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കുന്നു. പിന്നെ, പ്രബോധിനി ദിവസത്തിൽ രാജാവ് രാജ്ഞിയോട് പറഞ്ഞു.
ഭദ്രേ പ്രബോധിനീ പുണ്യാ വിഷ്ണോര്നാഭിസരോരുഹേ । കരിഷ്യാമ്യദ്യ പൂജാം ച സോപവാസോ ജിതേംദ്രിയഃ
ഭദ്രേ, ഇന്ന് വിശുദ്ധമായ പ്രബോധിനി ദിനത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നു ഉദിച്ച കമലത്തിൽ ഞാൻ ഉപവാസവും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചും ആരാധന നടത്തും.
സ്നാത്വാ ച പുഷ്കരേ തീര്ഥേ പുംഡരീകാക്ഷമച്യുതമ് । പൂജയിഷ്യാമി ദേവേശം ലക്ഷ്മ്യാ സഹ ജനാര്ദനമ്
പുഷ്കരത്തിലെ തിരുവിടയിൽ സ്നാനം കഴിച്ച ശേഷം കമലനയനനായ അച്യുതനെയും ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ജനാർദ്ദനനെയും ഞാൻ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കും.
ഇതി സാ വാംഛിതം ശ്രുത്വാ ഭര്തുഃ പ്രിയഹിതേ രതാ । ഉവാച വചനം ഗുഹ്യം ഭര്ത്താരം ചാരുഹാസിനീ
ഭർത്താവിന്റെ ആഗ്രഹം കേട്ടു, അവന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ സന്തോഷം കാണിച്ച മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ ഭർത്താവിനോട് രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു.
രൂപസുംദര്യുവാച- മമാപി ഹൃദയേ കാമഃ സമുത്പന്നോ നരാധിപ । രൂപസൌംദര്യവാംഛാ ച ഹൃദയേ മമ വര്ത്തതേ
രൂപസുന്ദരി പറഞ്ഞു: മനുഷ്യരിൽ രാജാവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിലും ഒരു ആഗ്രഹം ഉണർന്നു; സൗന്ദര്യവും ആകർഷണവും എന്നിൽ ഉണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹം എന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
പുഷ്കരം പ്രഥമം തീര്ഥം ഗംതുമിച്ഛേ ത്വയാ സഹ । തതോ രാജാ തയാ സാര്ദ്ധമാഗതഃ പുഷ്കരം തദാ
ഞാനും ആദ്യം നിന്നോടൊപ്പം പുഷ്കര തീർത്ഥത്തിൽ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാജാവ് അവളോടൊപ്പം പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹസ്ത്യശ്വരഥവൃംദൈശ്ച സമാഗത്യ പുരോഹിതൈഃ । തതഃ സ്നാത്വാ തഥാ ധ്യായന്തര്പയന്പിതൃദേവതാഃ
ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പുരോഹിതന്മാരും കൂട്ടമായി എത്തി, അവിടെ സ്നാനം കഴിച്ചു, ധ്യാനിച്ചു, പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
പൂജയാമാസ ദേവേശം പുംഡരീകാക്ഷമച്യുതമ് । ദീപമാലാകുലേ തത്ര സര്വതഃ സുമനോഹരേ
അവിടെ മനോഹരമായ വിളക്കുകളുടെ നിരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് കമലനയനനായ അച്യുതനെയും ദേവതകളുടെ അധിപനെയും രാജാവ് ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
ദദര്ശ ലിഖിതം തത്ര മാര്ജാരം ദേവതാലയേ । തം ദൃഷ്ട്വാ പ്രാകൃതം കര്മ ജന്മ സ്മൃത്വാ നൃപസ്തദാ
അവിടെ ദേവാലയത്തിൽ ഒരു പൂച്ചയുടെ ചിത്രം എഴുതിയിരിക്കുന്നത് രാജാവ് കണ്ടു; അതു കണ്ടപ്പോൾ തന്റെ പഴയ ജന്മം രാജാവ് ഓർമ്മിച്ചു.
മുഖപംകജമാലോക്യ പ്രിയായാഃ പ്രജഹാസ ച । രൂപസുംദര്യുവാച- മമ സന്മുഖമാലോക്യ ഭര്തഃ കിം സ്മിതകാരണമ് 6.30.
പ്രിയയുടെ കമലപോലെയുള്ള മുഖം നോക്കി രാജാവ് ചിരിച്ചു; രൂപസുന്ദരി ചോദിച്ചു: ഭർത്താവേ, എന്റെ മുഖം നോക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് ചിരിയുടെ കാര്യം എന്താണ്?
കഥയാമാസ ഹൃഷ്ടാത്മാ പ്രാക്തനം കര്മണഃ ഫലമ് । രാജോവാച- അഹമാസം പുരാ ദേവി മാര്ജാരോ ബ്രാഹ്മണാലയേ
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ പഴയ കർമ്മഫലം അവൾക്ക് രാജാവ് പറഞ്ഞു: രാജാവ് പറഞ്ഞു: ദേവി, മുമ്പ് ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു പൂച്ചയായിരുന്നതാണ്.
ഭക്ഷിതാ മൂഷകാസ്തത്ര മയാ ശതസഹസ്രശഃ । തതോ നാരായണസ്യാഗ്രേ ദീപഃ സംരക്ഷിതോ യതഃ
അവിടെ ഞാൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് എലി തിന്നിരുന്നു; എന്നാൽ നാരായണന്റെ മുമ്പിൽ വിളക്ക് സംരക്ഷിച്ചതിനാൽ,
വ്യാജേനാപി മയാ ദേവിപ്രാപ്തം തത്കര്മണഃ ഫലമ് । വിഷ്ണുലോകമനുപ്രാപ്യ രാജ്യം പ്രാപ്തം മയാധുനാ
അത് പോലെയുള്ള ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടും, ദേവി, അതിന്റെ ഫലമായി ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകം പ്രാപിച്ചു, ഇപ്പോൾ ഈ രാജ്യം ലഭിച്ചു.