വാമേഽപി ചതുരഃ ശംഖാന്നാമമുദ്രേ ച പൂര്വവത് । ചക്രമേകംഗദേ ദ്വേ ദ്വേ തയോരിതി വിഭേദതഃ
ഇടതുവശത്തും നാല് ശംഖചിഹ്നങ്ങളും, പേരിന്റെ മുദ്രയും മുമ്പുപോലെ തന്നെ ഉണ്ട്. ഒരു ചക്രം, രണ്ട് ഗദകൾ, രണ്ട് വീതം മറ്റു ചിഹ്നങ്ങൾ—ഇവയുടെ വ്യത്യാസപ്രകാരം അങ്ങനെയാണ്.
ലലാടേ ച ഗദാമേകാം നാമമുദ്രാം തഥാ ഹൃദി । ത്രീണിത്രീണി വിചിത്രാണി മധ്യേ ശാഖാവുഭാവുഭൌ
നെറ്റിയിൽ ഒരു ഗദചിഹ്നം, ഹൃദയത്തിൽ പേരിന്റെ മുദ്രയും. നടുവിൽ മൂന്ന് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ചിഹ്നങ്ങൾ, ഇരുവശത്തും ശാഖകൾ.
ഹൃദി പാര്ശ്വേ സ്തനാദൂര്ധ്വം ഗദാപദ്മാനി ബാഹുവത് । ത്രീണി ചത്വാരി ചക്രാണി കര്ണമൂലേ ദ്വയോരധഃ
ഹൃദയത്തിലും, വശത്തും, മുലകൾക്കുമുകളിൽ, കൈകളിൽപോലെ ഗദയും താമരയും. രണ്ട് കാതിന്റെ ചുവടിൽ, മൂലഭാഗത്ത് മൂന്ന് നാല് ചക്രചിഹ്നങ്ങൾ.
ഏകമേകം തദന്യേഷു തിലകേഷു ച ധാരയേത് । സംപ്രദായജമുദ്രാം തു ധാര്യാ ശിഷ്ടാനുസാരതഃ
മറ്റു തിലകങ്ങളിൽ ഓരോന്നായി ഇവ ധരിക്കണം. സംപ്രദായപ്രകാരം വരുന്ന മുദ്രയും നല്ലവരുടെ ആചാരമനുസരിച്ച് ധരിക്കണം.
യഥാരുച്യഥവാ ധാര്യാ ന തത്ര നിയമാ യതഃ । ആചാംഡാലാദ്വിശുദ്ധ്യംതി തിലകസ്യൈവ ധാരണാത്
ഇവ ഇഷ്ടപ്രകാരം ധരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ വേറെവിധവും. ഇതിൽ യാതൊരു നിയന്ത്രണവും ഇല്ല, കാരണം ചാണ്ഡാളനും തിലകം ധരിച്ചാൽ ശുദ്ധിയാകും.
ചാംഡാലാദധികം മന്യേ വൈഷ്ണവാനാം ഹി നിംദകമ് । സ ച വിഷ്ണുസമോ ജ്ഞേയോ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
വൈഷ്ണവരെ അപമാനിക്കുന്നവൻ ചാണ്ഡാളനേക്കാൾ മോശം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. അവൻ വിഷ്ണുവിനോടു തുല്യനാണ്—ഇവിടെ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല.
വൈഷ്ണവോ ബ്രാഹ്മണോ യസ്തു വിഷ്ണുധ്യാനേഷു തത്പരഃ । നാംതരസ്തസ്യ വൈ ജ്ഞേയഃ സ വൈ വിഷ്ണുര്ഭവേദിഹ
വൈഷ്ണവ ബ്രാഹ്മണൻ വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചവനാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ഉള്ള് അങ്ങനെ തന്നെയാണ് അറിയേണ്ടത്; അവൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുവായി മാറുന്നു.
ശംഖചക്രധരോ വിപ്രോ വേദാധ്യയനതത്പരഃ । സ വൈ നാരായണ ഇതി വേദേ ചൈവ തു പഠ്യതേ
ശംഖവും ചക്രവും ധരിച്ച് വേദപഠനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ, അതാണ് നാരായണൻ എന്ന് വേദത്തിൽ തന്നെ പറയുന്നു.
തപ്തചക്രധരോ വിപ്രഃ പംക്തിപാവനപാവനഃ । തസ്യ ഭക്തിയുതോ ബ്രഹ്മന്മഹാപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ചൂടാക്കിയ ചക്രം ധരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, പവിത്രരായവരെ പോലും ശുദ്ധിയാക്കുന്നവൻ, ഭക്തിയോടെ ഇരുന്നാൽ മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
തുലസീപത്രമാലാം വാ തുലസീകാഷ്ഠസംഭവാമ് । ധൃത്വാ വൈ ബ്രാഹ്മണോ ഭൂയാന്മുക്തിഭാഗീ ന സംശയഃ
തുളസിയിലമാലയോ, തുളസി മരച്ചില്ലയാൽ ഉണ്ടാക്കിയ മാലയോ ധരിച്ചാൽ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ നിർബന്ധമായും മോക്ഷം നേടും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
വിഷ്ണുരൂപോ യതോ വിപ്രോ വൈഷ്ണവഃ സ ഇഹ സ്മൃതഃ । പംചത്വേ യസ്യ തിലകം ഗോപീചംദനസംഭവമ്
ബ്രാഹ്മണൻ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപമായതിനാൽ, അവനെ ഇവിടെ വൈഷ്ണവനായി ഓർക്കുന്നു; അഞ്ചുവിധത്തിൽ ഗോപീചന്ദനത്തിൽ നിന്നുള്ള തിലകം ധരിക്കുന്നവൻ.
വിമാനം സ സമാരുഹ്യ യാതി വിഷ്ണോഃ പരം പദമ് । കലൌ നാരദ വക്ഷ്യാമി തിലകം ഗോപിചംദനമ്
അവൻ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം എത്തുന്നു; കലിയുഗത്തിൽ, നാരദാ, ഞാൻ ഗോപീചന്ദന തിലകത്തെക്കുറിച്ച് പറയും.
യേ കുര്വംതി നരശ്രേഷ്ഠാ ന തേഷാം ദുര്ഗതിഃ ക്വചിത് । ശംഖം ചൈവ തഥാ ചക്രം ദക്ഷിണേ ചാപി സവ്യകേ
ഇത് ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് ഒരിക്കലും ദുർഗതി വരില്ല; ശംഖവും ചക്രവും വലതുവശത്തും ഇടതുവശത്തും.
ഹസ്തേ ധൃത്വാ വിശേഷേണ മഹാപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । മദ്യപാനരതാ യേ ച യേ ച സ്ത്രീബാലഘാതകാഃ
കൈയിൽ പ്രത്യേകമായി ഇതു പിടിച്ചാൽ മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; മദ്യം കുടിക്കുന്നവരും സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും ഉപദ്രവിക്കുന്നവരും.
അഗമ്യാഗമകാ യേ വൈ ദൃശ്യംതേ ഭുവി വാഡവ । ഭക്താനാം ദര്ശനാദേവ മുക്തിസ്തേഷാം ന സംശയഃ
നിഷിദ്ധരുമായി ഇടപെടുന്നവരും ഭൂമിയിൽ ദുഷ്ടന്മാരായി കാണപ്പെടുന്നവരും; ഭക്തന്മാരെ കാണുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ അവർക്കു മോക്ഷം ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സംസാരേ തുച്ഛസാരേസ്മിന്കുതോ വൈ വൈഷ്ണവാ ജനാഃ । അഹം ഹി വൈഷ്ണവോ ജാതോ വിഷ്ണോര്ഭക്തിപ്രസാദതഃ
ഈ തുച്ഛമായ ലോകത്തിൽ എവിടെ നിന്നാണ് വൈഷ്ണവർ ജനിക്കുന്നത്? ഞാൻ തന്നെ വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു വൈഷ്ണവനായി.
കാശ്യാം നിവസതാം ഹ്യത്ര രാമരാമേതി സംജപന് । തേന പുണ്യാദിയോഗേന ശിവോ വൈ നാത്ര സംശയഃ
കാശിയിൽ താമസിക്കുന്നവർ 'രാമ രാമ' എന്ന് ജപിക്കുമ്പോൾ, ആ പുണ്യഫലത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ ശിവനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സഹസ്രസംഹിതായാം ഉത്തരഖണ്ഡേ ഉമാപതിനാരദസംവാദേ ഗോപീചംദനമാഹാത്മ്യം നാമൈകോനത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ അമ്പതിനായിരം അഞ്ചായിരം ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ഉമാപതിയും നാരദനും നടത്തിയ സംഭാഷണത്തിൽ ഗോപീചന്ദനമാഹാത്മ്യം എന്ന ഒത്തൊൻപതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച- ബ്രഹ്മന്സംവത്സരാഖ്യസ്യ ദീപസ്യ വിധിമുത്തമമ് । സര്വവ്രതപ്രധാനസ്യ മാഹാത്മ്യം പ്രവദസ്വ മേ
നാരദൻ ചോദിച്ചു: ബ്രഹ്മാ, എല്ലാ വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഈ 'വർഷവ്രതദീപം' എന്ന വിളക്കിന്റെ ഉത്തമമായ ആചാരവും അതിന്റെ മഹത്വവും ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിക്കാമോ?
യേന വ്രതാനി സര്വാണി കൃതാന്യേവ ന സംശയഃ । സര്വകാമസമൃദ്ധിശ്ച സര്വപാപക്ഷയോ ഭവേത്
ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ എല്ലാ വ്രതങ്ങളും ചെയ്തതുപോലെയാകും, സംശയമില്ല; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും.
മഹാദേവ ഉവാച - വദാമി തവ ദേവര്ഷേ രഹസ്യം പാപനാശനമ് । യച്ഛ്രുത്വാ ബ്രഹ്മഹാ ഗോഘ്നോ മിത്രഘ്നോ ഗുരുതല്പഗഃ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ദേവർഷി, ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു രഹസ്യം പറയും, അത് പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും; അത് കേട്ടാൽ ബ്രഹ്മഹത്യ, പശുഹത്യ, സുഹൃത്ത് വധം, ഗുരുപത്നിയോടുള്ള പാപം ചെയ്തവനും—
വിശ്വാസഘാതീ ക്രൂരാത്മാ മുക്തിമാപ്നോതി ശാശ്വതീമ് । ശതം കുലാനാമുദ്ധൃത്യ വിഷ്ണോര്ലോകം സ ഗച്ഛതി
വിശ്വാസം വഞ്ചിച്ചവനും ക്രൂരഹൃദയനുമായവനും ശാശ്വതമായ മോക്ഷം നേടും; നൂറ് തലമുറകളെ ഉദ്ധരിച്ച്, വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകും.
തദഹം കഥയിഷ്യാമി ദീപവ്രതമനുത്തമമ് । സംവത്സരപ്രമാണസ്യ വിധിം മാഹാത്മ്യമേവ ച
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ അതുല്യമായ ദീപവ്രതവും, ഒരു വർഷം നീളുന്ന അതിന്റെ ആചാരവും മഹത്വവും വിശദമായി പറയും.
ഹേമംതേ പ്രഥമേ മാസി പ്രാപ്യ ഹ്യേകാദശീം ശുഭാമ് । ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്ത്തേ ചോത്ഥായ കാമക്രോധവിവര്ജിതഃ
ഹേമന്തകാലത്തിന്റെ ആദ്യ മാസത്തിൽ, ശുഭമായ ഏകാദശി ദിവസത്തിൽ, ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ ഉണർന്ന്, ആഗ്രഹവും കോപവും വിട്ട്—
നദീസംഗമതീര്ഥേഷു തഡാഗേഷു സരിത്സു ച । സ്നാനം സമാചരേത്തത്ര ഗൃഹേ വാ നിയതാത്മവാന്
നദികളുടെ സംഗമങ്ങളിലും തീരങ്ങളിലും, കുളങ്ങളിലും, തടാകങ്ങളിലും അല്ലെങ്കിൽ വീട്ടിൽ തന്നെ മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യണം.
സ്നാതോഽഹം സര്വതീര്ഥേ തത്സ്നാനം ദേഹി മേ സദാ
എനിക്ക് എല്ലാ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെയാണ്; ദയവായി എനിക്ക് ആ സ്നാനഫലം എപ്പോഴും നൽകണമേ.
സ്നാനമംത്രഃ । ദേവാന്പിതൄംശ്ച സംതര്പ്യ കൃതജപ്യോ ജിതേംദ്രിയഃ । തതഃ സംപൂജയേദ്ദേവം ലക്ഷ്മീനാരായണം പ്രഭുമ് । പംചാമൃതേന സംസ്നാപ്യ തതോ ഗംധോദകേന ച
ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ജപം ചെയ്തു, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, പിന്നെ ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം നാരായണനെ ഭക്തിപൂർവ്വം പഞ്ചാമൃതം കൊണ്ടും സുഗന്ധജലവും കൊണ്ടും സ്നാനമഴുകണം.
സ്നാതോഽസി ലക്ഷ്മ്യാ സഹിതോ ദേവദേവ ജഗത്പതേ । മാം സമുദ്ധര ദേവേശ ഘോരാത്സംസാരബംധനാത്
ദേവദേവാ, ലോകനാഥാ, ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം നീ സ്നാനം ചെയ്തു; ഭയാനകമായ ഈ സാംസാരിക ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ഉയർത്തിക്കൊള്ളണമേ.
തതഃ സംപൂജയേദ്ദേവം ലക്ഷ്മ്യാ സഹ ജനാര്ദനമ് । മംത്രൈസ്തു വൈദികൈര്ഭക്ത്യാ തഥാ പൌരാണികൈരപി
പിന്നീട് ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ജനാർദ്ദനനെ വൈദിക മന്ത്രങ്ങളാലും പുരാണമന്ത്രങ്ങളാലും ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.
അതോ ദേവേതി ഗംധാദി പൌരുഷേണാപി വാ പുനഃ । നമോ മത്സ്യായ ദേവായ കൂര്മദേവായ വൈ നമഃ
ദേവാ, സുഗന്ധവസ്തുക്കളും മനുഷ്യത്വശ്രമവും ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും: 'മത്സ്യദേവായ നമഃ, കൂർമദേവായ നമഃ' എന്ന് സ്തുതിക്കണം.