തത്ര പുത്രോ ഹ്യഭൂത്തസ്യ സഗരോ നാമ വൈ ദ്വിജ । വവൃധേ ചാശ്രമേ പുണ്യേ ഭാര്ഗവേണാഭിരക്ഷിതഃ
അവിടെ അവനു സഗരൻ എന്ന മകൻ ജനിച്ചു, ദ്വിജൻ. ഭാർഗവൻ സംരക്ഷിച്ച ആ പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിൽ അവൻ വളർന്നു.
ഉപവീതാദികം സര്വം ക്ഷത്രിയസ്യ തദാ കൃതമ് । ശസ്ത്രാണാം ച തഥാഭ്യാസോ വേദാനാം തു തഥൈവ ച
അപ്പോൾ ആ ക്ഷത്രിയനു ഉപവീതാദി എല്ലാ ചടങ്ങുകളും നടത്തി. അങ്ങനെ തന്നെ ആയുധപരിശീലനവും വേദപഠനവും നടത്തി.
ആഗ്നേയാസ്ത്രം തതോ ലബ്ധ്വാ ഭാര്ഗവാത്സഗരോ നൃപഃ । ജഘാന പൃഥിവീം ഗത്വാ താലജംഘാന്സഹൈഹയാന്
ഭാർഗവനിൽ നിന്ന് അഗ്നാസ്ത്രം ലഭിച്ച ശേഷം, രാജാവായ സഗരൻ ഭൂമിയിൽ പോയി, താലജംഘന്മാരെയും ഹൈഹയന്മാരെയും സംഹരിച്ചു.
സശകാന് പാരദാംശ്ചൈവ ജഘാന സ മഹാതപാഃ । നാരദ ഉവാച- മാഹാത്മ്യം സഗരസ്യാഥ വദ ശംകര വിസ്തരാത്
മഹാതപസ്സുകാരനായ അവൻ ശകന്മാരെയും പാർദന്മാരെയും സംഹരിച്ചു. നാരദൻ ചോദിച്ചു: ശങ്കരാ, സഗരന്റെ മഹത്വം വിശദമായി പറയൂ.
മഹാദേവ ഉവാച- സൂര്യവംശീ മഹാരാജോ വിഖ്യാതഃ സ മഹാബലീ । ഗരസ്യ വ്യസനേ താത ഹൃതം രാജ്യമഭൂത്കില
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹാബലശാലിയായ മഹാരാജാവാണ് അവൻ. ഗരന്റെ ദുരന്തത്തിൽ അവന്റെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഹൈഹയൈസ്താലജംഘാദ്യൈഃ ശകൈഃ സാര്ദ്ധം ച നാരദ । യവനാഃ പാരദാശ്ചൈവ കാംബോജാഃ പഹ്ലവാസ്തഥാ
ഹൈഹയന്മാരും താലജംഘന്മാരും ശകന്മാരും യവനന്മാരും പാർദന്മാരും കാംബോജന്മാരും പഹ്ലവന്മാരും, നാരദാ—
ഏതേ പംചഗണാ ബ്രഹ്മന്ഹൈഹയാര്ഥേ പരാക്രമാന് । ഹൃതരാജ്യസ്തതോ രാജാ സഗരോഽഥ വനം യയൌ
ഈ അഞ്ചു കൂട്ടരും, ബ്രാഹ്മണാ, ഹൈഹയന്മാരുടെ വേണ്ടി ശക്തി പ്രയോഗിച്ചു. അതിനാൽ രാജാവായ സഗരൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് വനത്തിലേക്ക് പോയി.
പത്ന്യാചാനുഗതോ ദുഃഖീ സ വൈ പ്രാണാനവാസൃജത് । തസ്യ പത്നീ തു കല്യാണീ സഗര്ഭാ ച വ്രതാന്വിതാ
ഭാര്യയോടൊപ്പം ദു:ഖിതനായി, അവൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു. അവന്റെ ഭാര്യ, സദാചാരവും ഗർഭിണിയുമായിരുന്നു, വ്രതങ്ങളിൽ ഉറച്ചവളായിരുന്നു.
സപത്ന്യാ ഭാര്ഗവസ്തസ്യ വൃതഃ പൂര്വം സുതേപ്സയാ । സാ തു ഭര്തൃചിതാം കൃത്വാ വനേ തം പ്രരുരോദ ഹ
ഭാർഗവൻ ഒരു പുത്രനെ ആഗ്രഹിച്ച് മുമ്പ് സഹപത്നിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. എന്നാൽ ഭർത്താവിന്റെ സംസ്കാരങ്ങൾ നടത്തി, അവൾ കാടിൽ ഇരുന്നു ഭർത്താവിനായി വിലാപിച്ചു.
ഔര്വസ്താം വാരയിത്വാ ച ഗരപത്നീം തു നാരദ । ന്യവേദയത തത്പുത്രം ധര്മിഷ്ഠം സാത്വികം പ്രിയമ്
ഓ നാരദാ, ഔർവൻ അവളെ തടഞ്ഞു, പിന്നെ ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യയോട് ആ ധാർമ്മികനും സത്യസന്ധനും പ്രിയങ്കരനുമായ പുത്രനെ കുറിച്ച് അറിയിച്ചു.
നിവേദിതേ തതോ ബാലേ മരണാത്സാ ന്യവര്ത്തത । തതോ മാസദ്വയേ ജാതേ വവര്ദ്ധൌര്വസ്യ ചാശ്രമേ
ആ കുഞ്ഞിനെ കുറിച്ച് അറിയിച്ചതിനുശേഷം, അവൾ മരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് നിർത്തി. രണ്ട് മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ കുഞ്ഞ് ഔർവന്റെ ആശ്രമത്തിൽ വളർന്നു.
ജാതകര്മാദിയോഗശ്ച ഔര്വേണ ച തഥാ കൃതഃ । ഉപവീതാദികം സര്വം ജാതം തത്ര മഹാമുനേഃ
ജനനസംസ്കാരം തുടങ്ങി എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഔർവൻ നിർവഹിച്ചു. ഉപനയനം പോലുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ആ മഹാമുനിക്ക് അവിടെ നടന്നു.
തത്ര വേദാദികം സര്വം പഠിതം ചൌര്വയോഗതഃ । അധ്യാപ്യ വേദശാസ്ത്രാണി തതോഽസ്ത്രം പ്രത്യപാദയത്
അവിടെ ഔർവന്റെ ഉപദേശത്തിൽ വേദങ്ങളും അനുബന്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളും പഠിപ്പിച്ചു. വേദശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം ആയുധവിദ്യയും അവനു നൽകി.
ആഗ്നേയം തം മഹാഭാഗ അമരൈരപി ദുഃസഹമ് । സ തേനാസുബലേനാജൌ ബലേന ച സമന്വിതഃ
അവൻ അമരന്മാർക്കും അതിജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത അഗ്നിയായുധം ലഭിച്ചു. അതിലൂടെ അവൻ അതുല്യമായ ജീവശക്തിയും യുദ്ധശക്തിയും നേടി.
ഹൈഹയാന്വൈ ജഘാനാശു സംക്രുദ്ധഃ സ്വബലേന ച । ആജഹാര ച ലോകേഷു സ ച കീര്തിമവാപ സഃ
കോപത്തോടെ അവൻ ഹൈഹയന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും തന്റെ ശക്തിയാൽ വധിച്ചു. ലോകത്തിൽ അവൻ വലിയ പ്രശസ്തി നേടി.
തതഃ ശകാഃ സയവനാഃ കാംബോജാഃ പല്ലവാസ്തഥാ । ഹന്യമാനാസ്തദാ തേ തു വസിഷ്ഠം ശരണം യയുഃ
അപ്പോൾ ശകന്മാർ, യവനന്മാർ, കാംബോജന്മാർ, പല്ലവന്മാർ എന്നിവരും വധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ വസിഷ്ഠനെ അഭയം തേടി.
വസിഷ്ഠോഽപി ച താന്കൃത്വാ സമയേന മഹാദ്യുതിഃ । സഗരം വാരയാമാസ തേഷാം ദത്ത്വാഽഭയം നൃപഃ
വസിഷ്ഠൻ, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ, ഒരു ഉടമ്പടി ചെയ്ത് അവരെ സമ്മതിപ്പിച്ചു. രാജാവ് സഗരൻ അവർക്കു അഭയം നൽകി അവരെ തടഞ്ഞു.
സഗരഃ സ്വാം പ്രതിജ്ഞാംതു ഗുരോര്വാക്യം നിശമ്യ ച । ധര്മൈര്ജഘാന താംശ്ചൈഷാം വികൃതത്വം ചകാര ഹ
സഗരൻ തന്റെ ഗുരുവിന്റെ വാക്കും സ്വന്തം പ്രതിജ്ഞയും ഓർത്ത്, ധർമ്മാനുസൃതമായി അവരെ വധിച്ചു, അവരിൽ മാറ്റം വരുത്തി.
അര്ദ്ധംശകനാംശിരസോ മുംഡം കൃത്വാ വിസര്ജയത് । യവനാനാം ശിരഃ സര്വം കാംബോജാനാം തഥൈവ ച
ശകന്മാരെ പകുതി തലമുടി വെട്ടി വിട്ടയച്ചു; യവനന്മാരുടെയും കാംബോജന്മാരുടെയും തല മുഴുവൻ വെട്ടി വിട്ടു.
പാരദാ മുംഡകേശാശ്ച പല്ല്വാഃ ശ്മശ്രുരക്ഷകാഃ । ഏവം വിജിത്യ സര്വാന്വൈ കൃതവാന്ധര്മസംഗ്രഹമ്
പാരദന്മാർ തലമുടി വെട്ടിയവരായി, പല്ലവന്മാർ ദാഢ്യമായ താടിയോടെ. ഇങ്ങനെ എല്ലാവരെയും ജയിച്ച്, അവൻ ധർമ്മസംഹിത സ്ഥാപിച്ചു.
സര്വധര്മജയീ രാജാ വിജിത്യേമാം വസുംധരാമ് । ആശു സംസ്കാരയാമാസ വാജിമേധായ പാര്ഥിവഃ
എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും ജയിച്ച രാജാവ്, ഭൂമിയെ കീഴടക്കി, വേഗത്തിൽ അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി.
തസ്യ ചാരയതഃസോഽശ്വഃ സമുദ്രേ പൂര്വദക്ഷിണേ । വേലാ സമീപേഽപഹൃതോ ഭൂമിം ചൈവ പ്രവേശിതഃ
അവൻ യാഗം നടത്തുമ്പോൾ, അവന്റെ കുതിര കിഴക്കേയും തെക്കേയും കടൽത്തീരത്ത് നിന്ന് കാണാതായി, ഭൂമിക്കുള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സ തം ദേശം തദാ പുത്രൈഃ ഖാനയാമാസ സര്വതഃ । നാശ്വം പ്രാപുസ്തദാതേവൈ ഖന്യമാനേ മഹാര്ണവേ
അപ്പോൾ തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം അവൻ ആ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഖനനം ചെയ്തു; വലിയ സമുദ്രം ഖനനം ചെയ്തിട്ടും കുതിരയെ കണ്ടെത്താനായില്ല.
തത്രൈകമാദിപുരുഷം ദദൃശുസ്തേ ത്വരാന്വിതാഃ । തമാദിപുരുഷം ദേവം കപിലം ജഗതാം പ്രഭുമ്
അവിടെ, ഉത്സാഹത്തോടെ, അവർ ആദിപുരുഷനെ കണ്ടു; ആ ആദിപുരുഷൻ ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ കപിലദേവൻ ആയിരുന്നു.
തസ്യ ചക്ഷുഃ സമുത്പന്ന വഹ്നിനാ പ്രതിബുധ്യതഃ । ദഗ്ധാഃ ഷഷ്ടി സഹസ്രാണി ചത്വാരസ്തേഽവശേഷിതാഃ
അവന്റെ കണ്ണിൽ നിന്നു തീ ഉയർന്ന് ജ്വലിച്ചു; അറുപതിനായിരം പേർ ദഹിച്ചു, നാലുപേർ മാത്രം ശേഷിച്ചു.
ഹൃഷീകേതുഃ സുകേതുശ്ച തഥാ ധര്മരഥോപരഃ । ശൂരഃ പംചജനശ്ചൈവ തസ്യ വംശകരാ ദ്വിജ
ഹൃഷീകേതു, സുകേതു, ധർമ്മരഥൻ, ശൂരൻ, പഞ്ചജനൻ ഇവരാണ് അവന്റെ വംശത്തിലെ പിതാക്കന്മാർ, മഹാനായ ദ്വിജനേ.
പ്രാദാച്ച തസ്മൈ ഭഗവാന്ഹരിഃ പംചവരാന്സ്വയമ് । വംശം മോക്ഷം സുകീര്തിഞ്ച സമുദ്രം തനയം വിഭുഃ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഹരിഃ അവനു അഞ്ചു അനുഗ്രഹങ്ങൾ തന്നു: അവന്റെ വംശത്തിന് മോക്ഷം, സ്വയം മോക്ഷം, വലിയ പ്രശസ്തി, സമുദ്രം, ഒരു മകൻ — മഹാബലശാലിയേ.
സാഗരത്വം ച ലേഭേഥ കര്മണാ തേന തസ്യ വൈ । തമാശ്വമേധികം സോഽശ്വം സമുദ്രാദുപലബ്ധവാന് । ആജഹാരാശ്വമേധാനാം ശതം സ ച മഹായശാഃ
അവൻ ചെയ്ത സത്കർമ്മം കൊണ്ടു അവൻ സമുദ്രമായിത്തീർന്നു; ആ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് അശ്വമേധയാഗത്തിന് വേണ്ട കുതിര ലഭിച്ചു; ആ മഹാപ്രശസ്തനായവൻ നൂറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി.
നാരദ ഉവാച- സഗരസ്യാത്മജാ വീരാഃ കഥം ജാതാ മഹാബലാഃ । വിക്രാംതാഃ ഷഷ്ടിസാഹസ്രാ വിജ്ഞാനേശ്വര തദ്വദ
നാരദൻ ചോദിച്ചു: സഗരന്റെ മക്കളായ മഹാബലശാലികൾ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? അറുപതിനായിരം വീരന്മാർ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി, ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രഭുവേ, ദയവായി അതു പറയൂ.
ശ്രീപാര്വതീപതിരുവാച- ദ്വേ പത്ന്യൌ സഗരസ്യാസ്താം തപസാ ദഗ്ധകില്ബിഷേ । ഔര്വസ്താഭ്യാം വരം പ്രാദാത്തോഷിതോ മുനിസത്തമഃ
ശ്രീപാർവതീപതി പറഞ്ഞു: സഗരന് രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ തപസ്സിലൂടെ പാപങ്ങൾ കളഞ്ഞു. മഹർഷിയായ ഔർവൻ സന്തോഷത്തോടെ അവർക്കു ഒരു വരം നൽകി.