പുരാ ത്വം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ പക്ഷിവംശസമുദ്ഭവഃ । ഭൂതോഽസി ഭൂമിഭാഗേഷു നിജകര്മവിപാകതഃ
മുന്പ് നീ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, പക്ഷികളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനായിരുന്നു. നിന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി ഭൂമിയിൽ പിറന്നു.
ക്ഷുധയാ തൃഷയാ വാപി സതതം വ്യാകുലോ ഭവാന് । ബഭ്രാമ ഭക്ഷയന്കീടാന്നിര്ഝരോഷ്ണോദകം തഥാ
നിത്യവും നീ വിശപ്പിലും ദാഹത്തിലും പെടപെടന്നു, കീടങ്ങളെ ഭക്ഷിച്ചു, ചൂടുള്ള വെള്ളം കുടിച്ചു, അങ്ങിങ്ങെ അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞിരുന്നു.
നാനാദുഃഖം സദാ ഭുംജന്പക്ഷിയോനൌ സമുദ്ഭവഃ । ചതുര്വര്ഷസഹസ്രാണി സ്ഥിതോഽസി ത്വം പുരാ ക്ഷിതൌ
പക്ഷിയായി ജനിച്ച് പലവിധ ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, നാല് ആയിരം വർഷങ്ങൾ നീ ഭൂമിയിൽ താമസിച്ചു.
ഏകദാ കുലഭദ്രാഖ്യോ ബ്രാഹ്മണഃ സര്വതത്വവിത് । പൂജയാമാസ മാം ഭക്ത്യാ നൈവേദ്യാദ്യൈര്നദീതടേ
ഒരു ദിവസം, കുലഭദ്രൻ എന്ന സകലതത്വങ്ങളും അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, നദീതീരത്ത് ഭക്തിയോടെ എനിക്കു നൈവേദ്യാദികൾ അർപ്പിച്ച് പൂജിച്ചു.
സമഭ്യര്ച്യ സ വിപ്രേംദ്രോ മമ നൈവേദ്യതംദുലമ് । യയൌ തത്രൈവ നിക്ഷിപ്യ ഭൂയ ഏവ നിജം ഗൃഹമ്
ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ എനിക്ക് നൈവേദ്യമായി അരി അർപ്പിച്ച്, അതു അവിടെ തന്നെ വെച്ച്, തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
തതോ വൃക്ഷാത്സമാഗത്യ ക്ഷുധിനാ പക്ഷിണാ ത്വയാ । മമ നൈവേദ്യസംബംധി ഭക്ഷിതം സര്വതംദുലമ്
അപ്പോൾ നീ, വിശപ്പോടെ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, പക്ഷിയായി എന്റെ നൈവേദ്യമായ അരി മുഴുവനും ഭക്ഷിച്ചു.
ഭുക്ത്വൈവ സദ്യോ മുക്തോഽസി പാതകൈരതിദാരുണൈഃ । കദാചിത്പ്രാപ്തകാലസ്ത്വം കാലധര്മഗതോ ദ്വിജ
അത് കഴിച്ച ഉടനെ, നീ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി; സമയമെത്തുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണാ, നീ മരണലോകത്തേക്ക് പോയി.
ത്വാമാനേതും മയാ ദൂതാഃ പ്രേഷിതാഃ സര്വഥാ നിജാഃ । തതോ രഥേ സമാരോപ്യ ഭവംതം നഷ്ടകല്മഷമ്
നിന്നെ കൊണ്ടുപോകാൻ ഞാൻ എന്റെ ദൂതന്മാരെ എല്ലാതരത്തിലും അയച്ചു; പിന്നെ, പാപരഹിതനായ നിന്നെ രഥത്തിൽ ഇരുത്തി,
സദ്യോ ദൂതഗണാഃ സര്വേ സമായാതാഃ പരം പദമ് । യുഗകോടിസഹസ്രാണി സ്ഥിതോഽസി മമ സന്നിധൌ
എന്റെ ദൂതന്മാർ ഉടനെ നിന്നെ പരമപദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ നീ ആയിരക്കണക്കിന് യುಗങ്ങൾ എന്റെ സന്നിധിയിൽ പാർത്തു.
ഭുംജന്സുഖാനി സര്വാണി ദുര്ല്ലഭാനി സുരൈരപി । തതോ യാതോഽസി വിപ്രേന്ദ്ര വിശുദ്ധേ ബ്രാഹ്മണാന്വയേ
ദേവന്മാർക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, പിന്നീട്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വിശുദ്ധമായ ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു.
തത്രാപി മയി ഭക്തിസ്തേ ജാതാതിസുദൃഢാ പുനഃ । ക്രിയായോഗേന മാം നിത്യം സമാരാധ്യ ദ്വിജോത്തമ
അവിടെയും, എനിക്കുള്ള നിന്റെ ഭക്തി വീണ്ടും അത്യന്തം ദൃഢമായി; ക്രിയകളിലൂടെ നീ എപ്പോഴും എന്നെ ആരാധിച്ചു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.
ആയുഷോംതേ മത്പ്രസാദാന്മാമകം പദമാപ്സ്യസി । യദാ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം വിപ്ര സപാപാത്മാപി മുക്തിഭാക്
ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം, എന്റെ കൃപയാൽ നീ എന്റെ പദം പ്രാപിക്കും; ഞാൻ സന്തോഷപ്പെട്ടാൽ, ബ്രാഹ്മണാ, പാപിയ്ക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കും.
കദാചിദ്യസ്യ രുഷ്ടോസ്മി പുണ്യാത്മാപി ച പാപഭാക് । തസ്മാദ്ബ്രാഹ്മണ ഭദ്രം തേ ഭക്തോഽസി മമ സുവ്രത
എന്നാൽ, ഞാൻ ആരോടെങ്കിലും കോപിച്ചാൽ, പുണ്യവാനായാലും അവൻ പാപഭാഗി ആകും. അതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണാ, നിനക്ക് മംഗളം, നീ എന്റെ ഭക്തനും വ്രതസ്ഥനും ആണല്ലോ.
ദാസ്യാമി തേ പരം സ്ഥാനം യദലഭ്യം സുരൈരപി । ബ്രാഹ്മണ ഉവാച- ത്വത്പ്രസാദാച്ഛ്രുതം നാഥ പൂര്വവൃത്താംതമാത്മനഃ
ദേവന്മാർക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത പരമസ്ഥാനം ഞാൻ നിനക്ക് നൽകും. ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: നാഥാ, നിന്റെ കൃപയാൽ എന്റെ മുൻജന്മകഥ ഞാൻ കേട്ടു.
ഇദാനീം ശ്രോതുമിച്ഛാമി യത്കിഞ്ചിദ്ബ്രൂഹി തത്പ്രഭോ । കസ്യ തുഷ്ടോഽസി ദേവേന്ദ്ര കസ്യ രുഷ്ടോഽസി വാ പ്രഭോ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ മറ്റൊന്ന് കൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അതും പറയൂ, പ്രഭോ. ആരോടാണ് നീ സന്തുഷ്ടൻ, ആരോടാണ് നീ കോപിതൻ?
മഹത്യാ കൃപയാ സര്വമേതന്മേ വക്തുമര്ഹസി । ശ്രീഭഗവാനുവാച- കര്മണാ യേനവിപ്രേന്ദ്ര തുഷ്ടിര്മേ ഹൃദി ജായതേ
വലിയ ദയയാൽ ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പറയേണ്ടതാണു. ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നത് ഏത് പ്രവൃത്തിയാൽ എന്നതാണ്—
ക്രോധശ്ച തത്സമസ്തം ച കഥയാമി സമാസതഃ । യോ ദയാവാന്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ സര്വഭൂതേഷു സര്വദാ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ കോപവും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളും സംക്ഷേപത്തിൽ പറയാം. എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണ കാണിക്കുന്നവൻ—
അഹംകാരവിഹീനശ്ച തസ്യ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സദാ । കര്മ കുര്യാന്മദര്ഥം യോ ധര്മഭക്തിസമന്വിതഃ
അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തവനോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ. ധർമ്മത്തിനും ഭക്തിക്കും ചേർന്ന് എന്റെ പേരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ—
ബ്രൂതേ മദര്ഥം യഃ ശാംതം തസ്യ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സദാ । മിഷ്ടം വസ്തു സമാസാദ്യ ദത്വാ മേ യശ്ച മാനവഃ
എന്റെ പേരിൽ സമാധാനത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവനോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ. ഇഷ്ടപ്പെട്ട വസ്തു ലഭിച്ചാൽ അതിനെ എനിക്ക് സമർപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ—
മാനാപമാനേ സദൃശസ്തസ്യ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സദാ । സര്വഭൂതശരീരസ്ഥം യോ മാം ജാനാതി മാനവഃ
മാനവും അപമാനവും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ. എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശരീരത്തിൽ എന്നെ വസിക്കുന്നവനായി അറിയുന്നവൻ—
പരഹിംസാവിഹീനോ യസ്തസ്യ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സദാ । കര്മാണി കുരുതേ യസ്തു സുവിചാര്യ പുനഃ പുനഃ
മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കാത്തവനോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ. ചെയ്യാൻ പോകുന്ന കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് നിർവഹിക്കുന്നവൻ—
ഗോബ്രാഹ്മണഹിതൈഷീ യസ്തസ്യ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സദാ । സ്വയം നിരുക്തം വചനം യത്നാദ്യഃ പരിപാലയേത്
പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ. താനെന്ത് വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവോ അതു ശ്രദ്ധയോടെ പാലിക്കുന്നവൻ—
പ്രപന്നം യാതി യത്നാദ്യസ്തസ്യ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സദാ । ദദാത്യനുപകാരിഭ്യോ ദാനാനി ദ്വിജസത്തമ
ആശ്രയം തേടിയവരെ ആത്മാർത്ഥതയോടെ സ്വീകരിക്കുന്നവനോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ. പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ—
മയി ചിത്തം സദാ യസ്യ തസ്യ തുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സദാ । കര്മണാ യേനതുഷ്ടോഽസ്മി നിരുക്തം തത്സമാസതഃ
എപ്പോഴും മനസ്സ് എന്നിലായിരിക്കുന്നവനോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ. എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ഇതാണ്, സംക്ഷേപത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ.
രുഷ്ടോഽസ്മി കര്മണാ യേന വിപ്ര വച്മി ശൃണുഷ്വതമ് । പരഹിംസാരതോ യസ്തു നിര്ദ്ദയഃ സര്വജംതുഷു
ഇപ്പോൾ ഞാൻ എങ്ങനെയുള്ള പ്രവൃത്തികളാൽ കോപം പ്രാപിക്കുമെന്നു പറയാം, ബ്രാഹ്മണനേ, കേൾക്കൂ. മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കാൻ ആസ്വദിക്കുന്നവനും, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയില്ലാത്തവനും—
അഹംയുഃ സര്വദാ ക്രുദ്ധഃ സമാം നയതി ശത്രുതാമ് । അസത്യഭാഷീക്രൂരശ്ച പരനിംദാപരസ്തു യഃ
അങ്ങനെയുള്ളവരോടാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും കോപത്തോടെ ശത്രുവിനെപോലെ പെരുമാറുന്നത്. അസത്യമായി സംസാരിക്കുന്നവനും, ക്രൂരനും, മറ്റുള്ളവരെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുന്നവനും—
കവിവര്തനവിധ്വംസീ സമാം നയതി ശത്രുതാമ് । അദൃഷ്ടദോഷൌ പിതരൌ സ്ത്രീഭ്രാതൃഭഗിനീ തഥാ
കവികളുടെ കൃതികൾ നശിപ്പിക്കുന്നവരോടും ഞാൻ ശത്രുവിനെപോലെ പെരുമാറുന്നു. യാതൊരു കാരണം കൂടാതെ മാതാപിതാക്കളെയും ഭാര്യയെയും സഹോദരങ്ങളെയും സഹോദരിമാരെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനും—
മോഹാത്ത്യജതി യോ മൂഢഃ സമാം നയതി ശത്രുതാമ് । പിതൃഭിര്ഭര്ത്സനം യസ്തു കുരുതേ മൂഢധീര്നരഃ
മൂഢത്വം കൊണ്ടു അവരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനെയും ഞാൻ ശത്രുവിനെപോലെ കാണുന്നു. മാതാപിതാക്കളെ അപമാനിക്കുന്ന മൂഢനും—
ഗുര്വവജ്ഞാകരോ വിപ്ര സമാം നയതി ശത്രുതാമ് । ആരാമച്ഛേദിനോ യേ ച ജലാശയവിലായിനഃ
ഗുരുവിനെ അവഗണിക്കുന്നവനോടും, ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ ശത്രുവിനെപോലെ പെരുമാറുന്നു. തോട്ടങ്ങൾ വെട്ടിമാറ്റുന്നവരും ജലാശയങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവരും—
ഗ്രാമനാശകരായേചതേമാംനയംതിശത്രുതാമ് । പരസ്ത്രിയം സമാലോക്യ വിഷാദം യാന്തി യേ ജനാഃ ൧൦൦ 7.19.
ഗ്രാമങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവരും ഞാൻ ശത്രുവിനെപോലെ കാണുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ കണ്ടപ്പോൾ നിരാശയിലാകുന്നവരും—