വര്മശസ്ത്രാദികം ദത്വാ രഥം സാരഥിസംയുതമ് । ദുര്വാരണേന സഹിതഃ സൈന്യം മുക്ത്വോദധേഃ സുതഃ
വരമും ആയുധങ്ങളും സാരഥിയോടുകൂടിയ രഥവും നൽകി, സമുദ്രപുത്രൻ ദുര്വാരണനും സൈന്യവുമായ് പുറപ്പെട്ടു.
അലക്ഷിതസ്തതോ ഗത്വാ ഗുഹാം ഗുപ്താം തു പാര്ഥിവ । മാനസോത്തരശൈലസ്യ ഹരരൂപം ദധാര സഃ
അവൻ ആരും കാണാതെ, മനസോത്തരപർവതത്തിന്റെ വടക്കേ ചരിവിലുള്ള ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഗുഹയിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ഹരന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
ധൃത്വാ ദുര്വാരണേ രൂപം നംദിനഃ സദൃശം തഥാ । അഥാരുരുഹതുഃ ശൈലം ഛദ്മശംകരനംദിനൌ
ദുര്വാരണൻ നന്ദിയെപ്പോലെയുള്ള രൂപം ധരിച്ചു. അപ്പോൾ വ്യാജ ശങ്കരനും നന്ദിയും ആ പർവതത്തിൽ കയറി.
യത്രാസ്തി ശിഖരേ ഗൌരീ സഖിഭിഃ സഹിതാ നൃപ । തമായാംതം ശരൈര്ഭിന്നം സ്കംധമാലമ്ബ്യ നംദിനഃ
അവിടെ, പർവതശിഖരത്തിൽ ഗൗരി സഖികളോടൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവർ നന്ദിയുടെ പരിക്കേറ്റ ഭുജം പിടിച്ച് അവളരികിലേക്ക് എത്തി.
രക്താക്തമംബരം ദൃഷ്ട്വാ ഭവാനീ വിസ്മിതാഭവത് । സഖ്യസ്തസ്യാ ജയാദ്യാസ്താഃ ജഗ്മുസ്തം സംഭ്രമാന്വിതാഃ
രക്തം പുരണ്ട വസ്ത്രം കണ്ട ഭവാനി അത്ഭുതപ്പെട്ടു; ജയയെയും മറ്റു സഖികളെയും തുടങ്ങി അവൻറെ അടുത്തേക്ക് ഭയത്തോടെ ഓടി.
ശംകരസ്യാംതികം ഗത്വാ പപ്രച്ഛുസ്തം സുദുഃഖിതാഃ । കിം ജാതം തവ ദേവേശ കേന ത്വം സംഗരേ ജിതഃ
ശങ്കരന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു, അവർ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ ചോദിച്ചു: 'ദേവേശാ, നിനക്കു എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? ആരാണ് യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ജയിച്ചത്?'
സശല്യസ്ത്വം കഥം നാഥ സംസാരീവ പ്രരോദിഷി । ഇത്യുക്തഃ പ്രദദൌ താഭ്യോ ഭൂഷണാനി പൃഥക്പൃഥക്
'നാഥാ, നീ പരിക്കേറ്റു, സാധാരണ മനുഷ്യനായി ദു:ഖിക്കുന്നതെന്ത്?' എന്നിങ്ങനെ അവർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ അവർക്കു ആഭരണങ്ങൾ ഓരോന്നായി നൽകി.
ഉത്താര്യ ശനകൈരംഗാത് വാസുകിപ്രഭൃതീനി ച । ഗണേശസ്കംദശിരസീച്ഛിന്നേ കുക്ഷൌ വിലോക്യ ച
വാസുകിയുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ആഭരണങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പതുക്കെ എടുത്ത്, ഗണേശന്റെയും സ്കന്ദന്റെയും തലകൾ മുറിക്കപ്പെട്ടതും വയറും കണ്ടു—
ഹാ സ്കംദ ഹാ ഗണേശേതി ഹാ രുദ്രേത്യംബികാരുദത് । തസ്യാഃ സഖ്യസ്തതഃ സര്വാ രുരുദുഃ ശോകകര്ശിതാഃ
'ഹായ് സ്കന്ദാ! ഹായ് ഗണേശാ! ഹായ് രുദ്രാ!' അംബിക കരഞ്ഞു; പിന്നെ അവളുടെ എല്ലാ സഖികളും ദു:ഖത്തിൽ വിങ്ങി.
അത്രാബ്രവീജ്ജയാം നംദീ ത്വമേനം പരിപാലയ । മണിഭദ്രോ വീരഭദ്രഃ പുഷ്പദംതശ്ച വീര്യവാന്
അപ്പോൾ ജയ നന്ദിയോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഇവനെ കാത്തിരിക്കുക. മണിഭദ്രനും വീരഭദ്രനും പുഷ്പദന്തനും ശക്തരാണല്ലോ.'
ദംഭനോ ധൂമതിമിരഃ കൂഷ്മാംഡാദ്യാ രണേ ഹതാഃ । ചംഡീ ഭൃംഗീ കിരീടിശ്ച മഹാകാലശ്ച ശൃംഖലീ
ദംഭനനും ധൂമതിമിരനും കൂഷ്മാണ്ഡാദികളും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ചണ്ഡി, ഭൃംഗി, കിരീടി, മഹാകാലൻ, ശ്രിങ്കലി—
ചംഡീശോ ഗുപ്തനേത്രശ്ച കാലാദ്യാശ്ച ഹതാ രണേ । വിനായകസ്യ സ്കംദസ്യ ശിരസീ ഭ്രമതാ മയാ
ചണ്ഡീശനും ഗുപ്തനേത്രനും കാലനും മറ്റുള്ളവരും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. വിനായകനുടെയും സ്കന്ദന്റെയും തലകൾ ചുറ്റിക്കൊണ്ടു ഞാൻ.
ദൃഷ്ടേ മഹാരണേ ദേവി ഇത്യുക്ത്വാഥ പുരോക്ഷിപത് । തച്ഛ്രുത്വാ നംദിനോ വാക്യം ശിരസീ ഗൃഹ്യ പുത്രയോഃ
മഹാ യുദ്ധഭൂമി കണ്ട ശേഷം, അമ്മേ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ മുന്നോട്ട് ചാടിപ്പോയി. നന്ദിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അവൾ തന്റെ മക്കളുടെ തലകൾ എടുത്തു.
പാര്വതീ വിലലാപോച്ചൈഃ പുത്രപുത്രേതി ജല്പതീ । താരകാരേ കഥം യുദ്ധേ ഹതസ്ത്വം സിംധുസൂനുനാ
പാർവതി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു, 'എന്റെ മകൻ, എന്റെ മകൻ' എന്നുപറഞ്ഞുകൊണ്ട്. താരകനെ കൊല്ലുന്നവനേ, സമുദ്രപുത്രനാൽ നീ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു?
ത്വം ഹി ത്രിവാസരോ ദേവൈഃ സേനാപത്യോഽഭിഷേചിതഃ । തദാ ത്വയാ കഥം വീര താരകാഖ്യോ നിപാതിതഃ
ദേവന്മാരുടെ സേനാധിപതിയായി നീ മൂന്നു ദിവസം മാത്രം ഇരുന്നില്ലേ? അപ്പോൾ, വീരനേ, നീ എങ്ങനെ താരകനെ തോല്പിച്ചു?
നീലകംഠേന കിം ത്യക്തോ യതസ്ത്വം പതിതോ ഭുവി । സ്നുഷാമുഖം ന ദൃഷ്ടം ച മയാ പുത്രാവഭാഗ്യയാ
നീലകണ്ഠൻ നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചോ, അതുകൊണ്ടോ നീ നിലത്ത് വീണത്? ദുർഭാഗ്യവതിയായ ഞാൻ, എന്റെ മരുമകളെയും മക്കളെയും കാണാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല.
ന ഭോഗാ വത്സ തേ ഭുക്താ സംസാരസ്യാപി യേഭവന് । താത ഹേരംബ വിഘ്നേശ ലംബോദര ഗജാനന
കുഞ്ഞേ, ലോകത്തിലെ സുഖങ്ങൾ പോലും നീ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല. അച്ഛാ, വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുന്നവനേ, വലിയ വയറുള്ളവനേ, ആനമുഖനേ!
രണാംഗണേ കേന പുത്ര സിദ്ധൈഃ പൂജ്യോ നിപാതിതഃ । വാഹനോഽസൌ കുതോ വത്സ മൂഷകഃ കേന ഹിംസിതഃ
കുഞ്ഞേ, സിദ്ധന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന നിന്നെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആരാണ് തോല്പിച്ചത്? നിന്റെ വാഹനം മൂഷികൻ എവിടെയാണ്? ആരാണ് അതിനെ ദുഃഖിപ്പിച്ചത്?
ഏവം വിലപതീ ഗൌരീ ശിവം പ്രാഹ സുദുഃഖിതമ് । സാക്ഷാദ്രുദ്രോഽസി ദേവേശ ഹരസ്ത്വം മാ ഭയം കുരു
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ഗൗരി വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ശിവനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ രുദ്രനാണ്, ദേവന്മാരുടെ നാഥനാണ്, ഹരനാണ്; ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
വൃഷഭഃ ക്വ ഗതോ ദേവ ഹതോ ജാലംധരേണ വൈ । ശരജര്ജരദേഹസ്യ കിം കരോമി പ്രിയം തവ
ദേവാ, നിന്റെ കാള എവിടെ പോയി? ജാലന്ധരൻ അതിനെ കൊന്നു. പ്രിയനേ, നീ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ശരീരത്തിന് ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
തതഃ ശ്രുത്വാ വചോ ദേവ്യാ നിശ്വസ്യോവാച ശംകരഃ । ദീര്ഘം വിനിഹതൌ പുത്രൌ വൃഥാ ശോചസി കിം പ്രിയേ
അപ്പോൾ, ദേവിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശംകരൻ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ടു പറഞ്ഞു: 'മക്കൾ മരിച്ചപ്പോൾ, പ്രിയേ, നീ വെറുതെ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?'
അധുനാ തേംഗസംഗേന ദേവി മാം ത്രാതുമര്ഹസി । ശംകരസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാഽസമയോചിതമാതുരമ് । പ്രത്യുവാചാംബികാ ദേവം ബഭാഷേ നോചിതം വചഃ
ഇപ്പോൾ, ദേവി, നീ എന്നെ ഒന്നായി ചേർന്ന് രക്ഷിക്കണം. ശംകരന്റെ ഈ അസമയവും ഉത്കണ്ഠയുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട്, അംബികാ ദേവനോട് യോജിക്കാത്ത മറുപടി പറഞ്ഞു.
മഹാവിഷാദേ പതിതേ ഭയേ ച കൃതേ സമാധൌ വമനേ മഹാജ്വരേ । ശ്രാദ്ധേ പ്രയാണേ ഗുരുവൃദ്ധസന്നിധൌ രതിം ബുധാഃ ശംകര വര്ജയംതി
വലിയ വിഷാദത്തിൽ, ഭയത്തിൽ, ധ്യാനത്തിൽ, ഛർദിയിൽ, കഠിനജ്വരത്തിൽ, ശ്രാദ്ധത്തിൽ, യാത്രയ്ക്കും, ഗുരുവിന്റെയും മൂപ്പന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിലും, ജ്ഞാനികൾ സുഖം തേടാറില്ല, ശംകരാ.
കഥം മാം ദുഃഖദുഃഖാര്താം പുത്രശോകേന പീഡിതാമ് । മ്ലാനാം ബാഷ്പപരിമ്ലാനാം സംപ്രാര്ഥയസി ചാതുരാമ്
മക്കളുടെ ദുഃഖത്തിൽ പെടുകയും, കണ്ണുനീർ കൊണ്ട് മങ്ങിയതും ക്ഷീണിച്ചതുമായ എന്നോട് നീ എങ്ങനെ സ്നേഹത്തിനായി ചോദിക്കുന്നു?
ഭവാന്യാ ഇതി വാക്യാനി ശ്രുത്വാ മായാമഹേശ്വരഃ । ഉവാച സ്വാര്ഥമുദ്ദിശ്യ ഗൌര്യാരൂപേണ മോഹിതഃ
ഭവാനിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മായാമഹേശ്വരൻ, തന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് വേണ്ടി, ഗൗരിയുടെ രൂപത്തിൽ മോഹിതനായി പറഞ്ഞു.
പുരുഷസ്യാര്തിയുക്തസ്യ ന യച്ഛംതി രതിം സ്ത്രിയഃ । തഥൈവ രൌരവേ ഘോരേ പതിഷ്യംതി ന സംശയഃ
ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്ന പുരുഷനോട് സ്ത്രീകൾ സ്നേഹം നൽകാറില്ല; അതുപോലെ, ഭയങ്കരമായ റൗരവനരകത്തിൽ അവർ നിർബന്ധമായും വീഴും, സംശയമില്ല.
ഗണശൂന്യഃ പുത്രശൂന്യോ ധീശൂന്യോഽഹം വരാനനേ । സാംപ്രതം ഗൃഹ്യ ശൂന്യോഽഹം സര്വശൂന്യോഽസ്മി ഭാമിനി
ഗണങ്ങളില്ല, മക്കളില്ല, ബുദ്ധിയില്ലാത്തവനാണ് ഞാൻ, മനോഹരമുഖിയായേ. ഇപ്പോൾ എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഞാൻ ശൂന്യനാണ്, എല്ലാം വിട്ടുപോയവനാണ്, ഭാമിനി.
സുജീവിതം വിഹീനോഽഹം ത്വാം പ്രഷ്ടുമിഹ ചാഗതഃ । സ്വം ഗൃഹം തു പ്രവിശ്യാശു ത്യജാമി പ്രകൃതിം സ്വകാമ്
നല്ല ജീവിതം നഷ്ടപ്പെട്ട ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ, എന്റെ വീടിലേക്ക് വേഗം പോയ്, എന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ഉത്തിഷ്ഠ നംദിന്സംയാവസ്തീര്ഥേ ഭവ പുരഃസരഃ । ത്വം യാഹി സ്വേച്ഛയാ കാംതേ പ്രകൃതിം സ്വാം പരിത്യജ
നന്ദി, എഴുന്നേറ്റ്, തിരുത്തിൽ കൂടുക, മുന്നോട്ട് നയിക്കൂ. പ്രിയേ, നീ ഇഷ്ടംപോലെ പോവൂ, നിന്റെ സ്വഭാവം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
ഇതി മായാമഹേശസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാംബികാ തതഃ । ദീര്ഘം ദധ്യോ മഹാശ്വാസം ശോകേന ച ജഡീകൃതാ 6.13.
ഇങ്ങനെ മായാമഹേശന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അംബികാ, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആഴമായി ഒരു ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടു.