തൈലപാത്രം ച നമിതം സുപ്രകാശോഽഭവത്തദാ । ബ്രാഹ്മണോഽപി ജജാഗാര ത്യക്ത്വാ നിദ്രാം വിമോഹിനീമ്
എണ്ണക്കലശം ഒന്നു ചായിച്ചു, അപ്പോൾ വീട്ടിൽ നല്ല പ്രകാശം പടർന്നു; ബ്രാഹ്മണനും ആ മായയുള്ള ഉറക്കം ഉപേക്ഷിച്ച് ഉണർന്നു.
മാര്ജാരോഽപി ച താം രാത്രീമജാഗ്രച്ചാഖുഭക്ഷകഃ । തതഃ പ്രഭാതേ വിമലേ കൃത്വാ നിത്യക്രിയാം ദ്വിജഃ
പൂച്ചയും ആ രാത്രി ഉണർന്നിരിക്കുകയായിരുന്നു, ഇലികളെ പിടിക്കാൻ ഉത്സുകനായി; പിന്നീട്, പ്രഭാതത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ദൈനംദിന കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
തതശ്ച പാരണം ചക്രേ വിപ്രോ ബംധുജനൈഃ സഹ । ഏവം പ്രവര്ത്തമാനസ്യ കപിലസ്യ മഹാത്മനഃ
അതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഉപവാസം അവസാനിപ്പിച്ചു; ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ കപിലൻ തുടരുമ്പോൾ—
ബഭൂവുഃ പുത്രപൌത്രാശ്ച ധനധാന്യമനുത്തമമ് । ആരോഗ്യം പരമാമൃദ്ധിമവാപ മഹതീം ശ്രിയമ്
അവനു മക്കളും മക്കളുടെ മക്കളും ലഭിച്ചു, അതുല്യമായ ധനവും ധാന്യവും ലഭിച്ചു; ഉത്തമാരോഗ്യവും പരമസമൃദ്ധിയും വലിയ ഐശ്വര്യവും നേടി.
ദീപവ്രതപ്രഭാവേന കപിലോ മോക്ഷമാഗതഃ । സംഭേദ്യ മംഡലം പുണ്യം സവിതുഃ ശശിനസ്തഥാ
വിലക്കിന്റെ വ്രതശക്തിയാൽ കപിലൻ മോക്ഷം നേടി; സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഉള്ള പുണ്യമായ വട്ടങ്ങൾ കടന്ന്—
ദീപജ്യോതിഃസ്വരൂപേണ പരമാത്മാ നിയുക്തവാന് । മൂഷികാപി ച കാലേന മമാര ബിലമധ്യതഃ
വിലക്കിന്റെ പ്രകാശരൂപത്തിൽ പരമാത്മാവ് അവനെ നിയമിച്ചു; അതുപോലെ, കുറേകാലം കഴിഞ്ഞ് ആ ഇലിയും അതിന്റെ കുഴിക്കുള്ളിൽ മരിച്ചു.
വിമാനവരമാരുഹ്യ ദേവഗംധര്വസേവിതമ് । അപ്സരോഭിഃ പരിവൃതോ വിദ്യാധരഗണൈര്യുതഃ
ദേവതകളും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ ഒരു വിമാനത്തിൽ കയറി, അപ്സരസുകൾ ചുറ്റും, വിദ്യാധരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ—
സ്തൂയമാനോ മഹാതേജാ ജയശബ്ദാദി മംഗലൈഃ । സ്തൂയമാനഃ സ വൈ നാഗൈര്വിഷ്ണുലോകം ജഗാമ സഃ
വിജയഘോഷങ്ങൾക്കും മറ്റു മംഗളശബ്ദങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ മഹാതേജസ്വിയായ അവൻ വന്ദിതനായി; നാഗന്മാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട്, വിഷ്ണുലോകത്തേക്ക് പോയി.
കല്പകോടിസഹസ്രാണി കല്പകോടിശതാനി ച । ഭുക്ത്വാ ച വിപുലാന്ഭോഗാന്തതോ രാജാഭവദ്ഭുവി
ആയിരക്കണക്കിന് കോടി കാല്പ്പങ്ങൾക്കും നൂറുകണക്കിന് കോടി കാല്പ്പങ്ങൾക്കും സമം, വലിയ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം ഭൂമിയിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു.
സുധര്മാ നാമ ധര്മാത്മാ ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । രൂപവാന്സുഭഗശ്ചൈവ മഹാബലപരാക്രമഃ
അവന്റെ പേര് സുധർമ്മൻ; ധർമ്മനിഷ്ഠനും ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നവനും, സുന്ദരനും ഭാഗ്യശാലിയും വലിയ ബലവും വീര്യവും ഉള്ളവനുമായിരുന്നു.
തസ്യ പ്രിയതമാ ഭാര്യാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ । ഭര്തൃഭക്താ തഥാ ശീലാ നാമ്നാ സാ രൂപസുംദരീ
അവന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവളും ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയുള്ളവളും സദാചാരമുള്ളവളും, രൂപസുന്ദരി എന്നായിരുന്നു അവളുടെ പേര്.
സര്വാസാം ചൈവ നാരീണാം മധ്യേ സാ സുഭഗാഭവത് । പുത്രാശ്ച ബഹവോ ജാതാസ്തഥാ ദുഹിതരോ ഘനാഃ
എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും അവൾ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവതിയായിരുന്നു; അവർക്കു അനേകം പുത്രന്മാരും മഹിമയുള്ള പുത്രിമാരും ജനിച്ചു.
ഏവം വിഹരതോസ്തദ്വദ്ദംപത്യോഃ പ്രീതിപൂര്വകമ് । ആഗതഃ കാര്ത്തികോ മാസോ ഹരിനേത്രാവബോധകൃത്
അങ്ങനെ ആ ദമ്പതികൾ സന്തോഷത്തോടെ ദിവസങ്ങൾ കഴിച്ചുപോകുമ്പോൾ, ഹരിയുടെ കണ്ണുകൾ ഉണർത്തുന്ന കാർത്തികമാസം എത്തി.
തസ്മിന്ദീപാഃ പ്രബോധ്യംതേ നാരായണപരായണൈഃ । കൃച്ഛ്രചാംദ്രായണാദീനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ
ആ മാസത്തിൽ നാരായണഭക്തർ വിളക്കുകൾ തെളിയിക്കുന്നു; കൃച്ഛ്രം, ചാന്ദ്രായണം തുടങ്ങിയ വ്രതങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും പാലിക്കുന്നു.
ക്രിയംതേ വിഷ്ണുഭക്തൈശ്ച സംസാരഭയഭീരുഭിഃ । അഥ പ്രബോധിനീം പ്രാപ്യ രാജാ രാജ്ഞീമഥാബ്രവീത്
വിഷ്ണുഭക്തരും ലോകഭയത്തിൽ ഭയപ്പെടുന്നവരും ഇവ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. പിന്നീടു പ്രബോധിനി വന്നപ്പോൾ രാജാവ് രാജ്ഞിയോട് പറഞ്ഞു.
ഭദ്രേ പ്രബോധിനീ പുണ്യാ വിഷ്ണോര്നാഭിസരോരുഹേ । കരിഷ്യാമ്യദ്യ പൂജാം ച സോപവാസോ ജിതേംദ്രിയഃ
"പ്രിയേ, ഇന്ന് വിശുദ്ധമായ പ്രബോധിനി, വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ദിവസം. ഇന്ന് ഞാൻ ഉപവാസത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, പൂജ ചെയ്യാം."
സ്നാത്വാ ച പുഷ്കരേ തീര്ഥേ പുംഡരീകാക്ഷമച്യുതമ് । പൂജയിഷ്യാമി ദേവേശം ലക്ഷ്മ്യാ സഹ ജനാര്ദനമ്
"പുഷ്കരക്ഷേത്രത്തിൽ സ്നാനം കഴിച്ചശേഷം, കമലനയനായും അക്ഷരനായും ദേവതകളുടെ നാഥനായ ജനാർദ്ദനനെ ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ഞാൻ പൂജിക്കും."
ഇതി സാ വാംഛിതം ശ്രുത്വാ ഭര്തുഃ പ്രിയഹിതേ രതാ । ഉവാച വചനം ഗുഹ്യം ഭര്ത്താരം ചാരുഹാസിനീ
ഭർത്താവിന്റെ ആഗ്രഹം കേട്ടു, അവന്റെ സന്തോഷത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയ അവൾ മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ രഹസ്യമായി ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു.
രൂപസുംദര്യുവാച- മമാപി ഹൃദയേ കാമഃ സമുത്പന്നോ നരാധിപ । രൂപസൌംദര്യവാംഛാ ച ഹൃദയേ മമ വര്ത്തതേ
രൂപസുന്ദരി പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിലും ഒരു ആഗ്രഹം ഉണർന്നു; സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും ആകർഷണത്തിന്റെയും മോഹം എന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു."
പുഷ്കരം പ്രഥമം തീര്ഥം ഗംതുമിച്ഛേ ത്വയാ സഹ । തതോ രാജാ തയാ സാര്ദ്ധമാഗതഃ പുഷ്കരം തദാ
"നിനക്കൊപ്പം ഞാൻ ആദ്യമായ പുണ്യസ്ഥലമായ പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." അപ്പോൾ രാജാവ് അവളോടൊപ്പം പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹസ്ത്യശ്വരഥവൃംദൈശ്ച സമാഗത്യ പുരോഹിതൈഃ । തതഃ സ്നാത്വാ തഥാ ധ്യായന്തര്പയന്പിതൃദേവതാഃ
ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പുരോഹിതന്മാരുമടങ്ങിയ സംഘത്തോടൊപ്പം അവർ അവിടെ എത്തി. പിന്നെ സ്നാനം കഴിച്ച്, ധ്യാനിച്ച്, പിതൃദേവന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം ചെയ്തു.
പൂജയാമാസ ദേവേശം പുംഡരീകാക്ഷമച്യുതമ് । ദീപമാലാകുലേ തത്ര സര്വതഃ സുമനോഹരേ
അവിടെ മനോഹരമായ വിളക്കുകളുടെ നിരകൾ എല്ലായിടത്തും അലങ്കരിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്ത്, അവർ കമലനയനായും അക്ഷരനായും ദേവതകളുടെ നാഥനായ ജനാർദ്ദനനെയും പൂജിച്ചു.
ദദര്ശ ലിഖിതം തത്ര മാര്ജാരം ദേവതാലയേ । തം ദൃഷ്ട്വാ പ്രാകൃതം കര്മ ജന്മ സ്മൃത്വാ നൃപസ്തദാ
അവിടെ ദേവാലയത്തിൽ ഒരു പൂച്ചയുടെ ചിത്രീകരണം രാജാവ് കണ്ടു. അത് കണ്ടപ്പോൾ തന്റെ മുൻജന്മത്തിലെ സാധാരണ ജീവിതം രാജാവ് ഓർമ്മിച്ചു.
മുഖപംകജമാലോക്യ പ്രിയായാഃ പ്രജഹാസ ച । രൂപസുംദര്യുവാച- മമ സന്മുഖമാലോക്യ ഭര്തഃ കിം സ്മിതകാരണമ് 6.30.
പ്രിയയുടെ കമലപോലെയുള്ള മുഖം നോക്കി രാജാവ് ചിരിച്ചു. രൂപസുന്ദരി ചോദിച്ചു: "ഭർത്താവേ, എന്റെ മുഖം നോക്കി ചിരിയ്ക്കാൻ കാര്യം എന്താണ്?"
കഥയാമാസ ഹൃഷ്ടാത്മാ പ്രാക്തനം കര്മണഃ ഫലമ് । രാജോവാച- അഹമാസം പുരാ ദേവി മാര്ജാരോ ബ്രാഹ്മണാലയേ
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ, രാജാവ് തന്റെ മുൻജന്മത്തിലെ കർമ്മഫലം പറയാൻ തുടങ്ങി. രാജാവ് പറഞ്ഞു: "ദേവി, ഞാൻ ഒരിക്കൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ പൂച്ചയായിരുന്നുവു."
ഭക്ഷിതാ മൂഷകാസ്തത്ര മയാ ശതസഹസ്രശഃ । തതോ നാരായണസ്യാഗ്രേ ദീപഃ സംരക്ഷിതോ യതഃ
"അവിടെ ഞാൻ നൂറുകണക്കിന് എലികളെ തിന്നിരുന്നു. പിന്നെ, നാരായണന്റെ മുമ്പിൽ ഒരു വിളക്ക് സംരക്ഷിച്ചതിനാൽ—"
വ്യാജേനാപി മയാ ദേവിപ്രാപ്തം തത്കര്മണഃ ഫലമ് । വിഷ്ണുലോകമനുപ്രാപ്യ രാജ്യം പ്രാപ്തം മയാധുനാ
"—അത് വെറും കപടത്താലെങ്കിലും, ദേവി, ആ കർമ്മഫലം ഞാൻ ലഭിച്ചു; വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിച്ചു, ഇപ്പോൾ രാജ്യം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു."
രൂപസുംദര്യുവാച-। മമാപി സ്മരണം ജാതം പ്രാകൃതസ്യ ച ജന്മനഃ । മൂഷികാ ചാഹമപ്യാസം ക്ഷുദ്രാ ബ്രാഹ്മണവേശ്മനി
രൂപസുന്ദരി പറഞ്ഞു: "എനിക്കും മുൻജന്മം ഓർമ്മ വരുന്നു; ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ ചെറിയ എലിയായിരുന്നുവു."
കാര്തികേ ച പ്രബോധിന്യാം മംദീഭൂതേ ച ദീപകേ । വര്ത്യഗ്രാഹരണാര്ഥായ നിര്ഗതാഹം തദാ ബിലാത്
"കാർത്തികയിൽ പ്രബോധിനി ദിവസം, വിളക്ക് മങ്ങിപ്പോകുമ്പോൾ, വാട്ടിയുടെ അറ്റം എടുക്കാൻ ഞാൻ അന്നേരം കുഴിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു."
ദൃഷ്ട്വാ നാരായണം ദേവം പൂജിതം കുസുമൈസ്തഥാ । നിദ്രാഭിഭൂതം വിപ്രം ച വര്ത്തിഃ കൃഷ്ടാ മയാ തദാ
"പൂക്കളാൽ നാരായണനെ പൂജിക്കുന്നതും, ബ്രാഹ്മണൻ ഉറക്കത്തിൽ ആകുന്നതും ഞാൻ കണ്ടു; അപ്പോൾ ഞാൻ വാട്ടി വലിച്ചു."