ആത്മതൃപ്തിം പ്രകുര്വംതി പരം ഹത്വാതിയത്നതഃ । ധീമാന്നാത്മപരിജ്ഞാനം കദാചിത്കുരുതേ നഹി
മറ്റുള്ളവരെ വധിച്ച് വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ സ്വയം തൃപ്തി നേടാൻ ചിലർ ശ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് ഒരിക്കലും സ്വയം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ചുള്ള യഥാർത്ഥ അറിവ് ലഭിക്കില്ല.
അഹം വിഷ്ണുരസൌവിഷ്ണുരിതി ചേതസി ഭാവയേത് । പരദുഃഖേന യോ ദുഃഖീ സുഖീ യശ്ച പരശ്രിയാ
സ്വന്തം മനസ്സിൽ 'ഞാൻ വിഷ്ണുവാണ്, അവനും വിഷ്ണുവാണ്' എന്ന് ചിന്തിക്കണം; മറ്റൊരാളുടെ ദു:ഖത്തിൽ ദു:ഖപ്പെടുകയും, മറ്റൊരാളുടെ ഐശ്വര്യത്തിൽ സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് സത്യത്തിൽ മഹത്തായവൻ.
സംസാരേഽസ്മിന്സ വിജ്ഞേയഃ സാക്ഷാദേവ ഹരിഃ സ്വയമ് । ധിഗസ്തു തത്സുഖം നൄണാം മോഹവംചിതചേതസാമ്
ഈ ലോകത്തിൽ അത്തരം ഒരാൾ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ ഹരിയായ് അറിയപ്പെടേണ്ടത്; എന്നാൽ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയവരുടെ സന്തോഷം നിന്ദനീയമാണ്.
പരഹിംസാവിധാനേന സുഖം യത്സ്യാദ്ഭുജംഗമ । സുഖാനി വാപി ദുഃഖാനി ദീയംതേ യാനി ജംതവേ
മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിച്ച് ലഭിക്കുന്ന സന്തോഷം, അല്ലെങ്കിൽ ജീവികൾക്ക് നൽകുന്ന സുഖവും ദു:ഖവും, അയ്യോ പാമ്പേ,
അചിരേണൈവ താനി സ്മ ലഭംതേ ഭുവി മാനവാഃ । തസ്മാദ്ധിംസാം പരിത്യജ്യ ഭുജംഗമ സുഖീ ഭവ
ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യർക്ക് ഭൂമിയിൽ വളരെ വേഗം ലഭിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് പാമ്പേ, ഹിംസയെ ഉപേക്ഷിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ.
ത്വയി പ്രസന്നേ ഗച്ഛാവഃ പാരം ദുഃഖമഹോദധേഃ । സര്പ ഉവാച- യദാ സ്യാത്പരഹിംസായാം നൂനം മേ നാതിപാതകമ്
നീ പ്രസന്നനാകുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഈ വലിയ ദു:ഖസമുദ്രം കടന്നുപോകും; പാമ്പ് പറഞ്ഞു: മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിക്കുന്നത് എനിക്ക് വലിയ പാപമല്ലെങ്കിൽ,
തദാ കഥമഹോ സൃഷ്ടൈ വേധസാ ഭക്ഷ്യഭക്ഷകൌ । പരഹിംസാ ന കര്തവ്യാ സത്യമേതത്ത്വയോദിതമ്
അങ്ങനെയെങ്കിൽ സൃഷ്ടികർത്താവ് എങ്ങനെ ഭക്ഷ്യവും ഭക്ഷകനെയും ഉണ്ടാക്കി? മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിക്കരുത്, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.
കിംതു സര്വേഷു ഭക്ഷ്യേഷു ഹിംസാ സംഭാവ്യതേ നഹി । നാരായണോ വിശ്വരൂപഃ സത്യമേതന്ന സംശയഃ
എന്നാൽ എല്ലാ ഭക്ഷ്യങ്ങളിലും ഹിംസ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല; നാരായണൻ സർവ്വരൂപനാണ്, ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
ഭക്ഷ്യഭക്ഷകസംയുക്തം സ്വയമേവ സസര്ജ ഹ । സൃജതി സ്വയമാത്മാനമാത്മാനം രക്ഷതി സ്വയമ്
ഭക്ഷ്യവും ഭക്ഷകനെയും ഒരുമിച്ചാണ് അവൻ സൃഷ്ടിച്ചത്; അവൻ തന്നെ സ്വയം സൃഷ്ടിക്കുകയും, സ്വയം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആത്മാനം സ്വയമേവാത്തി സൃഷ്ടിരേവംവിധാ ഹരേഃ । ശക്തോഽഹം കിം യുവാം ഹംതും കാലരൂപീ സ്വയം വിധിഃ
അവൻ തന്നെ സ്വയം ഭക്ഷിക്കുന്നു; ഹരിയുടെ സൃഷ്ടി ഇങ്ങനെയാണ്. ഞാൻ ശക്തനാണ് — എനിക്ക് നിങ്ങളെ കൊല്ലാൻ എന്ത് കഴിയും? വിധി തന്നെയാണ് കാലത്തിന്റെ രൂപം.
സംപ്രതി പ്രേഷയാമാസ കാര്യേസ്മിന്മാം സ്വയം ഹരിഃ । യുവാം സസര്ജ യോ ദേവോ യശ്ച രക്ഷതി വാം സദാ
ഇപ്പോൾ ഹരി തന്നെ ഈ കാര്യത്തിനായി എന്നെ അയച്ചിരിക്കുന്നു; നിങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച ദൈവം തന്നെയാണ് നിങ്ങളെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നത്.
കാലരൂപീ സ ഏവാദ്യ ഹംതി ഹേതും വിധായ മാമ് । വ്യാസ ഉവാച-। തതസ്തേന ഭുജംഗേന ഭക്ഷിതൌ തൌ ച ദംപതീ
അവൻ തന്നെ ഇപ്പോൾ കാലരൂപത്തിൽ, എന്നെ കാരണമാക്കി കൊല്ലുന്നു; വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ആ പാമ്പ് ആ ദമ്പതികളെ ഇരുവരെയും തിന്നുകളഞ്ഞു.
ഗങ്ഗാ ഗംഗേതി ജല്പംതൌ മഹത്യാ ക്ഷുധയാ പഥി । ജാഹ്നവീതീരയാത്രായാം പാദേപാദേ ജനാവിമൌ
‘ഗംഗേ! ഗംഗേ!’ എന്ന് വിളിച്ചുകൊണ്ട്, വലിയ വിശപ്പോടെ അവർ വഴിയിൽ അലയുകയായിരുന്നു; ജാഹ്നവിയുടെ തീരയാത്രയിൽ ഈ രണ്ട് പേർ—
അശ്വമേധാഖ്യ യജ്ഞാനാം പ്രാപ്തവംതൌ മഹാഫലമ് । തസ്മാദേനൌ മഹാത്മാനൌ ബഹ്വശ്വമേധധാരിണൌ
അശ്വമേധം എന്ന യജ്ഞത്തിന്റെ മഹാഫലം അവർ നേടി; അതുകൊണ്ട് ഈ മഹാത്മാക്കളിൽ ഇരുവരും അനേകം അശ്വമേധയജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി.
ഏതയോഃ സദൃശോ നാസ്തി ശതക്രതുരഹം യതഃ । നിജാധികാരേണൈവാന്യമവലംബ്യ പുരംദരഃ
ഈ രണ്ടുപേരിനോട് തുല്യൻ ആരുമില്ല, കാരണം ഞാൻ തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രൻ; ഇന്ദ്രൻ തന്നെ തന്റെ അധികാരത്തിൽ മറ്റൊരാളെ ആശ്രയിച്ചു.
അര്ഘ്യഹസ്തഃ പാദചാരീ വൃതോ ദേവൈഃ സമായയൌ । അഥ രമ്ഭോര്വശീ ചൈവ സുംദര്യോഽന്യാശ്ച ഹര്ഷിതാഃ
അർഘ്യവുമായി കൈകളിൽ, കാലിൽ നടക്കുകയും, ദേവന്മാർ ചുറ്റുമുണ്ടായും, അദ്ദേഹം എത്തി; പിന്നെ രംഭയും ഉർവശിയും മറ്റു മനോഹരികളും സന്തോഷത്തോടെ—
അന്യോന്യം കഥയാമാസുര്നിജയൌവനഗര്വിതാഃ । അയം പുണ്യാത്മനാം ശ്രേഷ്ഠോ രസജ്ഞോഽത്യംതസുന്ദരഃ
സ്വന്തം യൗവനത്തിൽ അഭിമാനിച്ച് അവർ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു; ‘ഇവൻ പുണ്യാത്മാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, രസത്തിൽ നിപുണൻ, അത്യന്തം സുന്ദരൻ’ എന്ന് പറഞ്ഞു.
ആയാതോഽമും കരിഷ്യാമി സ്വവശം സേവിതൈഃ സ്വകൈഃ । കാചിത്കാംചിദ്വദത്യേതജ്ജാനാമി സകലാം കലാമ്
‘ഇവൻ വന്നിരിക്കുന്നു; എന്റെ കഴിവുകളും സേവകരുമുപയോഗിച്ച് ഞാൻ ഇവനെ എന്റെവശം ആക്കും.’ മറ്റൊരാൾ മറ്റൊരാളോട്, ‘എനിക്ക് എല്ലാ കലകളും പൂർണ്ണമായി അറിയാം’ എന്ന് പറഞ്ഞു.
അതഏവ ഭവിഷ്യാമി കാംതാഹമസ്യ ഭൂപതേഃ । കാചിത്കാംചിദിതി ബ്രൂയാത്തേ ശക്രോപി വശോ മമ
അതിനാലാണ് ഞാൻ ഈ രാജാവിന്റെ പ്രിയയായ് മാറും; അവൻ 'ഇവളോ അല്ലെങ്കിൽ അവളോ' എന്നോ പറയട്ടെ, ഇന്ദ്രനും പോലും എന്റെ വശത്താണ്.
കിമത്ര ചിത്രം വശഗോ ഭൂപാലോഽയം ഭവിഷ്യതി
ഇവിടെ എന്താണ് അതിശയകരം? ഈ രാജാവ് എന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴിലാകും എന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
ഭര്ത്താ മമായം ച പതിര്മമായം സ്വാമീ മമായം മമ നാഥ ഏഷഃ । ഇതീവ സര്വാഃ പരമപ്രമോദൈര്വദംതി നാര്യോഖിലസദ്ഗുണജ്ഞാഃ
ഇവൻ എന്റെ ഭർത്താവാണ്, ഇവൻ എന്റെ സ്വാമിയാണ്, ഇവൻ എന്റെ രക്ഷകനാണ് — ഇങ്ങനെ എല്ലാ നല്ല ഗുണങ്ങളും അറിയുന്ന സ്ത്രീകൾ പരമാനന്ദത്തോടെ പറയുന്നു.
ഉച്ചാവചം വിപ്ര നിശമ്യ താസാം ജഗാദ കാചിദ്ഗുണിനീ രസജ്ഞാ । സൌദാസ്യകാംതാം നൃപതിഃ സ്വയം യാം ഭജത്യയം കിം കലഹേന നാര്യഃ
അവരുടെ വ്യത്യസ്തമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഒരു ഗുണവതിയും രസജ്ഞയുമായ സ്ത്രീ പറഞ്ഞു: 'രാജാവ് സ്വയം സൗദാസ്യയെ പ്രീതിയോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു, പിന്നെ സ്ത്രീകൾക്ക് തമ്മിൽ കലഹം വേണ്ടതെന്ത്?'
സുന്ദര്യ്യസ്താസ്തതഃ സര്വാഃ സംത്യജ്യ കലഹം ദ്വിജ । ആജഗ്മുര്ഹൃദയോത്സാഹൈഃ സര്വാഭരണഭൂഷിതാഃ
അതിനുശേഷം ആ മനോഹരമായ സ്ത്രീകൾ എല്ലാം കലഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച് വന്നു.
അഥ തം നൃപതിശ്രേഷ്ഠ സദാരം ഗതകല്മഷമ് । പാദ്യാദ്യൈഃ പൂജയാമാസുഃ പ്രാഹേതി ച പുരംദരഃ
അതിനുശേഷം, ആ പാപരഹിതനായ രാജശ്രേഷ്ഠനെയും അവന്റെ ഭാര്യമാരെയും പാദ്യാദികളാൽ ആദരിച്ചു; പിന്നെ പുരന്ദരൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
രഥേ നിവേശയാമാസ പുഷ്പകേ സ്ത്രീസമന്വിതമ് । ഭേരീമൃദംഗമധുരീ ഡിംഡിമാനകനിഃസ്വനൈഃ
അവനെ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം പൂഷ്പകവിമാനത്തിൽ ഇരുത്തി, ഭേരി, മൃദംഗം, ഡിണ്ഡിമം എന്നിവയുടെ മധുരമായ ശബ്ദങ്ങൾ മുഴങ്ങിച്ചു.
കരകം കണനാദൈശ്ച കരതാലസ്വനൈസ്തഥാ । ജയശബ്ദൈശ്ച ദേവാനാം നാകഃ ശബ്ദമയോഽഭവത്
കരക, കണ, കരതാളം എന്നിവയുടെ ശബ്ദങ്ങളോടും ദേവന്മാരുടെ ജയഘോഷങ്ങളോടും കൂടി ആകാശം മുഴുവൻ ശബ്ദം നിറഞ്ഞു.
ദേവാങ്ഗനാ ചാരുഹസ്ത ശ്വേതചാമരമാരുതൈഃ । വീജിതഃ സരഥാരൂഢഃ സദാരസ്ത്രിദിവം യയൌ
ദേവതാസ്ത്രികൾ മനോഹരമായ കൈകളാൽ വെള്ള ചാമരം വീശി, ആ രാജാവ് ഭാര്യകളോടൊപ്പം രഥത്തിൽ കയറി സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.
തതഃ ശക്രഃ സ്വയം തസ്മൈ സത്യധര്മായ ഭൂഭുജേ । ദത്തവാന്നിജാസനാര്ദ്ധം ശുഭോ വൈ ക്ഷയശംകയാ
അതിനുശേഷം, സത്യധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച ആ രാജാവിന്, തന്റെ സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് ഭയപ്പെട്ട്, ഇന്ദ്രൻ സ്വന്തം സിംഹാസനത്തിന്റെ പാതി നൽകി.
ശക്രേണ സഹ ഭൂപോഽസൌ വസന്നേകാസനേ സദാ । ശക്രത്വമകരോത്സ്വര്ഗേ കേശവസ്യാനുകംപയാ ൧൫൦ 7.9.
സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ഒരേ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ആ രാജാവ് കേശവന്റെ കൃപയാൽ ഇന്ദ്രപദവി നേടി.
യുഗകോടിസഹസ്രാണി ദിവി ഭുക്ത്വാഖിലം സുഖമ് । രഥമാരുഹ്യവൈകുംഠം യയൌ ഭഗവദാജ്ഞയാ
അനേകം യുഗക്കോടികൾ സ്വർഗത്തിൽ എല്ലാ സുഖങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, രഥത്തിൽ കയറി, ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞയാൽ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി.