ഉവാച മധുരം വാക്യം രാമം രാജീവലോചനമ് । ശിവ ഉവാച- വരം വൃണു പ്രസന്നോഽസ്മി ബ്രഹ്മാദേരപി ദുര്ലഭമ്
ശിവൻ രാമനോടു മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'വരമൊന്ന് ചോദിക്കൂ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനും മറ്റുള്ളവർക്കും അപൂർവമായതും നൽകാം.'
തവാദേയം ന മേ കിംചിദ്വൃണു ത്വം ന ചിരായ വൈ । ശ്രീരാമ ഉവാച- ന യാച്യം മേ ജഗന്നാഥ ഭൂരാജ്യം മമ സാംപ്രതമ്
'എന്റെതിൽ ഒന്നും നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയില്ല. നീ ചോദിക്കൂ, വൈകരുത്.' ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: 'ജഗന്നാഥാ, ഈ സമയത്ത് ഭൂമിയുടെ രാജ്യം എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല.'
സ്വര്ഗശ്ച കര്മ്മഭിഃ പ്രാപ്തോ ഭക്തിസ്ത്വത്പാദദര്ശനാത് । ആരോഗ്യം പശ്യ ഭുംജേഽഹം സാ സീതാ യോഷിതാം വരാ
'സ്വർഗം കർമ്മഫലമായി ലഭിക്കും; ഭക്തി നിന്റെ പാദങ്ങൾ കണ്ട് ലഭിച്ചു. ആരോഗ്യവും ഉണ്ട്, സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ സീതയും എനിക്ക് കൂടെയുണ്ട്.'
വശീകൃതാഃ സര്വനൃപാഃ പ്രജാധര്മസമന്വിതാഃ । ഹര്ഷ ഏവ മമാപന്നസ്ത്വദാഗമനതോഽച്യുത
'എല്ലാ രാജാക്കളെയും കീഴ്വഴക്കത്തിൽ ആക്കി, ജനങ്ങൾ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. നിന്റെ വരവുകൊണ്ട് എനിക്ക് ആനന്ദം ലഭിച്ചു, അച്യുത.'
തഥാപി വരയേ കിംചിദ്ഭക്തിരസ്തു സ്ഥിരാ ത്വയി । തഥാ മമ ഗൃഹേ ദേവ ത്രിവര്ഷം തിഷ്ഠ ഹേ പ്രഭോ
'എന്നിരുന്നാലും, ഒരു കാര്യം ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു: എനിക്ക് നിന്നിലേക്കുള്ള ഭക്തി സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ. ദേവാ, എന്റെ വീട്ടിൽ മൂന്നു വർഷം താമസിക്കണമേ.'
ബ്രുവന്സമസ്തധര്മാംശ്ച രൂപേണാനേന ശംകര । ശിവ ഉവാച- ഏവമസ്തു തഥാ രാമ സര്വം തേ സംഭവിഷ്യതി
എല്ലാ ധർമ്മങ്ങൾ ഈ രൂപത്തിൽ പറഞ്ഞശേഷം ശംകരൻ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ രാമാ, നീ ആഗ്രഹിച്ചതു എല്ലാം സംഭവിക്കും.'
അഥാഹ ചക്രീ രാജാനം രാമം രാജീവലോചനമ് । വരം വൃണു മഹാഭാഗ പ്രസന്നോഽഹം യമിച്ഛസി
പിന്നീട് ചക്രധാരി രാജാവായ രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'വരമൊന്ന് ചോദിക്കൂ, മഹാഭാഗാ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിക്കുന്നു; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ചോദിക്കൂ.'
ശ്രീരാമ ആഹ വചനം മമ പ്രാര്ഥ്യം ന ചാസ്തി ഹി । യത്പ്രാപ്യം ശംഭുതഃ പ്രാപ്തമന്യത്സര്വമുദീരിതമ്
ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ചോദിക്കാനൊന്നുമില്ല. ശംഭുവിൽ നിന്ന് ലഭിക്കേണ്ടതെല്ലാം ലഭിച്ചു; മറ്റൊന്നും പറയാനില്ല.'
കിം ചൈകം വരയേ വിഷ്ണോ പ്രസന്നഃ സര്വദാ ഭവ । അഥസീ താം ഹരിഃ പ്രാഹ പ്രസന്നോഽഹം തവാധുനാ
'എന്നിരുന്നാലും, ഒരു കാര്യം ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, വിഷ്ണോ: എപ്പോഴും ദയയോടെ ഇരിക്കണം.' പിന്നെ ഹരി സീതയോടു പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തോഷവാനാണ്.'
വരം വൃണു പ്രയച്ഛാമി തതഃ സീതാബ്രവീദിദമ് । വരോ വൃതഃ പുരാ ഭര്ത്രാ ന ചാന്യോ മേ വരോവരഃ
'വരമൊന്ന് ചോദിക്കൂ; ഞാൻ നൽകാം.' അപ്പോൾ സീത പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭർത്താവ് മുമ്പേ ഒരു വരം ചോദിച്ചു; അതിനേക്കാൾ വലുതൊന്നും എനിക്ക് വേണ്ട.'
യദി കാമം പ്രയച്ഛേഥാ മനശ്ച പരപൂരുഷാത് । സംനിവൃത്തം ച ഭവതാന്നമസ്തേഽസ്തു ദ്വിജ പ്രഭോ
'നിന്റെ ഇഷ്ടം നൽകാൻ നീ തയ്യാറാണെങ്കിൽ, എന്റെ മനസ്സ് മറ്റൊരു പുരുഷനിലേക്കില്ല; അപ്പോൾ നിന്റെ അന്നം നീ പിൻവലിക്കണമേ, ദ്വിജപ്രഭോ.'
അഥ തേ മുനയഃ സര്വേ പ്രണേമുര്ദേവതോത്തമൌ । അഥാസൌ രാഘവം പ്രാഹ ഭുംക്ഷ്വ ത്വം ബംധുഭിഃ സഹ
അപ്പോൾ ആ 모든 മുനികളും ദേവന്മാരെ വണങ്ങി. പിന്നെ അദ്ദേഹം രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ.'
ഏകാംതമംദിരേ രമ്യേ ദേവ്യാസഹവസാമിതേ । വിഷ്ണുഃ സമസ്തകരണഃ സമുദ്ര തനയാന്വിതഃ
'ഒരു മനോഹരമായ, ഏകാന്തമായ മന്ദിരത്തിൽ, ദേവിയോടൊപ്പം.' വിഷ്ണു, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും കൂടെ, സമുദ്രതനയയോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏകസ്മിന്മംദിരേ രാമ തിഷ്ഠതാം ലോലുപോ ഹി സഃ । അഥ ശുദ്ധമഹാഗാരേ പീഠാഢ്യേ ബഹുഭാജനേ
'ഒരു മന്ദിരത്തിൽ രാമൻ താമസിക്കട്ടെ; അവൻ അതിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' പിന്നെ, ശുദ്ധമായ വലിയ മന്ദിരത്തിൽ, ഇരിപ്പിടങ്ങളും പലപാട് പാത്രങ്ങളും ഒരുക്കിയിരുന്നു.
അഗ്രേ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനുപവിഷ്ടസ്തയോര്മുനിഃ । അപരേ ഋഷയഃ സര്വേ യഥാവൃദ്ധം നൃപാസ്തഥാ
മുന്നിൽ മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ ഇരുന്നു, അവരുടെ ഇടയിൽ മറ്റൊരു മുനിയും. ശേഷിച്ച എല്ലാ ഋഷികളും രാജാക്കളും പ്രായാനുസരണം ഇരുന്നു.
തേഷാമഭിമുഖോ രാമോ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ നൃപഃ । തരുണേ സമഭാഗേ ച ആസനേ താനവേശയത്
അവരെ നേരിട്ട് രാജാവായ രാമനും സഹോദരന്മാരും കൂടി ഇരുന്ന്, എല്ലാവർക്കും തുല്യമായും യൗവനപൂർണ്ണമായും ഇരിപ്പിടങ്ങൾ ഒരുക്കി.
ഹനൂമത്പ്രമുഖാന്ഭൃത്യാനാഹരാമോഽനുസാംത്വയന് । ഭവംതഃ പരിതിഷ്ഠംതു പശ്ചാദ്ഭുംജേ ന ചാന്യഥാ
ഹനുമാൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഭൃത്യന്മാരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് രാമൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പിന്നിൽ നില്ക്കണം; വേറെവഴി ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.'
തതസ്തേ പ്രദദുഃ സര്വേ പാദാര്ഘാനനുപൂര്വശഃ । ബുഭുജുശ്ചാപി തേ സര്വേ യേ രാമസ്യോപസേവിനഃ
അതിനുശേഷം അവരൊക്കെയും ക്രമമായി പാദപ്രക്ഷാളനജലം നൽകി; രാമനെ സേവിച്ചവർ എല്ലാവരും ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
തേഷാം ദത്വാഥ താംബൂലം കപീംദ്രാദീനഭോജയത് । ഭുക്തവത്സു സമസ്തേഷു രാമോ രാജീവലോചനഃ 5.117.
അവർക്കു താംബൂലവും നൽകി, കപിമുഖ്യന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; എല്ലാവരും ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം കമലനയനനായ രാമൻ അവിടെ ഇരുന്നു.
ദീനാംധകൃപണാദീനാം പശുപക്ഷിമൃഗസ്യ ച । ദത്വാഹി ഭോജനം സംധ്യാം വംദിതും ഹി സമാരഭത്
ദരിദ്രർ, കുരുടർ, ദുർബലർ, പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ എന്നിവർക്കും ഭക്ഷണം നൽകി; പിന്നെ സന്ധ്യാവന്ദനം ആരംഭിച്ചു.
സംധ്യാജപാദികം കൃത്വാ നത്വാ തേഷാം നൃപസ്തതഃ । സിംഹാസനഗതോ രാമഃ പൌരജാനപദാദിഭിഃ
സന്ധ്യാവന്ദനവും ജപവും നടത്തി, എല്ലാവർക്കും വന്ദനം ചെയ്ത്, രാജാവ് സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു; നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ചുറ്റും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സേവ്യമാനഃ സഭാസ്ഥാനഗതോ രേജേ സ രാഘവഃ । സര്വദേവപരീവാരോ യഥാ ദേവഃ ശചീപതിഃ
സഭയിൽ സേവനം ഏറ്റു, രാഘവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരും ചുറ്റും ഇരുന്നപോലെ പ്രകാശിച്ചു; ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ.
രാജകാര്യമശേഷം ച കൃതവാന്ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ । നാമ്നാ ചൈകൈകശഃ സര്വാന്വിസസര്ജ സ രാഘവഃ
സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാജകാര്യങ്ങൾ എല്ലാം പൂർത്തിയാക്കി; ഓരോരുത്തരെയും പേരുപറഞ്ഞ് രാഘവൻ അവരെ വിട്ടയച്ചു.
ഭ്രാതൄന്വിസര്ജയാമാസ വാനരാദീംസ്തഥാപരാന് । അഥ രാമം മഹാതേജാ വസിഷ്ഠോ വാക്യമുക്തവാന്
സഹോദരന്മാരെയും കപിമുഖ്യന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും വിട്ടയച്ചു; പിന്നെ മഹാതേജസ്സുള്ള വസിഷ്ഠൻ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
തവ പ്രാതര്ഹി യത്കാര്യം ന ച വിസ്മര രാഘവ । ആസ്തേ ശംഭുര്ജഗന്നാഥോ ഭഗവാനംബികാപതിഃ
രാഘവ, നാളെ രാവിലെ ചെയ്യേണ്ടത് മറക്കരുത്; ലോകനാഥനായ ശംഭു, ഭഗവാൻ, അംബികയുടെ ഭർത്താവ് ഇവിടെ തന്നെ ഉണ്ട്.
സ്മര്തവ്യോ വന്ദനീയശ്ച ഭഗവാനഥ യത്നതഃ । തഥേത്യുക്ത്വാ ഗുരും രാജാ നത്വാ തം ച വ്യസര്ജയത്
ഭഗവാനെ ഓർക്കാനും വന്ദിക്കാനും പരിശ്രമിക്കണം; 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് രാജാവ് ഗുരുവിനെ വന്ദിച്ചു വിടയാക്കി.
സ്വയം ച ഭാര്യാമഭജദ്ദേവദേവം വിചിംതയന് । ഋഷയ ഊചുഃ - പ്രാതഃ സമുത്ഥായ ഗുരോ രാമോ മതിമതാം വരഃ । കിം ചകാര തദാഖ്യാഹി ശ്രോതും കൌതൂഹലം ഹി നഃ
അവൻ ദേവദേവനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ഭാര്യയോടൊപ്പം ചേർന്നു. ഋഷികൾ ചോദിച്ചു: 'രാമൻ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ ശേഷം എന്ത് ചെയ്തു? പറയൂ, ഞങ്ങൾ അതിനായി ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു.'
സൂത ഉവാച- ശംഭും വിലോക്യാഥ തതോ ബഭാഷേ രാമഃ കഥാം കീര്ത്തയ ശംകരസ്യ । തൃപ്തിര്ന ജാതാ മുനിവര്യ ശൃണ്വതോ മഹേശമാഹാത്മ്യമഘൌഘനാശനമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: 'ശംഭുവിനെ കണ്ടശേഷം രാമൻ പറഞ്ഞു: 'ശങ്കരന്റെ കഥ പറയൂ; മഹേശ്വരന്റെ മഹത്വം കേൾക്കുമ്പോൾ പുണ്യവാനായ മുനിക്ക് തൃപ്തി വരുന്നില്ല, പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതല്ലേ അതു.'
ശംഭുരുവാച- അഥപ്രശ്നശേഷസ്യോത്തരമീശഭാഷിതം തേ കീര്തയിഷ്യാമി । അന്യായോപാര്ജിതദ്രവ്യൈരീശ്വരം യ ഉപാസതേ തേ വ്യംഗാ ജായംതേ
ശംഭു പറഞ്ഞു: 'ഇനി ശേഷിച്ച ചോദ്യത്തിന് ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞ ഉത്തരം ഞാൻ പറയാം: അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ ഈശ്വരനെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.'
തദ്യഥാകശ്ചിദ്രൂപകോ നാമ രാക്ഷസോഽന്യായാര്ജിതേനദ്രവ്യേണ ശംകരമാരാധ്യ തേനൈവ ദ്രവ്യേണ ഘംടാമീശ്വരപ്രീതയേ കൃതവാന്
ഉദാഹരണത്തിന്, രൂപക എന്നൊരു രാക്ഷസൻ അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ ശങ്കരനെ ആരാധിച്ചു; അതേ ധനത്തിൽ ഈശ്വരനു വേണ്ടി ഒരു മണി ഉണ്ടാക്കി.