അഥ സീതാ തഥാ കൃത്വാ തൂഷ്ണീമേവ ബഭൂവ ഹ । ആഹ രാമം ച സീതാം ച ദ്വിജഃ പരമകോപവാന്
അതിനുശേഷം സീത അങ്ങനെ ചെയ്തു, മൗനമായി നിന്നു. അതിനുശേഷം അത്യന്തം കോപത്തോടെ ബ്രാഹ്മണൻ രാമനോടും സീതയോടും സംസാരിച്ചു.
പാദൌ യൌ മമ രാജേംദ്ര തൌ സീതാ ലംബയേദിതി । ഭവാന്കരൌ ച ഭരതോ മമ വീജം പ്രയച്ഛതു
'രാജാവേ, എന്റെ കാലുകൾ സീത പിടിക്കണം; ഭാരതൻ തന്റെ കൈകൊണ്ട് എനിക്ക് വിത്ത് നൽകണം.'
ലക്ഷ്മണഃ കേശനിചയ പ്രസാധനകരോ ഭവേത് । ശത്രുഘ്നഃ ശ്ലേഷ്മനിര്മുക്തിം സ്വവസ്ത്രേണ കരോതു മേ
'ലക്ഷ്മണൻ എന്റെ മുടി വെട്ടിപ്പൊരുക്കണം; ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ വസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് എന്റെ ശ്ലേഷ്മം നീക്കണം.'
സൂത ഉവാച- അഥ തേ ചക്രുരതിഥേരശേഷമുദിതം തഥാ । തഥാപുര്വിസ്മയം വിപ്രാ നരവാനരരാക്ഷസാഃ
അപ്പോൾ അവർ അതിഥിയുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി. ബ്രാഹ്മണന്മാരും മനുഷ്യരും വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും അതിനാൽ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
ശിവാ ദേവീ ച ശംഭുശ്ച സഭ്രൂഭംഗമുദൈക്ഷതാമ് । മനസാ ചാപ്യഭാഷേതാമതിഥിഃശംഭുരേവ ച
ശിവാദേവിയും ശംഭുവും ഭ്രൂഭംഗത്തോടെ നോക്കി. അവരുടെ മനസ്സിൽ അതിഥിയും ശംഭുവും തമ്മിൽ സംവദിച്ചു.
അതിഥിശ്ച പ്രസന്നോഽഭൂ ച്ഛംഖചക്രഗദാധരഃ । പീതാംബരഃ സമസ്താംഗഭൂഷിതോഽതീവ ദീപ്തിമാന്
അപ്പോൾ അതിഥി സന്തോഷിച്ചു; ശംഭു, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശം വച്ചും, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചും, എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും അലങ്കാരം ധരിച്ചും അതീവ പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി.
യഃ പുരാരാധിതഃ ശംഭുഃ പ്രസന്നോഽഭൂത്ത്രിലോചനഃ । ശുദ്ധസ്ഫടികസംകാശഃ സര്വാഭരണഭൂഷിതഃ
മുന്പ് ആരാധിക്കപ്പെട്ട ശംഭു, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവൻ, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പ്രത്യക്ഷമായി. ശുദ്ധമായ സ്ഫടികം പോലെ പ്രകാശിച്ചും എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചും അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു.
കോടിസൂര്യ്യപ്രതീകാശഃ കിരീടീകരുണാനിധിഃ । ആലംബ്യ ചക്രിണഃ പാണിമാതിഷ്ഠത സദാശിവഃ
കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, കിരീടം ധരിച്ച, കരുണയുടെ സമുദ്രമായ സദാശിവൻ, ചക്രം കൈവശമുള്ളവന്റെ കൈ പിടിച്ച് അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
രാമഃ പരമധര്മ്മാത്മാ പുലകാംചിതവിഗ്രഹഃ । ദംഡവന്നിപപാതോര്വ്യാമാനംദപ്ലാവിതേ ക്ഷണഃ
പരമധാർമ്മികനായ രാമൻ, ആനന്ദത്തിൽ വിറയലോടെ, ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്തു, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി ഒരു നിമിഷം അവിടെ കിടന്നു.
അനമന്ഭ്രാതരസ്തസ്യ ദംഡവദ്ഭൂതലേ സ്ഥിതാഃ । ശിവ ഉത്ഥാപ്യ കാകുത്സ്ഥമാലിംഗ്യാഘ്രായ മസ്തകമ്
അവന്റെ സഹോദരന്മാരും ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്തു. ശിവൻ കാകുത്സ്ഥനെയാണ് എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, അണച്ചു, തലയിൽ മണം വാസിച്ചു.
ഉവാച മധുരം വാക്യം രാമം രാജീവലോചനമ് । ശിവ ഉവാച- വരം വൃണു പ്രസന്നോഽസ്മി ബ്രഹ്മാദേരപി ദുര്ലഭമ്
ശിവൻ രാമനോടു മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'വരമൊന്ന് ചോദിക്കൂ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനും മറ്റുള്ളവർക്കും അപൂർവമായതും നൽകാം.'
തവാദേയം ന മേ കിംചിദ്വൃണു ത്വം ന ചിരായ വൈ । ശ്രീരാമ ഉവാച- ന യാച്യം മേ ജഗന്നാഥ ഭൂരാജ്യം മമ സാംപ്രതമ്
'എന്റെതിൽ ഒന്നും നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയില്ല. നീ ചോദിക്കൂ, വൈകരുത്.' ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: 'ജഗന്നാഥാ, ഈ സമയത്ത് ഭൂമിയുടെ രാജ്യം എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല.'
സ്വര്ഗശ്ച കര്മ്മഭിഃ പ്രാപ്തോ ഭക്തിസ്ത്വത്പാദദര്ശനാത് । ആരോഗ്യം പശ്യ ഭുംജേഽഹം സാ സീതാ യോഷിതാം വരാ
'സ്വർഗം കർമ്മഫലമായി ലഭിക്കും; ഭക്തി നിന്റെ പാദങ്ങൾ കണ്ട് ലഭിച്ചു. ആരോഗ്യവും ഉണ്ട്, സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ സീതയും എനിക്ക് കൂടെയുണ്ട്.'
വശീകൃതാഃ സര്വനൃപാഃ പ്രജാധര്മസമന്വിതാഃ । ഹര്ഷ ഏവ മമാപന്നസ്ത്വദാഗമനതോഽച്യുത
'എല്ലാ രാജാക്കളെയും കീഴ്വഴക്കത്തിൽ ആക്കി, ജനങ്ങൾ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. നിന്റെ വരവുകൊണ്ട് എനിക്ക് ആനന്ദം ലഭിച്ചു, അച്യുത.'
തഥാപി വരയേ കിംചിദ്ഭക്തിരസ്തു സ്ഥിരാ ത്വയി । തഥാ മമ ഗൃഹേ ദേവ ത്രിവര്ഷം തിഷ്ഠ ഹേ പ്രഭോ
'എന്നിരുന്നാലും, ഒരു കാര്യം ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു: എനിക്ക് നിന്നിലേക്കുള്ള ഭക്തി സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ. ദേവാ, എന്റെ വീട്ടിൽ മൂന്നു വർഷം താമസിക്കണമേ.'
ബ്രുവന്സമസ്തധര്മാംശ്ച രൂപേണാനേന ശംകര । ശിവ ഉവാച- ഏവമസ്തു തഥാ രാമ സര്വം തേ സംഭവിഷ്യതി
എല്ലാ ധർമ്മങ്ങൾ ഈ രൂപത്തിൽ പറഞ്ഞശേഷം ശംകരൻ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ രാമാ, നീ ആഗ്രഹിച്ചതു എല്ലാം സംഭവിക്കും.'
അഥാഹ ചക്രീ രാജാനം രാമം രാജീവലോചനമ് । വരം വൃണു മഹാഭാഗ പ്രസന്നോഽഹം യമിച്ഛസി
പിന്നീട് ചക്രധാരി രാജാവായ രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'വരമൊന്ന് ചോദിക്കൂ, മഹാഭാഗാ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിക്കുന്നു; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ചോദിക്കൂ.'
ശ്രീരാമ ആഹ വചനം മമ പ്രാര്ഥ്യം ന ചാസ്തി ഹി । യത്പ്രാപ്യം ശംഭുതഃ പ്രാപ്തമന്യത്സര്വമുദീരിതമ്
ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ചോദിക്കാനൊന്നുമില്ല. ശംഭുവിൽ നിന്ന് ലഭിക്കേണ്ടതെല്ലാം ലഭിച്ചു; മറ്റൊന്നും പറയാനില്ല.'
കിം ചൈകം വരയേ വിഷ്ണോ പ്രസന്നഃ സര്വദാ ഭവ । അഥസീ താം ഹരിഃ പ്രാഹ പ്രസന്നോഽഹം തവാധുനാ
'എന്നിരുന്നാലും, ഒരു കാര്യം ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, വിഷ്ണോ: എപ്പോഴും ദയയോടെ ഇരിക്കണം.' പിന്നെ ഹരി സീതയോടു പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തോഷവാനാണ്.'
വരം വൃണു പ്രയച്ഛാമി തതഃ സീതാബ്രവീദിദമ് । വരോ വൃതഃ പുരാ ഭര്ത്രാ ന ചാന്യോ മേ വരോവരഃ
'വരമൊന്ന് ചോദിക്കൂ; ഞാൻ നൽകാം.' അപ്പോൾ സീത പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭർത്താവ് മുമ്പേ ഒരു വരം ചോദിച്ചു; അതിനേക്കാൾ വലുതൊന്നും എനിക്ക് വേണ്ട.'
യദി കാമം പ്രയച്ഛേഥാ മനശ്ച പരപൂരുഷാത് । സംനിവൃത്തം ച ഭവതാന്നമസ്തേഽസ്തു ദ്വിജ പ്രഭോ
'നിന്റെ ഇഷ്ടം നൽകാൻ നീ തയ്യാറാണെങ്കിൽ, എന്റെ മനസ്സ് മറ്റൊരു പുരുഷനിലേക്കില്ല; അപ്പോൾ നിന്റെ അന്നം നീ പിൻവലിക്കണമേ, ദ്വിജപ്രഭോ.'
അഥ തേ മുനയഃ സര്വേ പ്രണേമുര്ദേവതോത്തമൌ । അഥാസൌ രാഘവം പ്രാഹ ഭുംക്ഷ്വ ത്വം ബംധുഭിഃ സഹ
അപ്പോൾ ആ 모든 മുനികളും ദേവന്മാരെ വണങ്ങി. പിന്നെ അദ്ദേഹം രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ.'
ഏകാംതമംദിരേ രമ്യേ ദേവ്യാസഹവസാമിതേ । വിഷ്ണുഃ സമസ്തകരണഃ സമുദ്ര തനയാന്വിതഃ
'ഒരു മനോഹരമായ, ഏകാന്തമായ മന്ദിരത്തിൽ, ദേവിയോടൊപ്പം.' വിഷ്ണു, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും കൂടെ, സമുദ്രതനയയോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏകസ്മിന്മംദിരേ രാമ തിഷ്ഠതാം ലോലുപോ ഹി സഃ । അഥ ശുദ്ധമഹാഗാരേ പീഠാഢ്യേ ബഹുഭാജനേ
'ഒരു മന്ദിരത്തിൽ രാമൻ താമസിക്കട്ടെ; അവൻ അതിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' പിന്നെ, ശുദ്ധമായ വലിയ മന്ദിരത്തിൽ, ഇരിപ്പിടങ്ങളും പലപാട് പാത്രങ്ങളും ഒരുക്കിയിരുന്നു.
അഗ്രേ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനുപവിഷ്ടസ്തയോര്മുനിഃ । അപരേ ഋഷയഃ സര്വേ യഥാവൃദ്ധം നൃപാസ്തഥാ
മുന്നിൽ മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ ഇരുന്നു, അവരുടെ ഇടയിൽ മറ്റൊരു മുനിയും. ശേഷിച്ച എല്ലാ ഋഷികളും രാജാക്കളും പ്രായാനുസരണം ഇരുന്നു.
തേഷാമഭിമുഖോ രാമോ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ നൃപഃ । തരുണേ സമഭാഗേ ച ആസനേ താനവേശയത്
അവരെ നേരിട്ട് രാജാവായ രാമനും സഹോദരന്മാരും കൂടി ഇരുന്ന്, എല്ലാവർക്കും തുല്യമായും യൗവനപൂർണ്ണമായും ഇരിപ്പിടങ്ങൾ ഒരുക്കി.
ഹനൂമത്പ്രമുഖാന്ഭൃത്യാനാഹരാമോഽനുസാംത്വയന് । ഭവംതഃ പരിതിഷ്ഠംതു പശ്ചാദ്ഭുംജേ ന ചാന്യഥാ
ഹനുമാൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഭൃത്യന്മാരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് രാമൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പിന്നിൽ നില്ക്കണം; വേറെവഴി ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.'
തതസ്തേ പ്രദദുഃ സര്വേ പാദാര്ഘാനനുപൂര്വശഃ । ബുഭുജുശ്ചാപി തേ സര്വേ യേ രാമസ്യോപസേവിനഃ
അതിനുശേഷം അവരൊക്കെയും ക്രമമായി പാദപ്രക്ഷാളനജലം നൽകി; രാമനെ സേവിച്ചവർ എല്ലാവരും ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
തേഷാം ദത്വാഥ താംബൂലം കപീംദ്രാദീനഭോജയത് । ഭുക്തവത്സു സമസ്തേഷു രാമോ രാജീവലോചനഃ 5.117.
അവർക്കു താംബൂലവും നൽകി, കപിമുഖ്യന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; എല്ലാവരും ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം കമലനയനനായ രാമൻ അവിടെ ഇരുന്നു.
ദീനാംധകൃപണാദീനാം പശുപക്ഷിമൃഗസ്യ ച । ദത്വാഹി ഭോജനം സംധ്യാം വംദിതും ഹി സമാരഭത്
ദരിദ്രർ, കുരുടർ, ദുർബലർ, പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ എന്നിവർക്കും ഭക്ഷണം നൽകി; പിന്നെ സന്ധ്യാവന്ദനം ആരംഭിച്ചു.