പിതൄണാം ച തതോ ദദ്യാദ്ദദ്യാദതിഥയേ തതഃ । ദേവതാഭ്യ ഇതി മുഖാനുച്ചാര്യാഽപോശനം ദദേത്
പിന്നീട് പിതൃകൾക്ക് അർപ്പിക്കണം, അതിനുശേഷം അതിഥിക്ക് നൽകണം. "ദേവതകൾക്ക്" എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, വായ് കഴുകാൻ വെള്ളം നൽകണം.
ത്രിര്ജപിത്വാ തു ഗായത്രീമുപവീതീ പുരോമുഖഃ । പ്രാചീനാവീതവാന്ബ്രൂയാന്മധുത്രയമതഃ പരമ്
മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഗായത്രി മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, പൂണൂൽ വലതുചെവിക്ക് മുകളിൽ ധരിച്ച് കിഴക്കോട്ട് മുഖംകാട്ടി ഇരിക്കണം. ശേഷം, ഇടതുചെവിക്ക് മുകളിൽ പൂണൂൽ ധരിച്ച്, മൂന്നു മധുമന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം.
ഭുഞ്ജധ്വമിതി താനുക്ത്വാ ഭുഞ്ജാനേഷു ദ്വിജാതിഷു । രക്ഷോഘ്നമന്ത്രപഠനം ഭക്ഷ്യഭോജ്യാദി ദാപയന്
അവരോടു 'ഭക്ഷിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ദ്വിജാതിമാരെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, രക്ഷാ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിപ്പിച്ചു, ഭക്ഷ്യപദാർത്ഥങ്ങളും മറ്റു വിഭവങ്ങളും അവർക്കു നൽകി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ വിപ്രോ യോഽതിഥിസ്തദിദം തഥാ । കൃതവാന്മഹദാശ്ചര്യം തദ്വദാമി സമാസതഃ
അതിനിടയിൽ, രാമാ, ഒരു ബ്രാഹ്മണാതിഥി അവിടെ എത്തി, അതിശയകരമായ ഒരു പ്രവർത്തി ചെയ്തു. അതിന്റെ സാരാംശം ഞാൻ പറയാം.
പാത്രസ്ഥിതമശേഷം ച ഗ്രാസേനൈകേന ചാഗ്രസത് । പ്രാണാഹുതീനാം പര്യാപ്തം ദീയതാമിതി ചാബ്രവീത്
അവൻ പാത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാം ഒരു ഗ്രാസത്തിൽ കഴിച്ചു, 'എന്റെ പ്രാണാഹുതികൾക്ക് മതിയായ അർപ്പണം വേണം, അതു നൽകൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഏതാവദ്ദാതുമശക്തഃ കഥം ശ്രാദ്ധക്രിയോദ്യതഃ । മമൈകസ്യ പ്രദാനേ ത്വമശക്തോ രാമ കിം വൃഥാ
ഇത്രയും പോലും നൽകാൻ കഴിയാത്തവൻ, എങ്ങനെ ശ്രാദ്ധകർമ്മം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാവുന്നു? എനിക്ക് പോലുള്ള ഒരാൾക്കു പോലും നൽകാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, രാമാ, വെറുതെ എന്തിന് ഈ ശ്രമം?
ബഹൂനാം ഭോജനം ദാതുമുദ്യുക്തോ രാമ കിം വൃഥാ । സഹസാ കൃതകര്മാണി ന സമാപ്തിം പ്രയാന്തി ച
പലർക്കും ഭക്ഷണം നൽകാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, രാമാ, വെറുതെ എന്തിന് ഈ ശ്രമം? അതിവേഗത്തിൽ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ പൂർണ്ണതയിലേക്കു എത്താറില്ല.
ത്വയാ കൃതമശേഷാണാം നാലം പ്രാണാഹുതിര്മമ । കഥം മേ ദീയതേ ഭുക്തിഃ കഥമേഷാം തഥാ വദ
നീ നൽകിയതു എന്റെ എല്ലാ പ്രാണാഹുതികൾക്കും മതിയാകുന്നില്ല; എനിക്ക് ഭക്ഷണം എങ്ങനെ നൽകും, ഇവർക്കു എങ്ങനെ നൽകും, അതു പറയൂ.
രാമസ്തമബ്രവീദ്വീരോ ഭുംക്ഷ്വ ത്വം ഹി യഥാസുഖമ് । ഇത്യുദീര്യ നിരീക്ഷ്യാസ്യ കര്മ തത്പരമാദ്ഭുതമ്
വീരനായ രാമൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഇഷ്ടം പോലെ ഭക്ഷിക്കൂ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവന്റെ പ്രവൃത്തികൾ നോക്കി, അതിശയിച്ചു.
അഥ ശംഭും സമാഹൂയ പ്രാഹ ത്വം പരിവേഷയ । ത്വം പിതാ പാര്വതീ മാതാ ശിവാ ദേവീതി മേ മതിഃ
ശംഭുവിനെ വിളിച്ചു, അവൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ഭക്ഷണം വിളമ്പൂ. നീയാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, പാർവതിയാണ് അമ്മ, ശിവാദേവിയാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.'
അന്നപൂര്ണേശ്വരീ ദേവീ ഭവാന്യേവേതി മേ മതിഃ । സാ ശാംഭവീ വചഃ പ്രാഹ തത്പര്യാപ്തം ദദാമ്യഹമ്
'നീ അന്നപൂർണേശ്വരി ദേവിയാണ് — ഇതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.' ശാംഭവിയമ്മ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ മതിയായത്ര നൽകാം.'
അഥോമാ കാംസ്യമാദായ ഭിസ്സാപൂര്ണമലംകൃതമ് । സ്വര്ണദര്വ്യാ സമാദായ പായസം ഗന്ധകാന്തിമത്
അപ്പോൾ ഉമാ ഒരു കാൻസി പാത്രം അരിയാൽ നിറച്ച് അലങ്കരിച്ച് എടുത്തു, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കഷ്ണത്തിൽ സുഗന്ധമുള്ള, തിളങ്ങുന്ന പായസം വിളമ്പി.
അസ്യാക്ഷയമിദം ഭൂയാദിതി പ്രാദാത്തു പായസമ് । ദ്വിജസ്യ ദക്ഷിണേ ഹസ്തേ സാഽദദാത്സത്കൃതം മുദാ
'ഇത് ക്ഷയിക്കാതിരിക്കുക' എന്ന് ആശംസിച്ച്, ആ പായസം ബ്രാഹ്മണന്റെ വലതുകൈയിൽ ആദരപൂർവ്വം സന്തോഷത്തോടെ നൽകി.
സശിരഃ കമ്പമാനസ്തു ഊര്ധ്വദൃഷ്ടിരഥാഭവത് । പ്രസാരിതകരശ്ചാഽസീദ്ഗൃഹീത്വാ പായസം കരേ
അവൻ തല കുലുക്കി, കണ്ണുകൾ ഉയർത്തി, കൈ നീട്ടി, ആ പായസം കൈയിൽ സ്വീകരിച്ചു.
ദീയതാം പായസം സ്വാദു സുഷ്ഠു പക്വമിദം തു കിമ് । ശംഭുപത്നീ ബഭാഷേ തം കരേ ഭുംക്ഷ്വ തതോ ദദേ
'ഈ പായസം നല്ല രുചിയുള്ളതും നന്നായി പാകം ചെയ്തതുമാണ് — ഇതെന്ത്?' എന്ന് ശംഭുവിന്റെ ഭാര്യ ചോദിച്ചു. 'നിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ഭക്ഷിക്കൂ, പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും നൽകാം' എന്നു പറഞ്ഞു.
അഭക്ഷയത്തതോ വിപ്രഃ പുനഃ കരതലേ സ്ഥിതമ് । തദക്ഷയമഥ ജ്ഞാത്വാ പ്രാസാരയദഥേതരമ്
അതിനുശേഷം ബ്രാഹ്മണൻ ഭക്ഷിച്ചു, വീണ്ടും പായസം കൈയിൽ പ്രത്യക്ഷമായി. അത് ക്ഷയിക്കാത്തതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മറ്റേ കൈയും നീട്ടി.
തസ്മിന്കരതലേ ദേവീ പായസം ദത്തവത്യുത । അന്യേഷാമപി വിപ്രാണാം പക്വാക്ഷയ്യമദാത്സതീ
ആ കൈയിലും ദേവി പായസം നൽകി; മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും, സതീ ദേവി ക്ഷയിക്കാത്ത പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം നൽകി.
അഥ പാണിദ്വയഗതം വിജ്ഞായാക്ഷയ്യപായസമ് । ദൃഷ്ട്വാ കരാന്തരമഥോ പ്രാസാരയത സ ദ്വിജഃ
രണ്ടു കൈകളിലും ക്ഷയിക്കാത്ത പായസം ഉള്ളതായി മനസ്സിലാക്കി, ആ ബ്രാഹ്മണൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കൈകൾ നീട്ടി.
ഉവാചാന്നം പ്രദാതവ്യം സസൂപഘൃതമുത്തമമ് । ശിവാദേവീ തഥാ പ്രാദാദക്ഷയ്യം ശംഭുവല്ലഭാ
'ഭക്ഷണം നല്ല പച്ചടിയോടും നെയ്യോടും കൂടി നൽകണം' എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ ശിവാദേവി, ശംഭുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, ക്ഷയിക്കാത്ത ഭക്ഷണം നൽകി.
യദ്യത്പ്രാദാത്തദാ സാധ്വീ സര്വമേവ തദക്ഷയമ് । കരാന്തരമഥോസൃഷ്ടം പരിപൂര്ണം പുനഃപുനഃ
ആ സതീ ദേവി നൽകിയതൊക്കെയും ക്ഷയിക്കാത്തതായിരുന്നു; കൈയിൽ വെച്ചതൊക്കെ വീണ്ടും വീണ്ടും നിറഞ്ഞു.
ഏവം കരസഹസ്രം തു കൃത്വാ സ വിരരാമ ഹ । ഉവാച വചനം വിപ്രോ ദേഹി ഗണ്ഡൂഷവാരി മേ । തര്പിതോഽസ്മി ത്വയാ ഭദ്രേ ന രാമേണ ന സീതയാ
ഇങ്ങനെ ആയിരം കൈചലനങ്ങൾ ചെയ്ത ശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണൻ നിശ്ശബ്ദമായി നിന്നു. പിന്നെ അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവതി, എനിക്ക് വായ് കഴുകാൻ വെള്ളം തരിക. നീ തന്നാൽ ഞാൻ തൃപ്തനായി. രാമനും സീതയും തന്നതുകൊണ്ടല്ല.'
ശംഭുരുവാച- രാമേണ സീതയാ ദത്തം മയാ ദത്തം ഹി യത്ര ച । ഇതഃ പരം ഹി കിം ദേയം പൂര്ണം വാ ത്വം വദസ്വ മേ
ശംഭു പറഞ്ഞു: 'രാമനും സീതയും തന്നതും, ഞാനും തന്നതും എല്ലാം നൽകിയതാണ്. ഇനി എന്തെങ്കിലും നൽകാൻ ബാക്കി ഉണ്ടോ? എന്തെങ്കിലും കുറവുണ്ടെങ്കിൽ പറയൂ.'
ദ്വിജ ഉവാച- തൃപ്തോഽസ്മി ന ച മേ ദേയമധികം ച കരസ്ഥിതമ് । വിദ്വന്നതഃ കരഗതം ന പപാത കഥംചന
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് തൃപ്തിയാണ്, ഇനി കൈയിൽ ഉള്ളത് കൊണ്ട് കൂടുതൽ ഒന്നും നൽകാൻ ഇല്ല. പണ്ഡിതനേ, എന്റെ കൈയിൽ ഉള്ളത് എങ്ങനെയും വീണിട്ടില്ല.'
നിഷണ്ണോ ഹി ചിരം ദധ്യൌ കഥം മേ കേവലഃ കരഃ । ഭുക്ത്യൈ കൃതമിദം സര്വം നാന്യസ്മൈ കര്മണേ മമ
അവൻ ദീർഘനേരം ഇരുന്നു ചിന്തിച്ചു: 'എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ കൈ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നത്? ഇതെല്ലാം ഭക്ഷണത്തിനായാണ് ചെയ്തതല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനും വേണ്ടിയല്ല.'
തസ്മാദന്യകൃതേരേതത്സര്വം രിക്തം ഭവിഷ്യതി । ഇതി നിശ്ചിത്യ മനസാ ലിപ്താങ്ഗോഽതിഥിരാഭവത്
അതിനാൽ, മറ്റെന്തെങ്കിലും പ്രവർത്തിക്കാനായി ചെയ്താൽ ഇതെല്ലാം ശൂന്യമായിരിക്കും. ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, അതിഥി ഭക്ഷണത്തിൽ മുഴുകി.
പശ്യത്സു സര്വദേവേഷു തദദ്ഭുതമിവാഭവത് । തൃപ്താനഥ ദ്വിജാഞ്ജ്ഞാത്വാ രാഘവഃ പരമാര്ഥവിത്
എല്ലാ ദേവതകളും നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ അതൊരു അത്ഭുതമായി തോന്നി. ബ്രാഹ്മണന്മാർ തൃപ്തരാണെന്ന് അറിഞ്ഞ രാഘവൻ, പരമാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ,
ദര്വീകരോഽഥ തൃപ്താഃ സ്ഥ ഇതി പൃഷ്ട്വാ യഥാവിധി । തൃപ്താഃ സ്മ ഇതി വിപ്രേന്ദ്രാ വികീര്യാന്നം സമന്ത്രകമ്
പിന്നീട്, അവൻ കരണ്ടി കൈയിൽ പിടിച്ച്, ആചാരപ്രകാരം ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾക്ക് തൃപ്തിയാണോ?' ബ്രാഹ്മണപ്രഭുക്കൾ പറഞ്ഞു: 'നാം തൃപ്തരാണ്,' എന്ന് പറഞ്ഞ് മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് അന്നം ചിതറിച്ചു.
പാത്രസ്യ യാമ്യാഭിമുഖഃ സംനിധൌ പിണ്ഡമര്പയേത് । ഗണ്ഡൂഷമപി വിപ്രാണാം തത്രൈവ പരികല്പയേത്
പാത്രം ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് നേരിട്ട് വെച്ച് അവിടെ തന്നെ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി വായ് കഴുകാൻ വെള്ളവും അവിടെ തന്നെ ഒരുക്കണം.
ഉച്ഛിഷ്ടപര്ണപാത്രേഷു തേ ഗണ്ഡൂഷമകുര്വത । ഗൃഹാന്തരേ ച തേ വിപ്രാ വിവിശുസ്ത്വതിഥിം വിനാ 5.117.
അവരവരുടെ ശേഷിച്ച ഇലപാത്രങ്ങളിൽ തന്നെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വായ് കഴുകി. അതിനുശേഷം അതിഥിയെ കൂടാതെ അവർ മറ്റൊരു വീടിലേക്ക് കടന്നു.
ആഹാതിഥിര്ബഹിഃ കാര്യം മയാഽചമനം വിട്പതേ । ഉത്ഥാതും നൈവ ശക്നോമി കരം മേ ദേഹി രാഘവ
അതിഥി പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, അചമനം പുറത്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്. ഞാൻ എഴുന്നേൽക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; രാഘവാ, എനിക്ക് കൈ തരിക.'