കാ യുക്തിര്ബ്രൂഹി താം കാംതേ തിതീര്ഷുര്ദുഃഖസാഗരമ് । വര്ഷാഭ്വീ തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രാഹേതി വിനയാന്വിതാ
'എന്താണ് മാർഗം, പ്രിയേ, ഈ ദുഃഖസമുദ്രം കടക്കാൻ എനിക്ക് സഹായിക്കൂ.' അപ്പോൾ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടതോടെ തവളയുടെ ഭാര്യ വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു:
വര്ഷാഭ്വ്യുവാച- ദുഃഖം ന ശക്യതേ സോഢും സ്വാമിന്നേതദ് ദ്രുതം കുരു । തതസ്തൌ ദംപതീ വിപ്ര സ്മൃത്വാ ഗംഗാം ശുഭപ്രദാമ്
തവളയുടെ ഭാര്യ പറഞ്ഞു: 'ഈ ദുഃഖം സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല, സ്വാമിനേ, ദയവായി ഉടൻ ഇത് ചെയ്യൂ.' പിന്നെ, ബ്രാഹ്മണനേ, ആ ദമ്പതികൾ ഗംഗയെ ഓർത്തു.
സഹസാ ചക്രതുര്യാത്രാം മരണായോപഹര്ഷിതൌ । അഥൈതൌ പഥി ഗച്ഛംതൌ ചിരകാലം ബുഭുക്ഷിതൌ
അപ്രതീക്ഷിതമായി ആ ഇരുവരും സന്തോഷത്തോടെ യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, ദീർഘകാലം യാത്ര ചെയ്തപ്പോൾ അവർക്കു വിശപ്പുണ്ടായി.
അപശ്യത്പാപകൃത്ക്ഷ്വേഡഃ കാലസര്പോ ഭയംകരഃ । കാലസര്പ്പ ഉവാച- ദര്ദുരൌ പാപിനൌ യേഥാഃ പ്രാപ്തകാലൌ യുവാം തതഃ
അവിടെ പാപം ചെയ്തവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന, കൂവുന്ന ഒരു ഭയങ്കരമായ കാലസർപ്പം അവരെ കണ്ടു. ആ കാലസർപ്പം പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ രണ്ട് പാപികളായ തവളകൾ, നിങ്ങളുടെ സമയമെത്തിയിരിക്കുന്നു.'
അഥ നൂനം ഭക്ഷിതവ്യൌ ക്ഷുധിതേന മയാ യുവാമ് । തതസ്താവതിസംത്രസ്തൌ ദംപതീ ദുഃഖഭാഗിനൌ
'ഇപ്പോൾ ഞാൻ വിശന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ, നിങ്ങളെ ഇരുവരെയും ഞാൻ തീർച്ചയായും തിന്നേണ്ടിവരും.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയത്തിലും ദു:ഖത്തിലും ആ dampatikal അതീവ ഭീതിയോടെ നിന്നു.
ഇത്യൂചതുര്വചോ ഭക്ത്യാ കാലസര്പം പുരോഗതമ് । നാസ്തി മൃത്യുഭയം സര്പ സ്വല്പമപ്യാവയോര്ഹൃദി
അവരെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന കാലസർപ്പത്തോട് ഭക്തിയോടെ അവർ പറഞ്ഞു: 'മരണ ഭയം ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഒറ്റത്തുള്ളി പോലും ഇല്ല, സർപ്പേ.'
അഹമാസം പുരാ രാജാ സത്യധര്മാഹ്വയഃ ക്ഷിതൌ । ഇയം ച വിജയാ നാമ മഹിഷീ സംസ്ഥിതാ മമ
'ഞാൻ ഒരിക്കൽ ഭൂമിയിൽ സത്യധർമ്മൻ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന രാജാവായിരുന്നു. ഇവൾ എന്റെ ഭാര്യ വിജയ എന്ന പേരിൽ എപ്പോഴും എനിക്കൊപ്പം നിന്നവളാണ്.'
മയാ ദുരാത്മനാ മോഹാന്നിതഃ ശരണം ഗതഃ ?। തേനൈവ കര്മണാ ഭുക്തം ചിരം ദുഃഖം യമാലയേ
'മോഹത്തിൽ പെട്ട് ദുഷ്ടചിത്തനായി ഞാൻ ഇവിടെ അഭയം തേടി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഞാൻ യമലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു.'
ഭോക്തും സ്വകര്മണഃ ശേഷം ഭേകയോനൌ സ്ത്രിയാ സഹ । സോഽഹം യാതോഽസ്മി പാപേന കൃതം കര്മ ന മുംചതി
'എന്റെ ബാക്കിയുള്ള കര്മഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കാന് ഭാര്യയോടൊപ്പം തവളയായി ജനിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഇവിടെ എത്തിയത്; ചെയ്ത കര്മം ഒരിക്കലും വിട്ടൊഴിയില്ല.'
സത്യമാവാം ജിഗമിഷൂ പരമം ധാമ പന്നഗ । വ്രജാവോ ജാഹ്നവീതീരം ശരീരത്യാഗഹേതവേ
'സത്യമായും, ഞങ്ങൾ പരമധാമം എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, സർപ്പേ. ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ജഹ്നവിതീരത്തേക്ക് പോകട്ടെ.'
ത്യജാവിവേകതാം സര്പ നരകക്ലേശദായിനീമ് । ആവാം സംഖാദ്യ ഭവതോ ഭവിഷ്യതി സുഖം കിയത്
'നരകവേദന നൽകുന്ന അജ്ഞതയെ വിട്ടുകളയൂ, സർപ്പേ. ഞങ്ങളെ തിന്നുകയാണെങ്കിൽ, അതിൽ നിന്നു നിനക്ക് എത്രയോ ചെറിയ സന്തോഷം മാത്രമേ ലഭിക്കുകയുള്ളൂ.'
ആവയോര്ഹൃദയേ വിഷ്ണുസ്തവാപി ഹൃദയേ ഹരിഃ । അതഏവ ത്വയാ സാര്ദ്ധം ശത്രുതാ കാ ഭുജംഗമ
'വിഷ്ണു ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിലും ഹരി നിന്റെ ഹൃദയത്തിലും വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ, നിനക്കും ഞങ്ങൾക്കും തമ്മിൽ എന്ത് വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകാനാണ്, സർപ്പേ?'
പ്രാണിഹിംസാ ന കര്തവ്യാ കദാപി ച വിചക്ഷണൈഃ । ക്രിയതേഽപി ച തദ്ധിംസാം വിദധാതി സ്വയം വിധിഃ
'ബുദ്ധിമാന്മാർ ഒരിക്കലും ജീവികളെ കൊല്ലരുത്. അത്തരം ഹിംസ സംഭവിച്ചാൽ പോലും, അതിന് കാരണമാകുന്നത് വിധിയാണ്.'
ആയുഃ പുത്രാശ്ച ദാരാശ്ച സംപദശ്ച യശാംസി ച । ഹിംസാം ദത്വാ മനുഷ്യാണാം ഹരേദ്ദുഷ്ടോ വിധിഃ സ്വയമ്
'ആയുസ്സ്, മക്കൾ, ഭാര്യമാർ, സമ്പത്ത്, പ്രശസ്തി — ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യർക്ക് ഹിംസ ചെയ്താൽ, ദുഷ്ടനായ വിധി അവയിൽ നിന്ന് എല്ലാം അകറ്റിക്കളയും.'
കിം ജപൈഃ കിം തപോഭിര്വാ കിം ദാനൈഃ കിമു ചാധ്വരൈഃ । ഹിംസേതി വര്ണദ്വിതയം യസ്യാസ്തി ഹൃദയേ സദാ
'ജപം, തപസ്, ദാനം, യാഗം — ഇതെല്ലാം എന്തിന്? ഹിംസ എന്ന രണ്ടു അക്ഷരം എപ്പോഴും ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ളവന് ഇവയൊന്നും പ്രയോജനമില്ല.'
യഃ പ്രാണിഹിംസകോ മര്ത്യഃ സ ഏവ ഹരിഹിംസകഃ । സര്വപ്രാണിശരീരസ്ഥോ ഭഗവാന്കമലാപതിഃ
'യാരെങ്കിലും ജീവികളെ ഹിംസിക്കുന്നവൻ ആണെങ്കിൽ, അവൻ തന്നെയാണ് ഹരിയെ ഹിംസിക്കുന്നവൻ. കാരണം, മഹാലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവായ ഭഗവാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്നു.'
ആത്മാനം ബഹുധാ സൃഷ്ട്വാ ഭഗവാന്ഭൂതഭാവനഃ । സംസാരകൌതുകാഗാരേ ക്രീഡേച്ഛിശുരിവ സ്വയമ്
'ഭഗവാൻ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച്, ഈ ലോകനാടകനിൽ ഒരു കുട്ടിയെ പോലെ ഇഷ്ടാനുസരണം കളിക്കുന്നു.'
ശരീരിണഃ ശരീരം ഹി നിലയഃ പരമാത്മനഃ । പരമാത്മാ സ്വയം വിഷ്ണുരതോ ഹിംസാം വിവര്ജയേത്
'ശരീരമുള്ളവരുടെ ശരീരം പരമാത്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലമാണ്. ആ പരമാത്മാവ് തന്നെയാണ് വിഷ്ണു. അതിനാൽ, ഹിംസ ഒഴിവാക്കണം.'
പരപ്രാണവിനാശേന ചാത്മതുഷ്ടിര്വിധീയതേ
'മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവൻ നശിപ്പിച്ചാൽ, ഒരാളുടെ ആത്മസന്തോഷം ലഭിക്കും.'
ക്ഷണം സ്യാദാത്മനസ്തുഷ്ടിരന്യസ്യ പ്രാണസംക്ഷയഃ । ചരിത്രമേതല്ലോകാനാമത്യദ്ഭുതമിവ ക്ഷിതൌ
'മറ്റൊരാളുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, ഒരു നിമിഷം മാത്രം ആത്മസന്തോഷം ഉണ്ടാകാം. ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യരുടെ ഈ പെരുമാറ്റം അത്യന്തം അത്ഭുതകരമാണ്.'
ആത്മതൃപ്തിം പ്രകുര്വംതി പരം ഹത്വാതിയത്നതഃ । ധീമാന്നാത്മപരിജ്ഞാനം കദാചിത്കുരുതേ നഹി
മറ്റുള്ളവരെ വധിച്ച് വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ സ്വയം തൃപ്തി നേടാൻ ചിലർ ശ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് ഒരിക്കലും സ്വയം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ചുള്ള യഥാർത്ഥ അറിവ് ലഭിക്കില്ല.
അഹം വിഷ്ണുരസൌവിഷ്ണുരിതി ചേതസി ഭാവയേത് । പരദുഃഖേന യോ ദുഃഖീ സുഖീ യശ്ച പരശ്രിയാ
സ്വന്തം മനസ്സിൽ 'ഞാൻ വിഷ്ണുവാണ്, അവനും വിഷ്ണുവാണ്' എന്ന് ചിന്തിക്കണം; മറ്റൊരാളുടെ ദു:ഖത്തിൽ ദു:ഖപ്പെടുകയും, മറ്റൊരാളുടെ ഐശ്വര്യത്തിൽ സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് സത്യത്തിൽ മഹത്തായവൻ.
സംസാരേഽസ്മിന്സ വിജ്ഞേയഃ സാക്ഷാദേവ ഹരിഃ സ്വയമ് । ധിഗസ്തു തത്സുഖം നൄണാം മോഹവംചിതചേതസാമ്
ഈ ലോകത്തിൽ അത്തരം ഒരാൾ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ ഹരിയായ് അറിയപ്പെടേണ്ടത്; എന്നാൽ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയവരുടെ സന്തോഷം നിന്ദനീയമാണ്.
പരഹിംസാവിധാനേന സുഖം യത്സ്യാദ്ഭുജംഗമ । സുഖാനി വാപി ദുഃഖാനി ദീയംതേ യാനി ജംതവേ
മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിച്ച് ലഭിക്കുന്ന സന്തോഷം, അല്ലെങ്കിൽ ജീവികൾക്ക് നൽകുന്ന സുഖവും ദു:ഖവും, അയ്യോ പാമ്പേ,
അചിരേണൈവ താനി സ്മ ലഭംതേ ഭുവി മാനവാഃ । തസ്മാദ്ധിംസാം പരിത്യജ്യ ഭുജംഗമ സുഖീ ഭവ
ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യർക്ക് ഭൂമിയിൽ വളരെ വേഗം ലഭിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് പാമ്പേ, ഹിംസയെ ഉപേക്ഷിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ.
ത്വയി പ്രസന്നേ ഗച്ഛാവഃ പാരം ദുഃഖമഹോദധേഃ । സര്പ ഉവാച- യദാ സ്യാത്പരഹിംസായാം നൂനം മേ നാതിപാതകമ്
നീ പ്രസന്നനാകുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഈ വലിയ ദു:ഖസമുദ്രം കടന്നുപോകും; പാമ്പ് പറഞ്ഞു: മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിക്കുന്നത് എനിക്ക് വലിയ പാപമല്ലെങ്കിൽ,
തദാ കഥമഹോ സൃഷ്ടൈ വേധസാ ഭക്ഷ്യഭക്ഷകൌ । പരഹിംസാ ന കര്തവ്യാ സത്യമേതത്ത്വയോദിതമ്
അങ്ങനെയെങ്കിൽ സൃഷ്ടികർത്താവ് എങ്ങനെ ഭക്ഷ്യവും ഭക്ഷകനെയും ഉണ്ടാക്കി? മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിക്കരുത്, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.
കിംതു സര്വേഷു ഭക്ഷ്യേഷു ഹിംസാ സംഭാവ്യതേ നഹി । നാരായണോ വിശ്വരൂപഃ സത്യമേതന്ന സംശയഃ
എന്നാൽ എല്ലാ ഭക്ഷ്യങ്ങളിലും ഹിംസ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല; നാരായണൻ സർവ്വരൂപനാണ്, ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
ഭക്ഷ്യഭക്ഷകസംയുക്തം സ്വയമേവ സസര്ജ ഹ । സൃജതി സ്വയമാത്മാനമാത്മാനം രക്ഷതി സ്വയമ്
ഭക്ഷ്യവും ഭക്ഷകനെയും ഒരുമിച്ചാണ് അവൻ സൃഷ്ടിച്ചത്; അവൻ തന്നെ സ്വയം സൃഷ്ടിക്കുകയും, സ്വയം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആത്മാനം സ്വയമേവാത്തി സൃഷ്ടിരേവംവിധാ ഹരേഃ । ശക്തോഽഹം കിം യുവാം ഹംതും കാലരൂപീ സ്വയം വിധിഃ
അവൻ തന്നെ സ്വയം ഭക്ഷിക്കുന്നു; ഹരിയുടെ സൃഷ്ടി ഇങ്ങനെയാണ്. ഞാൻ ശക്തനാണ് — എനിക്ക് നിങ്ങളെ കൊല്ലാൻ എന്ത് കഴിയും? വിധി തന്നെയാണ് കാലത്തിന്റെ രൂപം.