സമാദായ ച തത്തൈലം സ്വഗൃഹേ പൂജ്യ കേശവമ് । ദീപം ഭക്ത്യാ ച പരയാ ബോധയേദ്ധരിതുഷ്ടയേ
അവൻ എണ്ണ വീട്ടിൽ കൊണ്ടുവന്ന് കേശവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു, ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ പരമഭക്തിയോടെ ദീപം തെളിയിച്ചു.
ഏവം പ്രവര്ത്തമാനസ്യ കപിലസ്യ മഹാത്മനഃ । മാര്ജാരസ്തീക്ഷ്ണംദംഷ്ട്രസ്തു മൂഷകാന്ഭക്ഷയേത്സദാ
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ കപിലൻ ഈ രീതിയിൽ തുടരുമ്പോൾ, മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളുള്ള ഒരു പൂച്ച എപ്പോഴും എലികളെ തിന്നുകയായിരുന്നു.
തത്രാഗച്ഛതി ഭക്ഷ്യാര്ഥം മൂഷകാനാമഹര്നിശമ് । കൃത്വാ ധ്യാനം സ ഭക്ഷ്യാര്ഥം നിത്യം നാരായണാഗ്രതഃ
അവിടെ ഭക്ഷ്യത്തിനായി, ആ പൂച്ച എലികളെ പിടിക്കാൻ പകലും രാത്രിയും വരികയായിരുന്നു; ഭക്ഷണത്തെ ചിന്തിച്ച് നാരായണന്റെ മുമ്പിൽ എപ്പോഴും ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.
ഭക്ഷിതാ ബഹവസ്തേന മൂഷകാ ദ്വിജവേശ്മനി । യേ യേ തൈലാര്ഥമായാംതി വര്ത്യപാഹരണായ ച
ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ എണ്ണയ്ക്കോ വട്ടിയ്ക്കോ വേണ്ടി വരുന്ന എലികളെ ആ പൂച്ച പലതും തിന്നുകളഞ്ഞു.
താംസ്താംസ്തു ഭക്ഷയത്യേവ മൂഷകാന്ധ്യാനതത്പരഃ । ഏവം പ്രവര്തമാനസ്യ കദാചിത്കാലപര്യയാത്
ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകിയ അവൻ പലതരം ഇലികളെയും തുടർച്ചയായി കഴിച്ചു. ഇങ്ങനെ തുടരുമ്പോൾ, കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ—
ഏകാദശ്യാം സ കപിലോ ബ്രാഹ്മണഃ സ്വഗൃഹേ ശുചിഃ । സോപവാസഃ സപത്നീകഃ പൂജയാമാസ ചാച്യുതമ്
ഏകാദശി ദിവസത്തിൽ, കപിലൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ശുദ്ധിയോടെ, ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉപവാസം പാലിച്ച് അച്യുതനെ ആരാധിച്ചു.
തതോ ജാഗരണം ചക്രേ സ്തുതിനൃത്യപരായണഃ । അര്ദ്ധരാത്രേ തു സംപ്രാപ്തേ നിദ്രയാ മോഹിതോ ദ്വിജഃ
അതിനുശേഷം, സ്തുതികളും നൃത്തവും നടത്തി ജാഗരണം ചെയ്തു; പക്ഷേ അർദ്ധരാത്രി എത്തിയപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഉറക്കത്തിലും മായയിലും ആകപ്പെട്ടു.
മാര്ജാരശ്ചാഗതസ്തത്ര തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രോ ലഘുക്രമഃ । ലക്ഷയാമാസ നൈവേദ്യം ഗൃഹകോണേ സ്ഥിതഃ സദാ
അപ്പോൾ, മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളും വേഗതയുള്ള ചുവടുകളും ഉള്ള ഒരു പൂച്ച അവിടെ വന്നു; വീട്ടിന്റെ ഒരു കോണിൽ നിന്നു നിത്യവും നൈവേദ്യം നോക്കി നിന്നു.
അദ്രാക്ഷീന്മൂഷികാം ക്ഷുദ്രാ തൈലപാനാര്ഥമാഗതാമ് । മംദതേജസി ദീപേ തു വര്ത്യപാഹരണോചിതാമ്
അത്, എണ്ണ കുടിക്കാൻ വന്ന ചെറിയൊരു ഇലിയെ കണ്ടു; മങ്ങിയ വിളക്കിൽ വെട്ട് മോഷ്ടിക്കാൻ പതിവുള്ളതായിരുന്നു ആ ഇലി.
സമുത്പത്യ പദാക്രമ്യ തദാ സാ ബിലമാവിശത് । തസ്യാഃ പാദേന വൈ വര്ത്യാ ദീപഃ സംബോധിതോ ഭൃശമ്
ഉയർന്ന് ചാടിയും മുന്നോട്ട് ചവിട്ടിയും ആ ഇലി അതിന്റെ കുഴിയിൽ കയറി; അതിന്റെ കാലാൽ വെട്ട് തട്ടി, വിളക്ക് ശക്തിയായി തെളിഞ്ഞു.
തൈലപാത്രം ച നമിതം സുപ്രകാശോഽഭവത്തദാ । ബ്രാഹ്മണോഽപി ജജാഗാര ത്യക്ത്വാ നിദ്രാം വിമോഹിനീമ്
എണ്ണക്കലശം ഒന്നു ചായിച്ചു, അപ്പോൾ വീട്ടിൽ നല്ല പ്രകാശം പടർന്നു; ബ്രാഹ്മണനും ആ മായയുള്ള ഉറക്കം ഉപേക്ഷിച്ച് ഉണർന്നു.
മാര്ജാരോഽപി ച താം രാത്രീമജാഗ്രച്ചാഖുഭക്ഷകഃ । തതഃ പ്രഭാതേ വിമലേ കൃത്വാ നിത്യക്രിയാം ദ്വിജഃ
പൂച്ചയും ആ രാത്രി ഉണർന്നിരിക്കുകയായിരുന്നു, ഇലികളെ പിടിക്കാൻ ഉത്സുകനായി; പിന്നീട്, പ്രഭാതത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ദൈനംദിന കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
തതശ്ച പാരണം ചക്രേ വിപ്രോ ബംധുജനൈഃ സഹ । ഏവം പ്രവര്ത്തമാനസ്യ കപിലസ്യ മഹാത്മനഃ
അതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഉപവാസം അവസാനിപ്പിച്ചു; ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ കപിലൻ തുടരുമ്പോൾ—
ബഭൂവുഃ പുത്രപൌത്രാശ്ച ധനധാന്യമനുത്തമമ് । ആരോഗ്യം പരമാമൃദ്ധിമവാപ മഹതീം ശ്രിയമ്
അവനു മക്കളും മക്കളുടെ മക്കളും ലഭിച്ചു, അതുല്യമായ ധനവും ധാന്യവും ലഭിച്ചു; ഉത്തമാരോഗ്യവും പരമസമൃദ്ധിയും വലിയ ഐശ്വര്യവും നേടി.
ദീപവ്രതപ്രഭാവേന കപിലോ മോക്ഷമാഗതഃ । സംഭേദ്യ മംഡലം പുണ്യം സവിതുഃ ശശിനസ്തഥാ
വിലക്കിന്റെ വ്രതശക്തിയാൽ കപിലൻ മോക്ഷം നേടി; സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഉള്ള പുണ്യമായ വട്ടങ്ങൾ കടന്ന്—
ദീപജ്യോതിഃസ്വരൂപേണ പരമാത്മാ നിയുക്തവാന് । മൂഷികാപി ച കാലേന മമാര ബിലമധ്യതഃ
വിലക്കിന്റെ പ്രകാശരൂപത്തിൽ പരമാത്മാവ് അവനെ നിയമിച്ചു; അതുപോലെ, കുറേകാലം കഴിഞ്ഞ് ആ ഇലിയും അതിന്റെ കുഴിക്കുള്ളിൽ മരിച്ചു.
വിമാനവരമാരുഹ്യ ദേവഗംധര്വസേവിതമ് । അപ്സരോഭിഃ പരിവൃതോ വിദ്യാധരഗണൈര്യുതഃ
ദേവതകളും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ ഒരു വിമാനത്തിൽ കയറി, അപ്സരസുകൾ ചുറ്റും, വിദ്യാധരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ—
സ്തൂയമാനോ മഹാതേജാ ജയശബ്ദാദി മംഗലൈഃ । സ്തൂയമാനഃ സ വൈ നാഗൈര്വിഷ്ണുലോകം ജഗാമ സഃ
വിജയഘോഷങ്ങൾക്കും മറ്റു മംഗളശബ്ദങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ മഹാതേജസ്വിയായ അവൻ വന്ദിതനായി; നാഗന്മാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട്, വിഷ്ണുലോകത്തേക്ക് പോയി.
കല്പകോടിസഹസ്രാണി കല്പകോടിശതാനി ച । ഭുക്ത്വാ ച വിപുലാന്ഭോഗാന്തതോ രാജാഭവദ്ഭുവി
ആയിരക്കണക്കിന് കോടി കാല്പ്പങ്ങൾക്കും നൂറുകണക്കിന് കോടി കാല്പ്പങ്ങൾക്കും സമം, വലിയ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം ഭൂമിയിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു.
സുധര്മാ നാമ ധര്മാത്മാ ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । രൂപവാന്സുഭഗശ്ചൈവ മഹാബലപരാക്രമഃ
അവന്റെ പേര് സുധർമ്മൻ; ധർമ്മനിഷ്ഠനും ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നവനും, സുന്ദരനും ഭാഗ്യശാലിയും വലിയ ബലവും വീര്യവും ഉള്ളവനുമായിരുന്നു.
തസ്യ പ്രിയതമാ ഭാര്യാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ । ഭര്തൃഭക്താ തഥാ ശീലാ നാമ്നാ സാ രൂപസുംദരീ
അവന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവളും ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയുള്ളവളും സദാചാരമുള്ളവളും, രൂപസുന്ദരി എന്നായിരുന്നു അവളുടെ പേര്.
സര്വാസാം ചൈവ നാരീണാം മധ്യേ സാ സുഭഗാഭവത് । പുത്രാശ്ച ബഹവോ ജാതാസ്തഥാ ദുഹിതരോ ഘനാഃ
എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും അവൾ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവതിയായിരുന്നു; അവർക്കു അനേകം പുത്രന്മാരും മഹിമയുള്ള പുത്രിമാരും ജനിച്ചു.
ഏവം വിഹരതോസ്തദ്വദ്ദംപത്യോഃ പ്രീതിപൂര്വകമ് । ആഗതഃ കാര്ത്തികോ മാസോ ഹരിനേത്രാവബോധകൃത്
അങ്ങനെ ആ ദമ്പതികൾ സന്തോഷത്തോടെ ദിവസങ്ങൾ കഴിച്ചുപോകുമ്പോൾ, ഹരിയുടെ കണ്ണുകൾ ഉണർത്തുന്ന കാർത്തികമാസം എത്തി.
തസ്മിന്ദീപാഃ പ്രബോധ്യംതേ നാരായണപരായണൈഃ । കൃച്ഛ്രചാംദ്രായണാദീനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ
ആ മാസത്തിൽ നാരായണഭക്തർ വിളക്കുകൾ തെളിയിക്കുന്നു; കൃച്ഛ്രം, ചാന്ദ്രായണം തുടങ്ങിയ വ്രതങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും പാലിക്കുന്നു.
ക്രിയംതേ വിഷ്ണുഭക്തൈശ്ച സംസാരഭയഭീരുഭിഃ । അഥ പ്രബോധിനീം പ്രാപ്യ രാജാ രാജ്ഞീമഥാബ്രവീത്
വിഷ്ണുഭക്തരും ലോകഭയത്തിൽ ഭയപ്പെടുന്നവരും ഇവ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. പിന്നീടു പ്രബോധിനി വന്നപ്പോൾ രാജാവ് രാജ്ഞിയോട് പറഞ്ഞു.
ഭദ്രേ പ്രബോധിനീ പുണ്യാ വിഷ്ണോര്നാഭിസരോരുഹേ । കരിഷ്യാമ്യദ്യ പൂജാം ച സോപവാസോ ജിതേംദ്രിയഃ
"പ്രിയേ, ഇന്ന് വിശുദ്ധമായ പ്രബോധിനി, വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ദിവസം. ഇന്ന് ഞാൻ ഉപവാസത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, പൂജ ചെയ്യാം."
സ്നാത്വാ ച പുഷ്കരേ തീര്ഥേ പുംഡരീകാക്ഷമച്യുതമ് । പൂജയിഷ്യാമി ദേവേശം ലക്ഷ്മ്യാ സഹ ജനാര്ദനമ്
"പുഷ്കരക്ഷേത്രത്തിൽ സ്നാനം കഴിച്ചശേഷം, കമലനയനായും അക്ഷരനായും ദേവതകളുടെ നാഥനായ ജനാർദ്ദനനെ ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ഞാൻ പൂജിക്കും."
ഇതി സാ വാംഛിതം ശ്രുത്വാ ഭര്തുഃ പ്രിയഹിതേ രതാ । ഉവാച വചനം ഗുഹ്യം ഭര്ത്താരം ചാരുഹാസിനീ
ഭർത്താവിന്റെ ആഗ്രഹം കേട്ടു, അവന്റെ സന്തോഷത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയ അവൾ മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ രഹസ്യമായി ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു.
രൂപസുംദര്യുവാച- മമാപി ഹൃദയേ കാമഃ സമുത്പന്നോ നരാധിപ । രൂപസൌംദര്യവാംഛാ ച ഹൃദയേ മമ വര്ത്തതേ
രൂപസുന്ദരി പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിലും ഒരു ആഗ്രഹം ഉണർന്നു; സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും ആകർഷണത്തിന്റെയും മോഹം എന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു."
പുഷ്കരം പ്രഥമം തീര്ഥം ഗംതുമിച്ഛേ ത്വയാ സഹ । തതോ രാജാ തയാ സാര്ദ്ധമാഗതഃ പുഷ്കരം തദാ
"നിനക്കൊപ്പം ഞാൻ ആദ്യമായ പുണ്യസ്ഥലമായ പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." അപ്പോൾ രാജാവ് അവളോടൊപ്പം പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോയി.