ഹൂയതേ സര്വയജ്ഞേഷു സ ഭവാന്കിം ജപിഷ്യതി । രചിതാംജലയഃ സര്വേ ത്വാമേവൈകമുപാസതേ
'എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും നിന്നെ വിളിച്ചുവരുത്തുന്നു; നീ എന്തിനാണ് ജപിക്കേണ്ടത്? എല്ലാവരും കയ്യുകൂപ്പി ഒരുവൻ മാത്രമേ ആരാധിക്കുകയുള്ളൂ, അതും നിന്നെയാണ്'.
സ ഭവാന്ദേവദേവേശ കസ്മൈ വാ രചിതാംജലി । നമസ്കാരാദി പുണ്യാനാം ഫലദസ്ത്വം മഹേശ്വര
'ദേവന്മാരുടെ ദൈവമേ, ആരെയാണ് കയ്യുകൂപ്പി നമസ്കരിക്കേണ്ടത്? മഹേശ്വരാ, നമസ്കാരം പോലുള്ള എല്ലാ പുണ്യപ്രവൃത്തികൾക്കും ഫലം നൽകുന്നത് നീയല്ലേ'.
തവ കഃ ഫലദോ വംദ്യഃ കോ വാ ത്വത്തോധികോ വദ । ശംകര ഉവാച- ധ്യായേ ന കിംചിദ്ഗോവിംദ ന നമസ്യേഹ കിംചന
'നിന്റെതിൽ വലുതായി ആരാണ് വന്ദനയോഗ്യനും ഫലദായകനും? പറയൂ.' ശംകരൻ പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദ, ഞാൻ ഇവിടെ ആരെയും ധ്യാനിക്കുകയോ നമസ്കരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല'.
നോപാസ്യേ കംചന ഹരേ ന ജപിഷ്യേഹ കിംചന । കിംതു നാസ്തികജംതൂനാം പ്രവൃത്ത്യര്ഥമിദം മയാ
'ഹരേ, ഞാൻ ആരെയും ആരാധിക്കുന്നില്ല, ഇവിടെ ഒന്നും ജപിക്കുന്നുമില്ല; പക്ഷേ, ആസ്തികത്വമില്ലാത്തവരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തിക്കായി ഇതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യുന്നു'.
ദര്ശനീയം ഹരേ തേ സ്യുരന്യഥാ പാപകാരിണഃ । തസ്മാല്ലോകോപകാരാര്ഥമിദം സര്വം കൃതം മയാ
'ഹരേ, അവർക്ക് കാണാൻ വേണ്ടി മാത്രമാണ് ഇതെല്ലാം; അല്ലെങ്കിൽ അവർ പാപം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ലോകത്തിനുള്ള ഉപകാരത്തിനായി ഞാൻ ഇതെല്ലാം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്'.
ഓമിത്യുക്ത്വാ ഹരിരഥ തം നത്വാ സമതിഷ്ഠത । അഥ തേ ഗൌതമഗൃഹം പ്രാപ്താ ദേവഗണര്ഷയഃ
ശേഷം ഹരി 'ഓം' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് ശിവനോട് നമസ്കരിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഗൗതമന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി.
സര്വേ പൂജാമഥോ ചക്രുര്ദേവദേവേ പിനാകിനേ । ദേവോ ഹനൂമതാ സാര്ദ്ധം ഗായന്നാസ്തേ രഘൂത്തമ
അവിടെ എല്ലാവരും ദേവദേവനായ പിനാകിയെ ആരാധിച്ചു; ദേവൻ ഹനുമാനോടൊപ്പം ഇരുന്നു പാടികൊണ്ടിരുന്നു, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
പഞ്ചാക്ഷരീം മഹാവിദ്യാം സര്വ ഏവ തദാ ജപന് । ഹനൂമത്കരമാലംബ്യ ദേവ്യഭ്യാശം ഗതോ ഹരഃ
അവിടെ എല്ലാവരും അന്നേരം അഞ്ചക്ഷര മഹാമന്ത്രം ജപിച്ചു; ഹരൻ ഹനുമാന്റെ കൈ പിടിച്ച് ദേവിയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
ഏകശയ്യാസമാസീനൌ താവുഭൌ ദേവദംപതീ । ഗായന്നാസ്തേ സ ഹനുമാംസ്തുംബുരുര്നാരദസ്തഥാ
ദൈവദമ്പതികൾ ഒരേ കിടക്കയിൽ ഇരുന്നു; ഹനുമാൻ, തുംബുരു, നാരദൻ എന്നിവരും പാടികൊണ്ടിരുന്നു.
നാനാവിധിവിലാസാംശ്ച ചകാര പരമേശ്വരഃ । ആഹൂയ പാര്വതീമീശ ഇദം വാക്യമുവാച ഹ
പരമേശ്വരൻ പലവിധ വിനോദങ്ങൾ ചെയ്തു; പാർവതിയെ വിളിച്ച് ഇശ്വരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശ്രീസദാശിവ ഉവാച- രചയിഷ്യാമി ധമ്മില്ലമേഹി മത്പുരതഃ ശുഭേ । ദേവ്യാഹ ന ച യുക്തം തദ്ഭര്ത്രാശുശ്രൂഷണം സ്ത്രിയഃ
ശ്രീസദാശിവൻ പറഞ്ഞു: 'ശുഭേ, ഞാൻ നിന്റെ മുടി എന്റെ മുന്നിൽ അണിയിച്ചുതരാം.' ദേവി പറഞ്ഞു: 'ഭർത്താവ് ഭാര്യക്ക് സേവനം ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല'.
കേശപ്രസാധനകൃതാവനര്ഥാംതരമാപതേത് । കേശപ്രസാധനേ ദേവ തത്വം സര്വം ന ചേപ്സിതമ്
'ഭർത്താവ് മുടി അണിയിച്ചാൽ ദോഷം വരും; ദേവാ, മുടി അണിയിക്കൽ കാര്യത്തിൽ എനിക്ക് അതൊന്നും ആവശ്യമില്ല'.
അഥ ബംധേ കൃതേ പശ്ചാദംസപ്രാംതപ്രമാര്ജനമ് । തനോശ്ചരമസംലഗ്ന കേശപുഷ്പാദിമാര്ജനമ്
പിന്നീട് മുടി കെട്ടിയശേഷം തോളിന്റെ അറ്റം വൃത്തിയാക്കുകയും ശരീരത്തിൽ ഒട്ടിയിരിക്കുന്ന മുടി, പുഷ്പം മുതലായവ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്യണം.
ഏതസ്മിന്വര്തമാനേ തു മഹാത്മാനോ യദാഗമന് । തദാ കിമുത്തരം വാച്യം തവ ദേവാദിവംദിനഃ
ഇങ്ങനെ നടക്കുമ്പോൾ മഹാത്മാക്കൾ എത്തിയാൽ, ദേവന്മാരും ഭക്തരും നിന്നോട് എന്ത് ചോദിച്ചാൽ നീ എന്ത് ഉത്തരം പറയും?
നായാംതി ചേദഥ വിഭോ ഭീതിര്നാശമുപേഷ്യതി । ഏവം ഹി ഭാഷമാണാം താം കരേണാകൃഷ്യ ശംകരഃ
അവർ വരാതിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ ഭയം നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കും, ഭഗവാനേ.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശംകരൻ അവളെ കൈപിടിച്ച് സമീപിച്ചു.
സ്വോര്വോസ്താം സ്ഥാപയിത്വൈവ വിസ്രസ്യ കചബംധനമ് । വിഭജ്യ ച കരാഭ്യാം സ പ്രസസാര നഖൈരപി
തന്റെ തോളിൽ പാർവതിയെ ഇരുത്തി, മുടികെട്ട് അഴിച്ചിട്ട്, കൈകൊണ്ട് വിഭജിച്ച്, നഖങ്ങൾകൊണ്ടും മുടി പടർന്നു വിരിച്ചു.
വിഷ്ണുദത്താം പാരിജാതസ്രജം കചഗതാമപി । കൃത്വാ ധമ്മില്ലമകരോദഥ മാലാം കരാഗതാമ്
വിഷ്ണു നൽകിയ പാരിജാതമാല, അവളുടെ മുടിയിലുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, മുടി ക്രമപ്പെടുത്തി ആ മാല അവളുടെ കൈയിലേയ്ക്ക് ശിവൻ നൽകി.
മല്ലികാസ്രജമാദായ ബബംധ കചബംധനേ । കല്പപ്രസൂനമാലാം ച ബ്രഹ്മദത്താം മഹേശ്വരഃ
മല്ലികാമാല എടുത്ത് അവളുടെ മുടിയിൽ കെട്ടി, ബ്രഹ്മാ നൽകിയ കല്പവൃക്ഷപൂമാലയും മഹാദേവൻ അവളെ അലങ്കരിച്ചു.
പാര്വതീവസനേ ഗൂഢഗംധാഢ്യേ ച സമാദധാത് । അഥാംസപൃഷ്ഠസംലഗ്നമാര്ജനം കൃതവാന്വിഭുഃ
പാർവതിയുടെ വസ്ത്രത്തിൽ, ഒളിഞ്ഞ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതായും, പിന്നെ ഭഗവാൻ അവളുടെ ചുമലിൽ ഒരു തൂവൽകഷണം കെട്ടി.
ശ്ലഥനീവേരധോ ദേവ്യാ വസ്ത്രവേഷ്ടേരധോഗതഃ । ദേവഃ കിമിദമിത്യുക്ത്വാ നീവീബംധം ചകാര ഹ
ദേവിയുടെ താഴെയുള്ള വസ്ത്രം വലിഞ്ഞ് താഴേയ്ക്കു പോയപ്പോൾ, ദൈവം 'ഇത് എന്താണ്?' എന്നു ചോദിച്ച്, അവളുടെ കച്ച കെട്ടി.
നാസാഭൂഷണമേതത്തേ പശ്യാമി സ മദാത്തതഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സ്വയമാദായ വിച്ഛായം മൌക്തികം സതീ
'ഇത് നിന്റെ മൂക്കിനൂലാണ്, ഞാൻ കാണുന്നു,' എന്നു പറഞ്ഞ്, സതീ സ്വയം ആ മുത്ത് എടുത്ത് പരിശോധിച്ചു.
ഹരിദ്രായാഃ സമായോഗേ മുക്താഫലമദീപ്തിമത് । ഇദം ഹി ധ്രിയതാം മുക്താഫലം മമ തവ പ്രിയമ്
മഞ്ഞളുമായി ചേർന്നാൽ ഈ മുത്ത് അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു; 'എനിക്ക് പ്രിയമായ ഈ മുത്ത് നീ സൂക്ഷിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
പാര്വത്യുവാച- അഹോ ത്വന്മംദിരം ശംഭോ സര്വവസ്തുസമൃദ്ധിമത് । പൂര്വമേവ മയാ സര്വം വസ്തുജ്ഞാതം വിഭൂഷണൈഃ
പാർവതി പറഞ്ഞു: 'ശംഭോ, നിന്റെ ആലയം എല്ലാം സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞതാണ്; നിന്റെ ഭൂഷണങ്ങൾകൊണ്ട് ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ എല്ലാം അറിഞ്ഞിരുന്നു.'
അഹോ ദ്രവിണസംപത്തിര്ഭൂഷണൈരവഗമ്യതേ । ശിരോവിഭൂഷിതം ദേവ ബ്രഹ്മശീര്ഷസ്യ മാലയാ
'ഭൂഷണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് സമ്പത്ത് അറിയപ്പെടുന്നത്; ദേവാ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ തലമാല നിന്റെ തലയിൽ അലങ്കാരമായി കിടക്കുന്നു.'
നരകസ്യ തഥാ മാലാ വക്ഷഃസ്ഥലവിഭൂഷണമ് । ശേഷശ്ച വാസുകിശ്ചൈവ സവിഷൌ തവ കംകണേ
'നരകന്റെ മാല നിന്റെ നെഞ്ചിൽ അലങ്കാരമാണ്; വിഷമുള്ള ശേഷനും വാസുകിയും നിന്റെ കൈവളയങ്ങളാണ്.'
ദിശോംഽബരേ ജടാ കേശാ ഭസിതം ചാംഗരാഗകമ് । മഹോക്ഷോ വാഹനം ഗോത്രം കുലം ചാജ്ഞാതമേവ ച
'ദിശകളും ആകാശവും നിന്റെ ജടയും മുടിയുമാണ്; ചാരമാണ് നിന്റെ ശരീരത്തിലെ അലങ്കാരം; വലിയ കാളയാണ് നിന്റെ വാഹനം; നിന്റെ വംശവും കുടുംബവും ആരും അറിയുന്നില്ല.'
ജ്ഞായേതേ പിതരൌ നൈവ വിരൂപാക്ഷം തഥാ വപുഃ । ഏവം വദംതീം ഗിരിജാം വിഷ്ണുഃ പ്രാഹാതി കോപനഃ
'നിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ആരാണെന്നു അറിയില്ല, രൂപവും അജ്ഞാതമാണ്, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനേ.' ഇങ്ങനെ ഗിരിജ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ വിഷ്ണു കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു:
കിമര്ഥം നിംദസേ ദേവി ദേവദേവം ജഗത്പതിമ് । ത്യക്ഷ്യേ പ്രാണാന്പ്രിയാന്ഭദ്രേ തവ നൂനമസംയമമ്
'ദേവി, നീ ദേവദേവനായ ലോകനാഥനെ അപമാനിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്? ഭദ്രേ, നീ നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവളായതിനാൽ ഞാൻ എന്റെ പ്രിയമായ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.'
യത്രേശനിംദനം ഭദ്രേ തത്ര നോ മരണം വ്രതമ് । ഇത്യുക്ത്വാഥ നഖാഭ്യാം ഹി ഹരിശ്ഛേത്തും ശിരോഗതഃ
'ഭദ്രേ, ഈശ്വരനേ അപമാനിക്കുന്നിടത്ത് ഞങ്ങൾക്ക് മരണവ്രതമാണ്.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരി, തന്റെ നഖങ്ങൾകൊണ്ട് തല മുറിക്കാനൊരുങ്ങി.
മഹേശസ്തു കരം ഗൃഹ്യ പ്രാഹ മാ സാഹസം കൃഥാഃ । പാര്വതീവചനം സര്വം പ്രിയം മമ തവാപ്രിയമ്
പക്ഷേ മഹേശ്വരൻ അവന്റെ കൈ പിടിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നീ ഇങ്ങനെ ഉന്മാദം കാണിക്കേണ്ട; പാർവതിയുടെ വാക്കുകൾ എനിക്ക് പ്രിയമായതാണെങ്കിലും, നിനക്ക് അതു ഇഷ്ടമല്ല.'