ശ്രമൈരിതി വദേദ്യസ്തു സംപൂര്ണം തത്ഫലം നഹി । ക്വ പര്യംങ്കഃ ക്വ മേ പത്നീ ക്വ ച മേ ച സുഹൃദ്ഗൃഹമ്
ക്ഷീണം കൊണ്ടാണ് എന്നപോലെ നിരന്തരം പരാതിപ്പെടുന്നവർക്ക് യാത്രയുടെ ഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കില്ല; 'എവിടെയാണ് എന്റെ കിടക്ക, എവിടെയാണ് ഭാര്യ, എവിടെയാണ് സുഹൃത്തുക്കളും വീട്?' എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക്.
സ്വപാമി പ്രാംതരേ ഭൂമൌ കഥം വാഹം സമാഗതഃ । ധനധാന്യാദിവസ്തൂനാം കാ ഗതിര്വാ ഗൃഹേ മമ
'വനംപോലെയുള്ള ഇടങ്ങളിൽ നിലത്താണ് ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നത്; എങ്ങനെ ഞാൻ ഇവിടെ എത്തി? എന്റെ ധനം, ധാന്യം, മറ്റു വസ്തുക്കൾ എല്ലാം വീട്ടിൽ എന്ത് അവസ്ഥയിലാണ്?' എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിക്കരുത്.
കിയദ്ഭിര്ദിവസൈര്ഭൂയോ ഗമിഷ്യാമ്യഹമാലയമ് । ഇതി ചിംതാകുലാ യേ ച പഥി ഗച്ഛംതി മാനവാഃ
'എത്ര ദിവസം കഴിഞ്ഞാൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീട്ടിൽ എത്തും?' എന്ന ചിന്തയിൽ മുഴുകി യാത്രചെയ്യുന്നവർക്ക്,
ഗംഗാസ്നാനഫലം തേഷാം സംപൂര്ണം ന ഭവേദ്ദ്വിജ । ഗങ്ഗേ ഗംതും പ്രതീതീരേ യാത്രേയം വിഹിതാ തവ
അവർക്ക് ഗംഗാസ്നാനത്തിന്റെ ഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കില്ല, ദ്വിജന്മാരേ. ഗംഗയുടെ തീരത്തെത്താനാണ് ഈ യാത്ര നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
നിര്വിഘ്നാം സിദ്ധിമാപ്നോമി ത്വത്പ്രസാദാത്സരിദ്വരേ । ഇമം മംത്രം സമുച്ചാര്യ യാത്രാകാലേ വിശേഷതഃ
നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ നീയാൽ എനിക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ സിദ്ധി ലഭിക്കണമേ; പ്രത്യേകിച്ച് യാത്രയ്ക്കിടെ ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.
ഹര്ഷിതോ നിലയാദ്ഗച്ഛേദ്വൈഷ്ണവൈഃ സഹ ജൈമിനേ । നാതിവേഗേന ഗംതവ്യം ന തഥാ ച ശനൈഃ ശനൈഃ
ജൈമിനേ, വൈഷ്ണവരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടണം; അതിവേഗം പോകേണ്ടതില്ല, അതുപോലെ വളരെ മന്ദഗതിയിലും പോകേണ്ടതില്ല.
ഗങ്ഗായാത്രാസു കര്ത്തവ്യം നാന്യത്കര്മ വിചക്ഷണൈഃ । ഗംഗാതീരേ പ്രയാഗേ തു വാണിജ്യപ്രമുഖാനി ച
ഗംഗായാത്രക്കിടെ വിവേകമുള്ളവർക്ക് മറ്റേതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്; ഗംഗാതീരത്തോ പ്രയാഗത്തിൽവോ വ്യാപാരം പോലെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ പോലും,
കാര്യാണി കുരുതേ യസ്തു തത്പുണ്യാര്ദ്ധം വിനശ്യതി । ജന്മജന്മാര്ജിതം പാപം സ്വല്പം വാ യദി വാ ബഹു
അവയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്കു പുണ്യത്തിന്റെ പാതി നഷ്ടമാകും; അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം, ചെറുതായാലും വലിയതായാലും,
ഗംഗാദേവീപ്രസാദേന സര്വം മേ യാസ്യതി ക്ഷയമ് । ഇത്യുക്ത്വാ പരമപ്രീതഃ പ്രാജ്ഞോ ഗങ്ഗാതടം വ്രജേത്
ഗംഗാദേവിയുടെ കൃപയാൽ അതൊക്കെയും എന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് നശിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ വിവേകിയായവൻ ഗംഗാതീരത്തേക്ക് പോകണം.
ദൃഷ്ട്വാ ച മാതരം ഗങ്ഗാമിമം മംത്രമുദീരയേത് । അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം ച സുജീവിതമ്
ഗംഗാമാതാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം: 'ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, ജീവിതം നല്ലതായിരിക്കുന്നു.'
സാക്ഷാദ്ബ്രഹ്മസ്വരൂപാം ത്വാമപശ്യമിതി ചക്ഷുഷാ । ദേവി ത്വദ്ദര്ശനാദേവ മഹാപാതകിനോ മമ
ദേവി, ഞാന് നേരിട്ട് എന്റെ കണ്ണുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ നിന്നെ കണ്ടു. നിന്നെ കാണുന്ന ഭാഗ്യത്താല് എന്റെ വലിയ പാപങ്ങള് നശിച്ചുപോയി.
വിനഷ്ടമഭവത്പാപം ജന്മകോടിസമുദ്ഭവമ് । ഇത്യുക്ത്വാ സകലം ദേഹം നിപാത്യ പൃഥിവീതലേ
കൊടിയ ജന്മക്കണക്കിന് പാപം അകന്നു പോയി. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവന് തന്റെ ശരീരം മുഴുവന് നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി.
പ്രണമേജ്ജാഹ്നവീം ദേവീം ഭക്തിഭാവസമന്വിതഃ । തതഃ സ്രോതഃസമീപേ ച ബദ്ധാഞ്ജലിരിമം പുനഃ
അവന് ഭക്തിഭാവത്തോടെ ജാഹ്നവീദേവിയെ വണങ്ങി. പിന്നെ ആ ഒഴുക്കിനരികില് കൈകൂപ്പി വീണ്ടും
പഠേന്മംത്രം ഭക്തിഭാവൈഃ സുപ്രീതോ ദ്വിജസത്തമ । ഗംഗേ ദേവി ജഗദ്ധാത്രി പാദാഭ്യാം സലിലം തവ
ഭക്തിയോടെ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചു. 'ഗംഗേ ദേവി, ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന അമ്മേ, നിന്റെ കാലിലെ വെള്ളം'
സ്പൃശാമീത്യപരാധം മേ പ്രസന്നാ ക്ഷംതുമര്ഹസി । സ്വര്ഗാരോഹണസോപാനം ത്വദീയമുദകം ശുഭേ
'ഞാന് സ്പര്ശിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് ദയവായി എന്റെ തെറ്റുകള് ക്ഷമിക്കണം. ഭദ്രേ, നിന്റെ വിശുദ്ധജലം സ്വര്ഗത്തിലേക്കുള്ള പടവാണ്.'
അതഃ സ്പൃശാമി പാദാഭ്യാം ഗംഗേ ദേവി നമോ നമഃ । തതസ്തു മസ്തകേ ധൃത്വാ ഗാംഗേയം വാരി ഭക്തിതഃ
'അതുകൊണ്ട്, ഗംഗേ ദേവി, നിന്റെ കാലുകള് ഞാന് സ്പര്ശിക്കുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.' പിന്നെ അവന് ഭക്തിയോടെ ഗംഗാജലം തലയില് വെച്ചു.
സ്നാനാര്ഥം പ്രവിശേത്സ്രോതഃ പ്രാജ്ഞോ ഗംഗേതി കീര്തയന് । ത്വത്കര്ദമൈരതിസ്നിഗ്ധൈഃ സര്വപാപപ്രണാശനൈഃ
സ്നാനത്തിനായി ജ്ഞാനിയാവന് 'ഗംഗേ' എന്നു ജപിച്ചുകൊണ്ട് ഒഴുക്കിലേക്ക് കടന്നു. നിന്റെ അത്യന്തം മൃദുവായ ചളിയില് എല്ലാപാപങ്ങളും അകറ്റപ്പെടുന്നു.
മയാ സംലിപ്യതേ ഗാത്രം മാതര്മേ ഹര പാതകമ് । ഗങ്ഗാകര്ദമലിപ്താങ്ഗോ ഗങ്ഗാഗങ്ഗേതി കീര്തയന്
എന്റെ ശരീരം ഈ ചളിയില് പുരട്ടിയിരിക്കുന്നു, അമ്മേ, എന്റെ പാപം നീക്കം ചെയ്യണം. ഗംഗാചളിയില് പുരണ്ട ശരീരത്തോടെ 'ഗംഗേ, ഗംഗേ' എന്ന് ജപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സര്വകല്മഷനാശിന്യാം ഗങ്ഗായാം സ്നാനമാചരേത് । ഭൂയഃ പൂര്വോക്തമന്ത്രേണ ഗൃഹീത്വാ മൃത്തികാം തതഃ
എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നീക്കുന്ന ഗംഗയില് സ്നാനം ചെയ്യണം. പിന്നെ മുമ്പ് പറഞ്ഞ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് മണ്ണ് എടുക്കണം.
വക്ഷ്യമാണേന മന്ത്രേണ ഗൃഹീത്വാ മൃത്തികാം പുനഃ । വക്ഷ്യമാണേന മംത്രേണ ഭക്തിതഃ സ്നാനമാചരേത്
പിന്നീട് പറയുന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് വീണ്ടും മണ്ണ് എടുക്കണം. ആ മന്ത്രം ഭക്തിയോടെ ഉച്ചരിച്ച് സ്നാനം നടത്തണം.
ബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ഹേ ഗങ്ഗേ സ്നാനമാചര്യതേ മയാ । ത്വദീയേ നിര്മലേ തോയേ യഥോക്തഫലദാ ഭവ
ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ ഗംഗേ, ഞാന് നിന്റെ വിശുദ്ധജലത്തില് സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. നീ പറഞ്ഞതുപോലെ ഫലം തരണമേ.
തതോ നിജേച്ഛയാ വിപ്ര ഗങ്ഗായാം ലോകമാതരി । സ്നാനം സമാചരേത്പ്രാജ്ഞോ ഗങ്ഗാനാരായണം സ്മരന്
പിന്നെ, ബ്രാഹ്മണാ, ജ്ഞാനിയാവന് സ്വമനസ്സാല് ലോകമാതാവായ ഗംഗയില് സ്നാനം ചെയ്യണം, ഗംഗാനാരായണനെ ഓര്ത്തുകൊണ്ട്.
ഏവം സ്നാത്വാ തു ഗങ്ഗായാം ഗാത്രം വസ്ത്രേണ മാര്ജയേത് । പരിധേയാംബരാംബൂനി ഗങ്ഗാസ്രോതസി ന ത്യജേത്
ഇങ്ങനെ ഗംഗയില് സ്നാനം കഴിഞ്ഞ്, വസ്ത്രം കൊണ്ടു ശരീരം തുടയ്ക്കണം. സ്നാനത്തിന് ഉപയോഗിച്ച വസ്ത്രവും വെള്ളവും ഗംഗയിലോഴുക്കില് ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ന ദംതധാവനം കുര്യാദ്ഗങ്ഗാഗര്ഭേ വിചക്ഷണഃ । കുര്യാച്ചേന്മോഹതഃ പുണ്യം ന ഗങ്ഗാസ്നാനജം ലഭേത്
ഗംഗയുടെ ജലത്തില് തന്നെ പല്ലുതേക്കരുത്, ജ്ഞാനിയേ. അജ്ഞാനത്തില് അങ്ങനെ ചെയ്താല് ഗംഗാസ്നാനഫലം ലഭിക്കില്ല.
പ്രഭാതേഽന്യത്ര താം കൃത്വാ ദംതകാഷ്ഠാദികക്രിയാമ് । രാത്രിവാസം പരിത്യജ്യ ഗങ്ഗായാം സ്നാനമാചരേത്
പ്രഭാതത്തില് പല്ലുതേക്കല് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങള് വേറൊരു സ്ഥലത്ത് നടത്തണം. രാത്രിയില് താമസിച്ച സ്ഥലത്ത് നിന്ന് വിട്ട്, ഗംഗയില് സ്നാനം ചെയ്യണം.
ബാഹ്യഭൂമിമഗത്വാ യോ ഗങ്ഗായാം സ്നാനമാചരേത് । ഗങ്ഗാസ്നാനഫലം സോഽപി സംപൂര്ണം ച ലഭേന്നഹി
പുറത്തുള്ള നിലത്തേക്ക് കയറാതെ നേരെ ഗംഗയില് സ്നാനം ചെയ്യുന്നവര്ക്ക് ഗംഗാസ്നാനഫലം പൂര്ണമായി ലഭിക്കില്ല.
സ്നാത്വാ ച ഗങ്ഗാമൃത്പുംഡ്രം സ്ഥാനേ സ്ഥാനേ നയേദ്ബുധഃ । തതഃ സ്ഥിരമനാഃ കുര്യാദ്വിധിനാ തര്പണാദികമ്
സ്നാനം കഴിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനിയാവന് ഗംഗാമണ്ണ് ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില് പുരട്ടണം. പിന്നെ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി വിധിപ്രകാരം തര്പണാദികള് ചെയ്യണം.
ഗാങ്ഗേയൈരുദകൈര്യസ്തു കുരുതേ പിതൃതര്പണമ് । പിതരസ്തസ്യ തൃപ്യംതി വര്ഷകോടിശതാവധി
ഗംഗാജലത്തില് തര്പണം ചെയ്യുന്നവര്ക്ക് അവരുടെ പിതാക്കന്മാര് കോടിക്കണക്കിന് വര്ഷങ്ങള് തൃപ്തരാകും.
ഗങ്ഗായാം കുരുതേ യസ്തു പിതൃശ്രാദ്ധം ദ്വിജോത്തമ । പിതരസ്തസ്യ തിഷ്ഠംതി സംതുഷ്ടാസ്ത്രിദശാലയമ് ൫൦ 7.9.
ഗംഗയിൽ പിതൃകർമ്മം ചെയ്യുന്നവന്റെ പിതാക്കന്മാർ ദേവലോകത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ പാർക്കും.
സമാപ്യ സ്നാനകര്മാണി ഗങ്ഗായാം സമുപോഷിതഃ । ദാനം ദേവാര്ചനം ചൈവ ജയോഽന്യാശ്ച ക്രിയാസ്തഥാ । കൃതാസ്തു യാസ്തു ഗങ്ഗായാം ക്ഷയസ്താസാം ന വിദ്യതേ
ഗംഗയിൽ സ്നാനകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി ഉപവാസം പാലിച്ച്, അവിടെ ദാനം, ദേവാരാധന, ജയവും മറ്റു ശുഭകർമ്മങ്ങളും ചെയ്താൽ അവയുടെ ഫലം ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല.