വൃഷപര്വേശയോര്മധ്യേ ദിഗ്വാസാഃ സമതിഷ്ഠത । വൃഷപര്വാ തമജ്ഞാത്വാ പീഡയിത്വാ ശിരോഽച്ഛിനത്
വൃഷപർവ്വയുടെ ഇടയിൽ നഗ്നനായി നിന്നപ്പോൾ, വൃഷപർവ്വൻ അവനെ ആരാണെന്ന് അറിയാതെ പീഡിപ്പിച്ച് തലവെട്ടി.
ഹതേ തസ്മിന്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠേ ജഗദേതച്ചരാചരമ് । അതീവ കലുഷമഭവത്തത്രസ്ഥാ മുനയസ്തഥാ
അവൻ, ആ ഉത്തമബ്രാഹ്മണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനമുള്ളതും ഇല്ലാത്തതും—വളരെയധികം അശുദ്ധമായി, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മുനിമാരും അങ്ങനെ തന്നെ.
ഗൌതമസ്യ മഹാശോകഃ സംജാതഃ സുമഹാത്മനഃ । നിര്യയൌ ചക്ഷുഷോര്വാരി ശോകം സംദര്ശയന്നിവ
ഗൗതമന് അതിയായ ദുഃഖം ഉണർന്നു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ ഒഴുകി, ദുഃഖം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന പോലെ.
ഗൌതമഃ സര്വദൈത്യാനാം സംനിധൌ വാക്യമുക്തവാന് । കിമനേന കൃതം പാപം യേന ച്ഛിന്നമിദം ശിരഃ
എല്ലാ ദൈത്യന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ഗൗതമൻ ചോദിച്ചു: 'ഇവൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു, ഇതിന്റെ ഫലമായി തലചേദനം സംഭവിച്ചത്?''
മമ പ്രാണാധികസ്യേഹ സര്വദാ ശിവയോഗിനഃ । മമാപി മരണം സത്യം ശിഷ്യരൂപീ യതോ ഗുരുഃ
ഇവൻ എനിക്ക് ജീവനേക്കാൾ പ്രിയനായിരുന്നു, ശിവഭക്തനായ യോഗി എന്നും. ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനെപ്പോലെ ആകയാൽ, എന്റെ മരണവും ഇപ്പോൾ സത്യമായിരിക്കും.
ശൈവാനാം ധര്മയുക്താനാം സര്വദാ ശിവവര്തിനാമ് । മരണം യത്ര ദൃഷ്ടം സ്യാത്തത്ര നോ മരണം ധ്രുവമ്
ശിവഭക്തരും ശിവധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും എവിടെയോ മരണമടയുമ്പോൾ, അവിടെ ഞങ്ങൾക്കു മരണം ഉറപ്പില്ല.
ശുക്ര ഉവാച- ഏനം സംജീവയിഷ്യാമി മമ ഗോത്രം ശിവപ്രിയമ് । കിമസൌ മ്രിയതേ ബ്രഹ്മന്പശ്യ മേ തപസോ ബലമ്
ശുക്രൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവനെ ഞാൻ ജീവിപ്പിക്കും; എന്റെ വംശജൻ, ശിവനു പ്രിയൻ. ബ്രാഹ്മണനേ, അവൻ മരിക്കേണ്ടതെന്തിന്? എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി നോക്കൂ.'
ഇതി വാദിനി വിപ്രേംദ്രേ ഗൌതമോഽപി മമാര ഹ । തസ്മിന്മൃതേഽഥ ശുക്രോഽപി പ്രാണാംസ്തത്യാജ യോഗതഃ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗൗതമനും മരിച്ചു; അവൻ മരിച്ചപ്പോൾ, ശുക്രനും യോഗശക്തിയാൽ ജീവൻ വിട്ടു.
തസ്യാപി ഹതമാജ്ഞായ പ്രഹ്ലാദാ ദ്ദാനവേശ്വരാഃ । സര്വേ മൃതാഃ ക്ഷണേനൈവ തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
അവനും കൊല്ലപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രഹ്ലാദനും ദാനവരാജാക്കളും ഒക്കെയും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് മരിച്ചു; അതൊരു അത്ഭുതം പോലെ തോന്നി.
മൃതമാസീദഥ ബലം തസ്യ ബാണസ്യ ധീമതഃ । അഹല്യാ ശോകസംതപ്താ രുരോദോച്ചൈഃ പുനഃ പുനഃ
അപ്പോൾ ആ ബാണന്റെ ശക്തിയും മരിച്ചുപോയി; അഹല്യ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയവൾ, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ഗൌതമേന മഹേശസ്യ പൂജയാ പൂജിതോ വിഭുഃ । വീരഭദ്രോ മഹായോഗീ സര്വം ദൃഷ്ട്വാ ചുകോപ ഹ
ഗൗതമൻ മഹേശ്വരനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചതിനാൽ, മഹായോഗിയായ വീരഭദ്രൻ എല്ലാം കണ്ടു കോപിച്ചു.
അഹോ കഷ്ടമഹോകഷ്ടം മാഹേശാ ബഹവോ മൃതാഃ । ശിവം വിജ്ഞാപയിഷ്യാമി തേനോക്തം കരവാണ്യഹമ്
'അയ്യോ, എത്ര വലിയ ദുരന്തം! എത്രയോ ശിവഭക്തർ മരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ശിവനോട് അറിയിക്കും; അവൻ പറയുന്നതു ഞാൻ ചെയ്യും.'
ഇതി നിശ്ചിത്യ ഗതവാന്മംദരാചലമവ്യയമ് । നമസ്കൃത്വാ വിരൂപാക്ഷമിദം സര്വമഥോക്തവാന്
ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച്, അവൻ അവിനാശിയായ മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ ത്രിനേത്രനോട് നമസ്കരിച്ചു, എല്ലാം വിവരിച്ചു.
ബ്രഹ്മ ഹരീ സ്ഥിതൌ തത്ര ദൃഷ്ട്വാ പ്രാഹ ശിവോ വചഃ । മദ്ഭക്തൈഃ സാഹസം കര്മ കൃതം ദൃഷ്ട്വാ വരപ്രദഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനെയും ഹരിയെയും കണ്ടശേഷം, അനുഗ്രഹദായകനായ ശിവൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭക്തന്മാർ ചെയ്ത ഈ അതിക്രമം കണ്ടപ്പോൾ...''
ഗത്വാ പശ്യാമഹേ വിഷ്ണോ യുവാമപ്യാഗമിഷ്യഥ । അഥേശോ വൃഷമാരുഹ്യ വായുനാ ധൂതചാമരഃ
'നാം പോയി നോക്കാം, വിഷ്ണുവേ; നിങ്ങൾ ഇരുവരും കൂടെ വരണം.' അപ്പോൾ ഈശ്വരൻ കാളയിൽ കയറി, കാറ്റിൽ വീശുന്ന ചാമരത്താൽ ശീതളമാവുന്നു.
നംദികേന സുവേഷേണ ധൃതേ ഛത്രേതി ശോഭനേ । സുശ്വേതഹേമദംഡേ ച നാന്യയോഗേ ധൃതേ വിഭോഃ
നന്ദികേശ്വരൻ മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച്, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡുള്ള വെള്ളിപ്പറസോൽ ഈശ്വരനു പിടിച്ചു; മറ്റൊരുവിധം പിടിച്ചില്ല.
മഹേശാനുമതിം ലബ്ധ്വാ ഹരിര്നാഗാംതകേ സ്ഥിതഃ । ആരക്തനീലഛത്രാഭ്യാം ശുശുഭേ ലക്ഷ്യകൌസ്തുഭഃ
മഹേശ്വരന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം, ഹരി നാഗാന്തകത്തിൽ നിന്നു; ചുവപ്പും നീലയും നിറമുള്ള പറസോളുകളും കൌസ്തുഭമണിയും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
ശിവാനുമത്യാ ബ്രഹ്മാപി ഹംസാരൂഢോഽഭവത്തദാ । ഇംദ്രഗോപപ്രഭാകാരച്ഛത്രാഭ്യാം ശുശുഭേ വിധിഃ
ശിവന്റെ അനുമതിയോടെ ബ്രഹ്മാവും ഹംസയിൽ കയറി; ഇന്ദ്രഗോപപ്പുഴുവിന്റെ നിറംപോലുള്ള പറസോളുകൾ കൊണ്ട് സൃഷ്ടാവൻ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
ഇംദ്രാദിസര്വദേവാശ്ച സ്വസ്വവാഹനസംയുതാഃ । അഥ തേ നിര്യയുഃ സര്വേ നാനാവാദ്യാനുമോദിതാഃ
ഇന്ദ്രനും മറ്റു എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങൾക്കു സ്വന്തം വാഹനങ്ങളുമായി പുറപ്പെട്ടു; വിവിധ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
കോടികോടിഗണാകീര്ണാ ഗൌതമസ്യാശ്രമം ഗതാഃ । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാനാ ദൃഷ്ട്വാ തത്പരമാദ്ഭുതമ്
കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾകൂടെ, അവർ ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് എത്തി; ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും മഹേശ്വരനെയും കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു.
സ്വഭക്തം ജീവയാമാസ വാമകോണനിരീക്ഷണാത് । ശംകരോ ഗൌതമം പ്രാഹ തുഷ്ടോഽഹം തേ വരം വൃണു
ശിവൻ തന്റെ ഭക്തനെ വാമഭാഗത്തുനിന്നൊരു കാഴ്ചകൊണ്ട് തന്നെ ജീവിപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ ശംകരൻ ഗൗതമനോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്നിൽ തൃപ്തനാണ്; ഒരു വരം തേടുക.'
ഗൌതമ ഉവാച- യദി പ്രസന്നോ ദേവേശ യദി ദേയോ വരോ മമ । ത്വല്ലിംഗാര്ചനസാമര്ഥ്യം നിത്യമസ്തു മഹേശ്വര
ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവാദിദേവനായ പ്രഭോ, നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷമുണ്ടെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഒരു വരം നൽകാൻ തയ്യാറാണെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ ലിംഗത്തെ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിവുണ്ടാകട്ടെ.'
വൃതമേതന്മയാ ദേവ ശൃണുഷ്വൈതത്ത്രിലോചന । മമ ശിഷ്യോ മഹാഭാഗോ ഹേയാഹേയാദിവര്ജിതഃ
മൂന്നു കണ്ണുള്ള ദേവനേ, ഈ വരം ഞാൻ നൽകിയിരിക്കുന്നു; ഇതും കേൾക്കൂ: എന്റെ ശിഷ്യൻ മഹാഭാഗ്യശാലിയാണ്, അവൻ ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്തവനാണ്.
പ്രേക്ഷണീയം മമത്വേന ന ച പശ്യതി ചക്ഷുഷാ । ന ച ഘ്രാണേന ഘ്രാതവ്യം ന ദാതവ്യം ന ചേതരത്
അവൻ കാണേണ്ടതെല്ലാം സ്വന്തമെന്നു കരുതി നോക്കുകയില്ല, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുകയുമില്ല; മൂക്കുകൊണ്ട് വാസനയെടുക്കുകയുമില്ല, മറ്റൊന്നും ചെയ്യുകയോ നൽകുകയോ ചെയ്യരുത്.
ഇതി ബുദ്ഘ്വാ തഥാ കുര്വന്സ ഹി യോഗീ മഹായശാഃ । ഉന്മത്തവികൃതാകാരഃ ശംകരാത്മേതി കീര്തിതഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി, അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ, ആ മഹാശ്രേഷ്ഠനായ യോഗി, ഭ്രാന്തൻപോലെയും വ്യത്യസ്തമായ രൂപത്തോടെയും, ശംകരന്റെ സ്വന്തം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ന കശ്ചിത്തം പ്രതിദ്വിഷ്യാന്ന ച തം ഹിംസയേദിതി । ഏതന്മേ ദീയതാം ദേവ ഏതേഷാമമൃതിസ്തഥാ
ആയാളോട് ആരും വൈരാഗ്യം പുലർത്തരുത്, ആരും അവനെ ഹാനി ചെയ്യരുത്; ദേവനേ, ഇതും എനിക്ക് ദയവായി അനുവദിക്കണം, ഇവർക്കും അമൃതത്വം നൽകണം.
ശ്രീഭഗവാനുവാച-। ആകല്പമേതേ ജീവംതു തതോ മുക്തിം ഭജംതു ച । ത്വയാ കൃതമിദം വേശ്മ വിസ്തൃതം വികൃതം ശുഭമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവരൊക്കെയും കാലാന്ത്യത്തോളം ജീവിക്കട്ടെ, അതിനുശേഷം മോക്ഷം ലഭിക്കട്ടെ. നീ നിർമിച്ച ഈ ഭവനം വിശാലവും അത്ഭുതകരവും അപൂർവവുമാണ്.'
തിഷ്ഠാമഃ ക്ഷണമാത്രം തു തതോ യാസ്യാമ മംദിരമ് । ഗൌതമ ഉവാച- അയോഗ്യം പ്രാര്ഥയാമീശ ഹ്യര്ഥീ ദോഷം ന പശ്യതി
'നാം ഒരു ക്ഷണമാത്രം ഇവിടെ താമസിക്കും, പിന്നെ നമ്മുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകും.' ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, അപേക്ഷിക്കുന്നവൻ അർഹനല്ലെങ്കിലും, ആവശ്യപ്പെടുന്നവൻ ദോഷം കാണുന്നില്ല.'
ബ്രഹ്മാദ്യലഭ്യം ദേവേശ ദീയതാം യദി രോചതേ । അഥേശോ വിഷ്ണുമാലോക്യ ഗൃഹീത്വാ തു കരം ഹരേഃ
'ദേവാദിദേവനായ പ്രഭോ, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുണ്ടെങ്കിൽ, ബ്രഹ്മാദിമാർക്കും ലഭിക്കാത്തത് എനിക്ക് നൽകണം.' അതിനുശേഷം ഈശ്വരൻ വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു, ഹരിയുടെ കൈ പിടിച്ചു.
പ്രഹസന്നംബുജാഭാക്ഷമിത്യുവാച സദാശിവഃ । മ്ലാനോദരോസി ഗോവിംദ ദേയം തേ ഭോജനം കിമു
പൂവിന്റെ ഇലപോലുള്ള കണ്ണുകളോടെ പുഞ്ചിരിച്ച് സദാശിവൻ പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദാ, നിന്റെ വയർ ചെറുതായി കാണുന്നു—എന്ത് ഭക്ഷണം നൽകണം?'