ക്വചില്ലേഹതി തത്പാത്രം തൂഷ്ണീമേവാഭ്യഗാത്ക്വചിത് । ഹസ്തം ഗൃഹീത്വൈവ ഗുരോഃ സ്വയമേവാഭുനക്ക്വചിത്
ചിലപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ പാത്രം നക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ മിണ്ടാതിരിക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ കൈ പിടിച്ച് സ്വയം ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.
ക്വചിദ്ഗൃഹാംതരേ മൂത്രം ക്വചിത്കര്ദമലേപനമ് । സര്വദാ തം ഗുരുര്ദൃഷ്ട്വാ കരമാലംബ്യ മംദിരമ്
ചിലപ്പോൾ മറ്റൊരു വീട്ടിൽ മൂത്രം ചെയ്തു, ചിലപ്പോൾ ചെളി പുരട്ടുകയും ചെയ്തു; എപ്പോഴും ഗുരു അവനെ കണ്ടാൽ കൈ പിടിച്ച് ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
പ്രവേശ്യ സ്വീയപീഠേ തമുപവേശ്യാഭ്യഭോജയത് । സ്വയം തദസ്യ പാത്രേണ ബുഭുജേ ഗൌതമോ മുനിഃ
അവനെ തന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തി ഭക്ഷണം കൊടുത്തു; ഗൗതമമുനി സ്വയം അവന്റെ പാത്രത്തിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
തസ്യ ചിത്തം പരിജ്ഞാതും കദാചിദഥ സുംദരീ । അഹല്യാ ശിഷ്യമാഹൂയ ഭുംക്ഷ്വേത്യുക്ത്വാഥ സാ ശുഭാ
ഒരു ദിവസം അവന്റെ മനസ്സ് അറിയാൻ സുന്ദരിയായ അഹല്യ അവനെ വിളിച്ചു, 'ഭക്ഷിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു, ആ പുണ്യവതിയും—
സൌവര്ണേ ഭാജനേ ചാന്നം നിധായ ചഷകാംതരേ । പാനാദികമഥോ ദത്വാ ഏകസ്മിന്പാവകം പുനഃ
സ്വർണ്ണപാത്രത്തിൽ അന്നം വച്ച്, വേറൊരു പാത്രത്തിൽ പാനീയവും നൽകി, മറ്റൊരു പാത്രത്തിൽ തീയും വെച്ചു.
നിധായാംഗാരനിചയം കംടകാനാം ചയം പരേ । നിധായ ഭുംക്ഷ്വ ഭുംക്ഷ്വേതി സ ചാപി ബുഭുജേ മുനിഃ
അവിടെ കനൽക്കൂട്ടവും മുള്ളുകളും വെച്ച്, 'ഭക്ഷിക്കൂ, ഭക്ഷിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു; ആ മുനിയും അവയെല്ലാം ഭക്ഷിച്ചു.
യഥാ പപൌ ഹി പാനീയം തഥാ വഹ്നിമപി ദ്വിജഃ । കംടകാനപി ഭുക്ത്വാ സ യഥാപൂര്വമതിഷ്ഠത
അവൻ വെള്ളം കുടിച്ചതുപോലെ തന്നെ തീയും കുടിച്ചു; മുള്ളുകൾ കഴിച്ചിട്ടും മുമ്പുപോലെ തന്നെ ഇരുന്നു.
പുരാ ഹി മുനികന്യാഭിരാഹൂതോ ഭോജനായ ച । ദിനേദിനേ തത്പ്രദത്തം ലോഷ്ഠമംബു ച ഗോമയമ്
മുനിയുടെ പുത്രിമാർ ഭക്ഷണത്തിന് വിളിച്ചപ്പോൾ, അവർ ഓരോ ദിവസവും അവന് മണ്ണ്, വെള്ളം, പശുവിന്റെ ചാണകം എന്നിവ നൽകി.
കര്ദമം കാഷ്ഠദംഡം ച ഭുക്ത്വാ പ്രീത്യാഥ ഹര്ഷിതഃ । ഏതാദൃശോ മുനിരസൌ ചംഡാലസദൃശാകൃതിഃ
അവൻ സന്തോഷത്തോടെ ചെളിയും മരക്കൊല്ലും കഴിച്ചു; അങ്ങനെ ചണ്ഡാളനെപ്പോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ ആ മുനി ജീവിച്ചു.
സുജീര്ണോപാനഹൌ ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ തു തഥാ കരേ । അംത്യജോചിതഭാഷാഭിര്വൃഷപര്വാണമഭ്യഗാത്
നന്നായി പഴകിയ ചെരിപ്പ് കൈയിൽ പിടിച്ച്, അന്ത്യജരുടെ ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച് വൃഷപർവ്വണ മഹോത്സവത്തിലേക്ക് പോയി.
വൃഷപര്വേശയോര്മധ്യേ ദിഗ്വാസാഃ സമതിഷ്ഠത । വൃഷപര്വാ തമജ്ഞാത്വാ പീഡയിത്വാ ശിരോഽച്ഛിനത്
വൃഷപർവ്വയുടെ ഇടയിൽ നഗ്നനായി നിന്നപ്പോൾ, വൃഷപർവ്വൻ അവനെ ആരാണെന്ന് അറിയാതെ പീഡിപ്പിച്ച് തലവെട്ടി.
ഹതേ തസ്മിന്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠേ ജഗദേതച്ചരാചരമ് । അതീവ കലുഷമഭവത്തത്രസ്ഥാ മുനയസ്തഥാ
അവൻ, ആ ഉത്തമബ്രാഹ്മണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനമുള്ളതും ഇല്ലാത്തതും—വളരെയധികം അശുദ്ധമായി, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മുനിമാരും അങ്ങനെ തന്നെ.
ഗൌതമസ്യ മഹാശോകഃ സംജാതഃ സുമഹാത്മനഃ । നിര്യയൌ ചക്ഷുഷോര്വാരി ശോകം സംദര്ശയന്നിവ
ഗൗതമന് അതിയായ ദുഃഖം ഉണർന്നു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ ഒഴുകി, ദുഃഖം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന പോലെ.
ഗൌതമഃ സര്വദൈത്യാനാം സംനിധൌ വാക്യമുക്തവാന് । കിമനേന കൃതം പാപം യേന ച്ഛിന്നമിദം ശിരഃ
എല്ലാ ദൈത്യന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ഗൗതമൻ ചോദിച്ചു: 'ഇവൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു, ഇതിന്റെ ഫലമായി തലചേദനം സംഭവിച്ചത്?''
മമ പ്രാണാധികസ്യേഹ സര്വദാ ശിവയോഗിനഃ । മമാപി മരണം സത്യം ശിഷ്യരൂപീ യതോ ഗുരുഃ
ഇവൻ എനിക്ക് ജീവനേക്കാൾ പ്രിയനായിരുന്നു, ശിവഭക്തനായ യോഗി എന്നും. ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനെപ്പോലെ ആകയാൽ, എന്റെ മരണവും ഇപ്പോൾ സത്യമായിരിക്കും.
ശൈവാനാം ധര്മയുക്താനാം സര്വദാ ശിവവര്തിനാമ് । മരണം യത്ര ദൃഷ്ടം സ്യാത്തത്ര നോ മരണം ധ്രുവമ്
ശിവഭക്തരും ശിവധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും എവിടെയോ മരണമടയുമ്പോൾ, അവിടെ ഞങ്ങൾക്കു മരണം ഉറപ്പില്ല.
ശുക്ര ഉവാച- ഏനം സംജീവയിഷ്യാമി മമ ഗോത്രം ശിവപ്രിയമ് । കിമസൌ മ്രിയതേ ബ്രഹ്മന്പശ്യ മേ തപസോ ബലമ്
ശുക്രൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവനെ ഞാൻ ജീവിപ്പിക്കും; എന്റെ വംശജൻ, ശിവനു പ്രിയൻ. ബ്രാഹ്മണനേ, അവൻ മരിക്കേണ്ടതെന്തിന്? എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി നോക്കൂ.'
ഇതി വാദിനി വിപ്രേംദ്രേ ഗൌതമോഽപി മമാര ഹ । തസ്മിന്മൃതേഽഥ ശുക്രോഽപി പ്രാണാംസ്തത്യാജ യോഗതഃ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗൗതമനും മരിച്ചു; അവൻ മരിച്ചപ്പോൾ, ശുക്രനും യോഗശക്തിയാൽ ജീവൻ വിട്ടു.
തസ്യാപി ഹതമാജ്ഞായ പ്രഹ്ലാദാ ദ്ദാനവേശ്വരാഃ । സര്വേ മൃതാഃ ക്ഷണേനൈവ തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
അവനും കൊല്ലപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രഹ്ലാദനും ദാനവരാജാക്കളും ഒക്കെയും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് മരിച്ചു; അതൊരു അത്ഭുതം പോലെ തോന്നി.
മൃതമാസീദഥ ബലം തസ്യ ബാണസ്യ ധീമതഃ । അഹല്യാ ശോകസംതപ്താ രുരോദോച്ചൈഃ പുനഃ പുനഃ
അപ്പോൾ ആ ബാണന്റെ ശക്തിയും മരിച്ചുപോയി; അഹല്യ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയവൾ, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ഗൌതമേന മഹേശസ്യ പൂജയാ പൂജിതോ വിഭുഃ । വീരഭദ്രോ മഹായോഗീ സര്വം ദൃഷ്ട്വാ ചുകോപ ഹ
ഗൗതമൻ മഹേശ്വരനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചതിനാൽ, മഹായോഗിയായ വീരഭദ്രൻ എല്ലാം കണ്ടു കോപിച്ചു.
അഹോ കഷ്ടമഹോകഷ്ടം മാഹേശാ ബഹവോ മൃതാഃ । ശിവം വിജ്ഞാപയിഷ്യാമി തേനോക്തം കരവാണ്യഹമ്
'അയ്യോ, എത്ര വലിയ ദുരന്തം! എത്രയോ ശിവഭക്തർ മരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ശിവനോട് അറിയിക്കും; അവൻ പറയുന്നതു ഞാൻ ചെയ്യും.'
ഇതി നിശ്ചിത്യ ഗതവാന്മംദരാചലമവ്യയമ് । നമസ്കൃത്വാ വിരൂപാക്ഷമിദം സര്വമഥോക്തവാന്
ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച്, അവൻ അവിനാശിയായ മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ ത്രിനേത്രനോട് നമസ്കരിച്ചു, എല്ലാം വിവരിച്ചു.
ബ്രഹ്മ ഹരീ സ്ഥിതൌ തത്ര ദൃഷ്ട്വാ പ്രാഹ ശിവോ വചഃ । മദ്ഭക്തൈഃ സാഹസം കര്മ കൃതം ദൃഷ്ട്വാ വരപ്രദഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനെയും ഹരിയെയും കണ്ടശേഷം, അനുഗ്രഹദായകനായ ശിവൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭക്തന്മാർ ചെയ്ത ഈ അതിക്രമം കണ്ടപ്പോൾ...''
ഗത്വാ പശ്യാമഹേ വിഷ്ണോ യുവാമപ്യാഗമിഷ്യഥ । അഥേശോ വൃഷമാരുഹ്യ വായുനാ ധൂതചാമരഃ
'നാം പോയി നോക്കാം, വിഷ്ണുവേ; നിങ്ങൾ ഇരുവരും കൂടെ വരണം.' അപ്പോൾ ഈശ്വരൻ കാളയിൽ കയറി, കാറ്റിൽ വീശുന്ന ചാമരത്താൽ ശീതളമാവുന്നു.
നംദികേന സുവേഷേണ ധൃതേ ഛത്രേതി ശോഭനേ । സുശ്വേതഹേമദംഡേ ച നാന്യയോഗേ ധൃതേ വിഭോഃ
നന്ദികേശ്വരൻ മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച്, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡുള്ള വെള്ളിപ്പറസോൽ ഈശ്വരനു പിടിച്ചു; മറ്റൊരുവിധം പിടിച്ചില്ല.
മഹേശാനുമതിം ലബ്ധ്വാ ഹരിര്നാഗാംതകേ സ്ഥിതഃ । ആരക്തനീലഛത്രാഭ്യാം ശുശുഭേ ലക്ഷ്യകൌസ്തുഭഃ
മഹേശ്വരന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം, ഹരി നാഗാന്തകത്തിൽ നിന്നു; ചുവപ്പും നീലയും നിറമുള്ള പറസോളുകളും കൌസ്തുഭമണിയും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
ശിവാനുമത്യാ ബ്രഹ്മാപി ഹംസാരൂഢോഽഭവത്തദാ । ഇംദ്രഗോപപ്രഭാകാരച്ഛത്രാഭ്യാം ശുശുഭേ വിധിഃ
ശിവന്റെ അനുമതിയോടെ ബ്രഹ്മാവും ഹംസയിൽ കയറി; ഇന്ദ്രഗോപപ്പുഴുവിന്റെ നിറംപോലുള്ള പറസോളുകൾ കൊണ്ട് സൃഷ്ടാവൻ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
ഇംദ്രാദിസര്വദേവാശ്ച സ്വസ്വവാഹനസംയുതാഃ । അഥ തേ നിര്യയുഃ സര്വേ നാനാവാദ്യാനുമോദിതാഃ
ഇന്ദ്രനും മറ്റു എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങൾക്കു സ്വന്തം വാഹനങ്ങളുമായി പുറപ്പെട്ടു; വിവിധ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
കോടികോടിഗണാകീര്ണാ ഗൌതമസ്യാശ്രമം ഗതാഃ । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാനാ ദൃഷ്ട്വാ തത്പരമാദ്ഭുതമ്
കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾകൂടെ, അവർ ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് എത്തി; ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും മഹേശ്വരനെയും കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു.