തേഷാം മധ്യേ മഹാകാശമാകാശേ നിര്മലാനലമ് । തന്മധ്യേ ച മഹേശാനം ധ്യായേദ്ദീപ്തിമയം ശുഭമ്
അവയുടെ നടുവിൽ മഹാകാശം ഉണ്ട്; ആകാശത്തിനുള്ളിൽ നിർമ്മലമായ അഗ്നി; അതിന്റെ നടുവിൽ പ്രകാശമുള്ള, ശുഭമായ മഹേശാനെ ധ്യാനിക്കണം.
അജ്ഞാനസംയുതം ഭൂതം ശമലം സര്വസംഗതമ് । തദ്ദേഹമാകാശദീപേ പ്രദഹേജ്ജ്ഞാനവഹ്നിനാ
അജ്ഞാനത്തോടെ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന, അശുദ്ധമായ, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളാലും കെട്ടിയിരിക്കുന്ന ആ ശരീരം, ആകാശദീപത്തിൽ ജ്ഞാനാഗ്നിയാൽ ദഹിപ്പിക്കണം.
ആകാശസ്യാവൃതം ചാഹം ദഗ്ധ്വാഽഽകാശമഥോ ദഹേത് । ദഗ്ധ്വാകാശമയോ വായുമഗ്നിഭൂതം തദാ ദഹേത്
ആകാശം മൂടിയിരിക്കുന്നതെല്ലാം ദഹിപ്പിച്ചശേഷം, ആകാശവും ദഹിപ്പിക്കണം; ആകാശം ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം, ആകാശവും അഗ്നിയും ചേർന്ന വായുവും ദഹിപ്പിക്കണം.
അബ്ഭൂതം ച തതോ ദഗ്ധ്വാ പൃഥിവീഭൂതമേവ ച । തദാശ്രിതാന്ഗുണാന്ദഗ്ധ്വാ തതോ ദേഹം പ്രദാഹയേത്
അതിനുശേഷം ജലഭൂതവും, അതുപോലെ ഭൂമിഭൂതവും ദഹിപ്പിക്കണം; അവയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഗുണങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ചശേഷം, ശരീരം ദഹിപ്പിക്കണം.
ഏവം ദഹിത്വാ ഭൂതാനി ദേഹീ തജ്ജ്ഞാനവഹ്നിനാ । ശിഖാമധ്യസ്ഥിതം വിഷ്ണുമാനംദരസനിര്ഭരമ്
ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനാഗ്നിയാൽ ഭൂതങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചശേഷം, അഗ്നിയുടെ നടുവിൽ വിഷ്ണുവിനെ കാണുന്ന ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞവനാകും.
നിഷ്പന്നചംദ്രകിരണസംകാശകിരണം ശിവമ് । ശിവാംഗോത്പന്നകിരണൈരമൃതദ്രവസംയുതൈഃ
ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള ശിവനെ, ശിവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള അമൃതം കലർന്ന കിരണങ്ങളാൽ കാണുന്നു.
സുശീതലാ തതോ ജ്വാലാ പ്രശാംതാ ചന്ദ്രരശ്മിവത് । പ്രസാരിതസുധാരുഗ്ഭിഃ സാംദ്രീഭൂതശ്ച സംപ്ലവഃ
അതിനുശേഷം ആ ജ്വാല വളരെ തണുത്തതും, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾപോലും, ശാന്തവുമാകും; അമൃതം ഒഴുകുന്ന ധാരകളാൽ അതു കനത്ത ഒരു പ്രളയമായി മാറും.
ക്രമേണ പ്ലാവിതം ഭൂതഗ്രാമം സംചിംതയേത്പരമ്
അങ്ങനെ ആ പ്രളയം ക്രമമായി എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും ആഴമായി തൊടുന്നതായി മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കണം.
ഇത്ഥം കൃത്വാ ഭൂതശുദ്ധിം ക്രിയാര്ഹോ മര്ത്യഃ ശുദ്ധോ ജായതേ ഏവ ശുദ്ധഃ । പൂജാം കര്തും ജാപ്യകര്മ്മാപി പശ്ചാദ്ദേവധ്യാനേ ബ്രഹ്മഹത്യാദി ഹാനിഃ
ഇങ്ങനെ ഭൂതശുദ്ധി നടത്തിയാൽ, മനുഷ്യൻ യാഗത്തിനും പൂജയ്ക്കും യോജ്യനായി, സത്യത്തിൽ ശുദ്ധനാകും; പിന്നെ ദേവതാധ്യാനത്തിലൂടെ, പൂജയിലും ജപത്തിലും, ബ്രാഹ്മണഹത്യപാപം പോലുള്ളവയും നശിക്കും.
ഏവം ധ്യാത്വാ ചംദ്രദീപ്തിപ്രകാശം ധ്യാനേനാരോപ്യാശു ലിംഗേ ശിവസ്യ । സദാശിവം ദീപമധ്യേ വിചിംത്യ പംചാക്ഷരേണാര്ചനമവ്യയം തു
ഇങ്ങനെ ചന്ദ്രപ്രകാശം ധ്യാനിച്ച്, അതിനെ ശിവലിംഗത്തിൽ ധ്യാനത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ദീപത്തിന്റെ നടുവിൽ സദാശിവനെ ചിന്തിച്ച്, അക്ഷരമായ പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രത്തോടെ പൂജിക്കണം.
ആവാഹനാദീനുപചാരാംസ്തഥാപി കൃത്വാ സ്നാനം പൂര്വവച്ഛംകരസ്യ । ഉദുംബരം രാജതം സ്വര്ണപീഠം വസ്ത്രാദിഛന്നം സര്വമേവേഹ പീഠമ്
ആവാഹനം തുടങ്ങിയ ഉപചാരങ്ങൾ ചെയ്തശേഷം, മുമ്പുപോലെ ശങ്കരനെ സ്നാനം നടത്തിച്ച്, ഉഡുംബരവൃക്ഷം, വെള്ളി, പൊന്നു എന്നിവയിൽ നിർമ്മിച്ച, വസ്ത്രം വിരിച്ചിരിക്കുന്ന പീഠം ഉപയോഗിക്കണം.
അംതേ കൃത്വാ ബുദ്ബുദാനാം ച വൃഷ്ടിം പീഠേ പീഠേ നാഗമേകം പുരസ്താത് । കുര്യാത്പീഠേ ചോര്ധ്വകേ നാഗയുഗ്മം ദേവാഭ്യാശേ ദക്ഷിണേ വാമതശ്ച
അവസാനത്തിൽ ഓരോ പീഠത്തിലും ബുബ്ബുദങ്ങൾ കൊണ്ടു മഴപോലെ ഉണ്ടാക്കി, ഓരോ പീഠത്തിനുമുമ്പിൽ ഒരു പാമ്പ് വെക്കണം; മുകളിലുള്ള പീഠത്തിൽ രണ്ട് പാമ്പുകൾ, ദേവതയുടെ വലത്തും ഇടത്തും വെക്കണം.
ജപാപുഷ്പം നാഗമധ്യേ നിധായ മധ്യേ വസ്ത്രം ദ്വാദശ പ്രാതിഗുണ്യേ । സുശ്വേതേന തസ്യ മധ്യേ മഹേശം ലിംഗാകാരം പീഠയുക്തം പ്രപൂജ്യമ്
പാമ്പുകളുടെ നടുവിൽ ജപാപുഷ്പം വെച്ച്, നടുവിൽ വസ്ത്രം പന്ത്രണ്ടിരട്ടി മടക്കി വെച്ച്, അതിന്റെ നടുവിൽ ശുദ്ധവെളുപ്പിൽ, പീഠത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ലിംഗരൂപത്തിലുള്ള മഹേശനെ ആരാധിക്കണം.
ഏവം കൃത്വാ ബാണമുഖ്യാ ദിതീശാ ദത്ത്വാ ദത്ത്വാ പംചഗംധാഷ്ടഗംധമ് । പുഷ്പൈഃ പത്രൈഃ ശ്രീ തിലൈരക്ഷതൈശ്ച തിലോന്മിശ്രൈഃ കേവലൈശ്ച പ്രപൂജ്യ
ഇങ്ങനെ ചെയ്തശേഷം, ബാണന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ദിതിയുടെ രാജാവ്, അഞ്ചു ഗന്ധവും എട്ടു ഗന്ധവും അർപ്പിച്ചു; പുഷ്പം, ഇല, ശുഭമായ എള്ള്, അക്ഷതം, എള്ള് കലർന്ന അക്ഷതം, ശുദ്ധമായ അക്ഷതം എന്നിവകൊണ്ട് ആരാധിച്ചു.
ധൂപം ദത്ത്വാ വിധിവത്സംപ്രയുക്തം ദീപം ദത്ത്വാ ചോക്തമേവോപഹാരമ് । പൂജാശേഷം തേ സമാപ്യാഥ സര്വേ ഗീതം നൃത്യം തത്രതത്രാപി ചക്രുഃ
വിധിപ്രകാരം ധൂപം അർപ്പിച്ച ശേഷം, ദീപവും നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റുള്ള സമർപ്പണങ്ങളും അർപ്പിച്ചു പൂജ പൂർത്തിയാക്കിയപ്പോൾ, അവിടെ എല്ലാവരും വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ പാട്ടും നൃത്തവും നടത്തി.
അഥാസ്മിന്നംതരേ ഗൌതമസ്യപ്രാപ്തഃ ശിഷ്യഃ ശംകരാത്മേതി നാമ്നാ
അപ്പോൾ അതിനിടയിൽ ഗൗതമന്റെ ശിഷ്യനായ ശങ്കരാത്മ എന്നവൻ അവിടെ എത്തി.
ഉന്മത്തവേശോ ദിഗ്വാസാ അനേകാവൃതിമാശ്രിതഃ । ക്വചിദ്ദ്വിജാതിപ്രവരഃ ക്വചിച്ചംഡാലസന്നിഭഃ
അവൻ ഒരു ഭ്രാന്തന്റെ വേഷത്തിൽ, ദിക്കുകൾ മാത്രം വസ്ത്രമായി ധരിച്ച്, പലപോലും പൊതിഞ്ഞ്, ചിലപ്പോൾ ഒരു ഉന്നത ബ്രാഹ്മണനെപ്പോലെയും, ചിലപ്പോൾ ഒരു ചണ്ഡാളനെപ്പോലെയും തോന്നിച്ചു.
ക്വചിച്ഛൂദ്ര സമോ യോഗീ താപസഃ ക്വചിദപ്യുത । ഗര്ജത്യുത്പതതേ ചൈവ നൃത്യതി സ്തൌതി ഗായതി
ചിലപ്പോൾ അവൻ ഒരു ശൂദ്രനെപ്പോലെയും, ചിലപ്പോൾ യോഗിയും തപസ്സുകാരനെയും പോലെ; അവൻ കത്തിയും ചാടിയും, നൃത്തം ചെയ്തു പാടിയും സ്തുതിയും ചെയ്തു.
രോദിതി ശൃണുതേ വ്യക്തം പതത്യുത്തിഷ്ഠതി ക്വചിത് । ശിവജ്ഞാനൈകസംപന്നഃ പരമാനംദനിര്ഭരഃ
ചിലപ്പോൾ അവൻ കരഞ്ഞു, ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു, വീണു, എഴുന്നേറ്റു; ശിവജ്ഞാനത്തിൽ മാത്രം മുഴുകി, പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു.
സംപ്രാപ്തോ ഭോജ്യവേലായാം ഗൌതമസ്യാംതികം യയൌ । ബുഭുജേ ഗുരുണാ സാകം ക്വചിദുച്ഛിഷ്ടമേവ ച
ഭക്ഷണസമയത്ത് അവൻ ഗൗതമന്റെ അടുക്കൽ പോയി; ഗുരുവിനൊപ്പം ഭക്ഷിച്ചു, ചിലപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ ശേഷിച്ച ഭക്ഷണവും കഴിച്ചു.
ക്വചില്ലേഹതി തത്പാത്രം തൂഷ്ണീമേവാഭ്യഗാത്ക്വചിത് । ഹസ്തം ഗൃഹീത്വൈവ ഗുരോഃ സ്വയമേവാഭുനക്ക്വചിത്
ചിലപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ പാത്രം നക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ മിണ്ടാതിരിക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ കൈ പിടിച്ച് സ്വയം ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.
ക്വചിദ്ഗൃഹാംതരേ മൂത്രം ക്വചിത്കര്ദമലേപനമ് । സര്വദാ തം ഗുരുര്ദൃഷ്ട്വാ കരമാലംബ്യ മംദിരമ്
ചിലപ്പോൾ മറ്റൊരു വീട്ടിൽ മൂത്രം ചെയ്തു, ചിലപ്പോൾ ചെളി പുരട്ടുകയും ചെയ്തു; എപ്പോഴും ഗുരു അവനെ കണ്ടാൽ കൈ പിടിച്ച് ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
പ്രവേശ്യ സ്വീയപീഠേ തമുപവേശ്യാഭ്യഭോജയത് । സ്വയം തദസ്യ പാത്രേണ ബുഭുജേ ഗൌതമോ മുനിഃ
അവനെ തന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തി ഭക്ഷണം കൊടുത്തു; ഗൗതമമുനി സ്വയം അവന്റെ പാത്രത്തിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
തസ്യ ചിത്തം പരിജ്ഞാതും കദാചിദഥ സുംദരീ । അഹല്യാ ശിഷ്യമാഹൂയ ഭുംക്ഷ്വേത്യുക്ത്വാഥ സാ ശുഭാ
ഒരു ദിവസം അവന്റെ മനസ്സ് അറിയാൻ സുന്ദരിയായ അഹല്യ അവനെ വിളിച്ചു, 'ഭക്ഷിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു, ആ പുണ്യവതിയും—
സൌവര്ണേ ഭാജനേ ചാന്നം നിധായ ചഷകാംതരേ । പാനാദികമഥോ ദത്വാ ഏകസ്മിന്പാവകം പുനഃ
സ്വർണ്ണപാത്രത്തിൽ അന്നം വച്ച്, വേറൊരു പാത്രത്തിൽ പാനീയവും നൽകി, മറ്റൊരു പാത്രത്തിൽ തീയും വെച്ചു.
നിധായാംഗാരനിചയം കംടകാനാം ചയം പരേ । നിധായ ഭുംക്ഷ്വ ഭുംക്ഷ്വേതി സ ചാപി ബുഭുജേ മുനിഃ
അവിടെ കനൽക്കൂട്ടവും മുള്ളുകളും വെച്ച്, 'ഭക്ഷിക്കൂ, ഭക്ഷിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു; ആ മുനിയും അവയെല്ലാം ഭക്ഷിച്ചു.
യഥാ പപൌ ഹി പാനീയം തഥാ വഹ്നിമപി ദ്വിജഃ । കംടകാനപി ഭുക്ത്വാ സ യഥാപൂര്വമതിഷ്ഠത
അവൻ വെള്ളം കുടിച്ചതുപോലെ തന്നെ തീയും കുടിച്ചു; മുള്ളുകൾ കഴിച്ചിട്ടും മുമ്പുപോലെ തന്നെ ഇരുന്നു.
പുരാ ഹി മുനികന്യാഭിരാഹൂതോ ഭോജനായ ച । ദിനേദിനേ തത്പ്രദത്തം ലോഷ്ഠമംബു ച ഗോമയമ്
മുനിയുടെ പുത്രിമാർ ഭക്ഷണത്തിന് വിളിച്ചപ്പോൾ, അവർ ഓരോ ദിവസവും അവന് മണ്ണ്, വെള്ളം, പശുവിന്റെ ചാണകം എന്നിവ നൽകി.
കര്ദമം കാഷ്ഠദംഡം ച ഭുക്ത്വാ പ്രീത്യാഥ ഹര്ഷിതഃ । ഏതാദൃശോ മുനിരസൌ ചംഡാലസദൃശാകൃതിഃ
അവൻ സന്തോഷത്തോടെ ചെളിയും മരക്കൊല്ലും കഴിച്ചു; അങ്ങനെ ചണ്ഡാളനെപ്പോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ ആ മുനി ജീവിച്ചു.
സുജീര്ണോപാനഹൌ ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ തു തഥാ കരേ । അംത്യജോചിതഭാഷാഭിര്വൃഷപര്വാണമഭ്യഗാത്
നന്നായി പഴകിയ ചെരിപ്പ് കൈയിൽ പിടിച്ച്, അന്ത്യജരുടെ ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച് വൃഷപർവ്വണ മഹോത്സവത്തിലേക്ക് പോയി.