വ്യാസ ഉവാച- തദപ്യഹം ബ്രവീമി ത്വാം ഗങ്ഗാഭക്തോ യതോ ഭവാന് । തൌ പാദൌ സഫലൌ നൄണാം ജാഹ്നവീതടഗാമിനൌ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: നീ ഗംഗയോടു ഭക്തിയുള്ളവനാകയാൽ ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം; ജാഹ്നവിയുടെ തീരത്ത് നടക്കുന്നവരുടെ കാൽ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാനാണ്.
ഗങ്ഗാകല്ലോലനിനദശ്രാവിണൌ ശ്രവണൌ ച തൌ । സാ ജിഹ്വാ യാ ച ജാനാതി സ്വാദുഭേദം തദംഭസഃ
ഗംഗയുടെ തിരകളുടെ ഗംഭീരശബ്ദം കേൾക്കുന്ന കാതുകൾ, അവളുടെ വെള്ളത്തിന്റെ മധുരം അറിയുന്ന നാവ്—ഇവയൊക്കെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭാഗ്യവാനായവ.
തേ നേത്രേ ജാഹ്നവീ ചാരുതരംഗദര്ശനേ ച തേ । തല്ലലാടമിതി പ്രോക്തം ഗങ്ഗാമൃത്പുണ്ഡ്രധാരി യത്
ജാഹ്നവിയുടെ മനോഹരമായ തിരകൾ കാണുന്ന കണ്ണുകളും, ഗംഗയുടെ പുണ്യജലം തിലകമായി ധരിക്കുന്ന നെറ്റിയും, ഇവയൊക്കെയാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്.
തൌ ഹസ്തൌ ജാഹ്നവീ തീരേ ഹരി പൂജാപരായണൌ । ശരീരം സഫലം തച്ച വിമലേ ജാഹ്നവീ ജലേ
ജാഹ്നവിയുടെ തീരത്ത് ഹരിയെ ആരാധനയിൽ ഏർപ്പെടുന്ന കൈകളും, അവളുടെ ശുദ്ധജലത്തിൽ കുളിച്ച ശരീരം, ഇവയൊക്കെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഫലപ്രദമായത്.
പതിതം തദ്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ചതുര്വര്ഗഫലപ്രദമ് । സ്വര്ഗസ്ഥാഃ പിതരഃ സര്വേ ഗച്ഛംതോ ജാഹ്നവീതടേ
അവിടെ ശരീരം വീഴുന്നവർക്ക് ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്ന നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും; സ്വർഗത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ പിതാക്കളും ജാഹ്നവിയുടെ തീരത്ത് എത്തുന്നു.
സംദൃശ്യ ഹൃഷ്ടാഃ ശംസംതി വദംത ഇതി ജൈമിനേ । തത്പുണ്യം കൃതമസ്മാഭിഃ സദ്ഗതിപ്രാപ്തയേ പുരാ
അത് കണ്ടു അവർ സന്തോഷത്തോടെ പറയുന്നു: 'നല്ല ഗതിയിലേക്കു എത്താൻ നമ്മൾ മുമ്പ് ഈ പുണ്യം ചെയ്തതാണു.'
ഭവിഷ്യത്യക്ഷയം തച്ച യതഃ പുത്രോഽയമീദൃശഃ । അനേന ഗാങ്ഗൈഃ സലിലൈര്വയം സംപ്രതി തര്പിതാഃ
'ഇത് ഇനി ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല, കാരണം നമ്മുടെ മകൻ ഇങ്ങനെയാണല്ലോ; ഈ ഗംഗാജലത്തിലൂടെ ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ തൃപ്തരായി.'
യാസ്യാമഃ പരമം ധാമ ദുര്ല്ലഭം യത്സുരൈരപി । ഗങ്ഗായാം യാനി ദ്രവ്യാണി ദാസ്യത്യസ്മാകമാത്മജഃ
'നമ്മുടെ മകൻ ഗംഗയിൽ നൽകുന്ന ദാനങ്ങൾകൊണ്ട്, ദേവന്മാർക്കും പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള പരമാധ്യാത്മിക സ്ഥാനം ഞങ്ങൾ നേടും.'
അസ്മഭ്യം താനി സര്വാണി ഭവിഷ്യംത്യക്ഷയാണി വൈ । നരകസ്ഥാശ്ച പിതരഃ സര്വദുഃഖസമന്വിതാഃ
'അവൻ നൽകുന്ന എല്ലാ ദാനങ്ങളും ഞങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്തതായിരിക്കും; നരകത്തിൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർ—'
വദംതീതി സുതം ദൃഷ്ട്വാ ഗച്ഛംതം ജാഹ്നവീതടമ് । കൃതാനി യാനി പാപാനി നരകക്ലേശദാനി വൈ
മകൻ ജാഹ്നവിയുടെ തീരത്തേക്ക് പോകുന്നത് കണ്ടു അവർ പറയുന്നു: 'നമുക്ക് നരകവേദന നൽകുന്ന എല്ലാ പാപങ്ങളും—'
യാസ്യംതി സംക്ഷയം താനി പുത്രസ്യാപി പ്രസാദതഃ । വിമുക്താ നരകക്ലേശൈര്വയം സര്വേ സുദുഃസഹൈഃ
'മകന്റെ കൃപയാൽ അവയെല്ലാം നശിക്കും; ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അത്യന്തം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത നരകവേദനകളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും.'
അഥ പുത്രപ്രസാദേന യാസ്യാമഃ പരമാം ഗതിമ് । യാത്രാം വിധായ യോ മര്ത്യോ ഗൃഹം മോഹാന്നിവര്തതേ
അങ്ങനെ മകന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ഞങ്ങൾ പരമഗതിയിലേക്കു പോകും; പക്ഷേ, യാത്ര ആരംഭിച്ച ശേഷം ഒരാൾ മോഹത്തിൽ വീണു വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയാൽ—
നിരാശാഃ പിതരസ്തസ്യ യാംതി സര്വേ യഥാ ഗതാഃ । ആമിഷം മൈഥുനം ചൈവ ദോലാമശ്വം ഗജം തഥാ
അവൻ പിതാക്കന്മാർ, departed ancestors പോലെ, നിരാശരാകുന്നു; കാരണം അവൻ ആഹാരം അർപ്പിച്ചാലോ, ലൈംഗികസംബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടാലോ, ഊഞ്ഞാൽ, കുതിര, ആന എന്നിവയിൽ കയറിയാലോ, അങ്ങനെ ചെയ്താൽ.
ഉപാനഹം ചാതപത്രം ഗംഗായാത്രാസു വര്ജയേത് । അധ്വശ്രമോദ്ഭവം ദുഃഖം ദുഷ്കരം ന ഹി മന്യതേ
ഗംഗായാത്രയ്ക്കുപോകുമ്പോൾ ചെരിപ്പ് ധരിക്കാതിരിക്കുകയും കുടയുമെടുത്തുപോകാതിരിക്കുകയും വേണം. യാത്രയിലുണ്ടാകുന്ന ക്ഷീണവും കഷ്ടവും വലിയതൊന്നായി കരുതേണ്ടതില്ല.
ഗൃഹേ പദ്മസുഖം തത്ര ഗങ്ഗാസ്നാനേ സ്മരേന്ന ച । അസത്യഭാഷണം ചൈവ പാഖംഡസംഗമേവ ച
വീട്ടിലെ സുഖസൗകര്യങ്ങളെയോ ഗംഗാസ്നാനത്തെക്കുറിച്ചോ ഓർക്കരുത്; അതുപോലെ തന്നെ അസത്യവാക്ക് പറയുകയോ കപടന്മാരോടൊപ്പം കൂടുകയോ ചെയ്യരുത്.
ദ്വിര്ഭോജനം ച കലഹം ഗംഗായാത്രാസു വര്ജയേത് । പരനിംദാം ച ലോഭം ച ഗര്വം ച ക്രോധമത്സരൌ
ഗംഗായാത്രക്കിടെ രണ്ടുതവണ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, കലഹം ചെയ്യരുത്, മറ്റുള്ളവരെ അപവാദം പറയരുത്, ലാഭലോഭം, അഹങ്കാരം, കോപം, അസൂയ എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം.
അത്യംതഹാസ്യശോകം ച ഗംഗായാത്രാസു വര്ജയേത് । മംചസുപ്തമിവാത്മാനം ചിംതയേദ്ഭൂമിശായിനമ്
ഗംഗായാത്രക്കിടെ അത്യധികം ചിരിയോ ദുഃഖമോ ഒഴിവാക്കണം. താനൊരു കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്നവനല്ല, നിലത്താണ് കിടക്കുന്നതെന്ന് മനസ്സിൽ ധരിക്കണം.
ഗംഗാനാമ സുനാമാനി വദേദ്ഗച്ഛഞ്ജനഃ പഥി । മാഹാത്മ്യം ജാഹ്നവീ ദേവ്യാഃ സര്വപാപപ്രണാശനമ്
യാത്രയ്ക്കിടയിൽ ഗംഗയുടെ ശുഭമായ പേരുകളും ജാഹ്നവീദേവിയുടെ മഹത്വവും, പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതും, ജപിക്കണം.
സുഖദം മോക്ഷദം ചൈവ കഥയന്പഥി ഗച്ഛതി । ഗങ്ഗേ ദേവി ജഗന്മാതര്ദേഹി സംദര്ശനം മമ
യാത്രയ്ക്കിടെ ഗംഗയെ സന്തോഷവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവളെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കണം: 'ഗംഗേ ദേവി, ലോകമാതാവേ, എനിക്ക് നിന്റെ ദർശനം നൽകണമേ' എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം.
വചോഭിഃ കോമലൈരേഭിഃ കുര്യാച്ഛ്രമനിവാരണമ് । ഹാ കഥം സദനം ത്യക്തമാഗതം വാ കഥം മയാ
ഇങ്ങനെയുള്ള മൃദുലമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് തൻറെ ക്ഷീണം മാറ്റണം: 'ഹാ, എങ്ങനെ ഞാൻ വീട് വിട്ടുപോയി, എങ്ങനെ ഞാൻ ഇവിടെ എത്തി?' എന്ന് ചിന്തിക്കാം.
ശ്രമൈരിതി വദേദ്യസ്തു സംപൂര്ണം തത്ഫലം നഹി । ക്വ പര്യംങ്കഃ ക്വ മേ പത്നീ ക്വ ച മേ ച സുഹൃദ്ഗൃഹമ്
ക്ഷീണം കൊണ്ടാണ് എന്നപോലെ നിരന്തരം പരാതിപ്പെടുന്നവർക്ക് യാത്രയുടെ ഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കില്ല; 'എവിടെയാണ് എന്റെ കിടക്ക, എവിടെയാണ് ഭാര്യ, എവിടെയാണ് സുഹൃത്തുക്കളും വീട്?' എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക്.
സ്വപാമി പ്രാംതരേ ഭൂമൌ കഥം വാഹം സമാഗതഃ । ധനധാന്യാദിവസ്തൂനാം കാ ഗതിര്വാ ഗൃഹേ മമ
'വനംപോലെയുള്ള ഇടങ്ങളിൽ നിലത്താണ് ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നത്; എങ്ങനെ ഞാൻ ഇവിടെ എത്തി? എന്റെ ധനം, ധാന്യം, മറ്റു വസ്തുക്കൾ എല്ലാം വീട്ടിൽ എന്ത് അവസ്ഥയിലാണ്?' എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിക്കരുത്.
കിയദ്ഭിര്ദിവസൈര്ഭൂയോ ഗമിഷ്യാമ്യഹമാലയമ് । ഇതി ചിംതാകുലാ യേ ച പഥി ഗച്ഛംതി മാനവാഃ
'എത്ര ദിവസം കഴിഞ്ഞാൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീട്ടിൽ എത്തും?' എന്ന ചിന്തയിൽ മുഴുകി യാത്രചെയ്യുന്നവർക്ക്,
ഗംഗാസ്നാനഫലം തേഷാം സംപൂര്ണം ന ഭവേദ്ദ്വിജ । ഗങ്ഗേ ഗംതും പ്രതീതീരേ യാത്രേയം വിഹിതാ തവ
അവർക്ക് ഗംഗാസ്നാനത്തിന്റെ ഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കില്ല, ദ്വിജന്മാരേ. ഗംഗയുടെ തീരത്തെത്താനാണ് ഈ യാത്ര നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
നിര്വിഘ്നാം സിദ്ധിമാപ്നോമി ത്വത്പ്രസാദാത്സരിദ്വരേ । ഇമം മംത്രം സമുച്ചാര്യ യാത്രാകാലേ വിശേഷതഃ
നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ നീയാൽ എനിക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ സിദ്ധി ലഭിക്കണമേ; പ്രത്യേകിച്ച് യാത്രയ്ക്കിടെ ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.
ഹര്ഷിതോ നിലയാദ്ഗച്ഛേദ്വൈഷ്ണവൈഃ സഹ ജൈമിനേ । നാതിവേഗേന ഗംതവ്യം ന തഥാ ച ശനൈഃ ശനൈഃ
ജൈമിനേ, വൈഷ്ണവരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടണം; അതിവേഗം പോകേണ്ടതില്ല, അതുപോലെ വളരെ മന്ദഗതിയിലും പോകേണ്ടതില്ല.
ഗങ്ഗായാത്രാസു കര്ത്തവ്യം നാന്യത്കര്മ വിചക്ഷണൈഃ । ഗംഗാതീരേ പ്രയാഗേ തു വാണിജ്യപ്രമുഖാനി ച
ഗംഗായാത്രക്കിടെ വിവേകമുള്ളവർക്ക് മറ്റേതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്; ഗംഗാതീരത്തോ പ്രയാഗത്തിൽവോ വ്യാപാരം പോലെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ പോലും,
കാര്യാണി കുരുതേ യസ്തു തത്പുണ്യാര്ദ്ധം വിനശ്യതി । ജന്മജന്മാര്ജിതം പാപം സ്വല്പം വാ യദി വാ ബഹു
അവയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്കു പുണ്യത്തിന്റെ പാതി നഷ്ടമാകും; അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം, ചെറുതായാലും വലിയതായാലും,
ഗംഗാദേവീപ്രസാദേന സര്വം മേ യാസ്യതി ക്ഷയമ് । ഇത്യുക്ത്വാ പരമപ്രീതഃ പ്രാജ്ഞോ ഗങ്ഗാതടം വ്രജേത്
ഗംഗാദേവിയുടെ കൃപയാൽ അതൊക്കെയും എന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് നശിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ വിവേകിയായവൻ ഗംഗാതീരത്തേക്ക് പോകണം.
ദൃഷ്ട്വാ ച മാതരം ഗങ്ഗാമിമം മംത്രമുദീരയേത് । അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം ച സുജീവിതമ്
ഗംഗാമാതാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം: 'ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, ജീവിതം നല്ലതായിരിക്കുന്നു.'