ശംഭുരുവാച- ഏകൈകനാമമാഹാത്മ്യം വിസ്തരാന്ന ഹി ശക്യതേ । സംക്ഷേപേണ ച തേ വച്മി ശൃണു രാഘവ സാദരമ്
ശംഭു പറഞ്ഞു: ഓരോ നാമത്തിന്റെ മഹത്വം വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു, രാഘവാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
പുരാ ത്രേതായുഗേ രാജാ വിധൃതോ നാമ വീര്യവാന് । മൃതേ പിതരി ബാലോസൌ ഭൂമിരാജ്യേഭിഷേചിതഃ
പണ്ടു ത്രേതായുഗത്തിൽ, വിദ്യരിതൻ എന്ന ശക്തനായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. പിതാവു മരിച്ചപ്പോൾ, ബാലനായിരുന്നിട്ടും ഭൂമിയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
സമാനവയസഃ സര്വാന്സമീപസ്ഥാംശ്ചകാര സഃ । യേ വൃദ്ധാ യേ ച വിദ്വാംസസ്തേ ച തസ്യ ന സംമതാഃ
അവൻ തനിക്കു സമവയസ്സുള്ളവരെ അടുത്ത് കൂട്ടുകാരാക്കി; മുതിർന്നവരും പണ്ഡിതന്മാരും അവനു ഇഷ്ടമല്ലായിരുന്നു.
യുവാനഃ സംമതാ ദുഷ്ടാ അകാര്യകരണാസ്തഥാ । സുസ്ത്ര്യാനയനദക്ഷാശ്ച ചോരകര്മവിശാരദാഃ
യുവാക്കളും ദുഷ്ടരും തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവരും സ്ത്രീകളെ വശീകരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരും കള്ളത്തൊഴിലിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും അവനു ഇഷ്ടമായിരുന്നു.
ഭാംഡവാര്താരതാ ലാസ്യനിപുണാസ്തസ്യ സംമതാഃ । വശീകരണമംത്രജ്ഞാ വസ്ത്രൌഷധവിദസ്തഥാ
വാദപ്രവർത്തനത്തിൽ ആസ്വാദകരും നൃത്തത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും വശീകരണ മന്ത്രങ്ങൾ അറിയുന്നവരും വസ്ത്രങ്ങളും ഔഷധങ്ങളും അറിയുന്നവരും അവനു പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.
ഗീതനര്തനശീലാശ്ച ധൂര്ത്താ ദ്യൂതവിദഃ പ്രിയാഃ । പിതൃസംമതകര്തൄണാം ത്യാഗം ചക്രേ സ പാര്ഥിവഃ
പാട്ടിലും നൃത്തത്തിലും താത്പര്യമുള്ളവരും ചതികളും ചതിയന്മാരും ജുവാരികളും അവനു പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. പിതാവിന്റെ ഇഷ്ടം അനുസരിക്കുന്നവരെ അവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു.
വിചാര്യ സ ച തൈഃ സാര്ദ്ധം ദുഷ്ടൈഃ കാര്യമകാരയത് । ഏതാദൃശാംസ്തഥാ ചാന്യാന്ദുഷ്ടാന്സഹ യുയോജ ഹ
അവൻ ആ ദുഷ്ടരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, അവരുമായി ചേർന്ന് പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തു; അങ്ങനെ മറ്റുള്ള ദുഷ്ടരെയും കൂട്ടായി കൂട്ടി.
ഏതദുക്തിമുപാലംബ്യ ശിഷ്ടം സുഹൃദമത്യജത് । ഉരോമുഷ്ടിം ച ഫേത്കാരം യേ കുര്യുസ്തസ്യ തേ പ്രിയാഃ
അവരുടെ ഉപദേശം അനുസരിച്ച്, നല്ലവരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും ഉപേക്ഷിച്ചു; ഉരത്തിൽ അടിക്കുന്നവരും പരിഹാസം ചെയ്യുന്നവരും അവനു ഇഷ്ടമായിരുന്നു.
ഭഗലക്ഷണതത്ത്വജ്ഞാ രതിതംത്രവിശാരദാഃ । രാജനീതിവിഹീനം തദ്രാജ്യം സമഭവത്തദാ
ഉരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയുന്നവരും രതികലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും അവനു ഇഷ്ടമായിരുന്നു; അങ്ങനെ രാജ്യം ന്യായരഹിതമായി.
ഗജാശ്വരഥമുഷ്ട്രാജം ഗോമഹിഷ്യാദികം ച യത് । തത്സര്വം നാശമാപന്നമപഹാരായതസ്തതഃ
ആന, കുതിര, രഥം, ഒട്ടക, പശു, മഹിഷി തുടങ്ങിയവ എല്ലാം കള്ളന്മാർ കൊണ്ടുപോയി നഷ്ടമായി.
രത്നാനി വസുധാന്യാനി ന ദൃശ്യംതേ പുരേ തദാ । അഥ ഭൂപാംതരേണാസൌ നിര്ജിതഃ പ്രപലായിതഃ
രത്നങ്ങളും ഭൂമിയിലെ ധനസമ്പത്തുകളും ആ നഗരത്തിൽ കാണാനായില്ല. പിന്നെ മറ്റൊരു രാജാവിൽ തോറ്റു, ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
മഹാരണ്യമഥോ ഗത്വാ ഗിരിദുര്ഗമകല്പയത് । തത്ര ചാല്പപരീവാരശ്ചോരവൃത്തിം സമാശ്രിതഃ
അവൻ വലിയ കാടിലേക്ക് പോയി, മലകോട്ടം സ്ഥാപിച്ചു; അവിടെ കുറച്ച് അനുയായികളുമായി കള്ളത്തൊഴിലിൽ ആശ്രയിച്ചു.
സുവര്ണവസ്ത്രധാന്യാദി രത്നഗംധാദികം തഥാ । തത്രതത്ര വിനിര്ദിശ്യ ചോരാനായാനവംചകാന്
പൊന്നു, വസ്ത്രം, ധാന്യം, രത്നങ്ങൾ, സുഗന്ധങ്ങൾ എന്നിവയെ ഇവിടെ അവിടെ കള്ളന്മാർക്കും തട്ടിപ്പുകാര്ക്കും കാണിച്ചു കൊടുത്തു.
ബംധാദ്യകാരയത്തൈസ്തു ദ്രവ്യാഹരണകര്മണി । യദാഹാരോ ന വിദ്യേത തദാഹാരമകല്പയത്
കൈക്കൊണ്ടു കൊണ്ടുപോകുന്ന ജയിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരും മറ്റും ദ്രവ്യങ്ങൾ പിടിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ ഭക്ഷണം ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ അവൻ ഭക്ഷണം ഒരുക്കി.
ഗോമഹിഷ്യാദിമാംസേന യദ്യന്നം നോപലഭ്യതേ । അശ്വീയ നരമാംസേന ഭോജനം പര്യ്യകല്പയത്
പശു, മാഹിഷം മുതലായവയുടെ മാംസം കൊണ്ടും ഭക്ഷണം കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ കുതിരയുടെ മാംസവും മനുഷ്യന്റെ മാംസവും ഉപയോഗിച്ച് ഭക്ഷണം ഒരുക്കി.
ഏതാദൃശമഭൂദ്വൃത്തം സംധ്യോപാസാദിവര്ജിതമ് । ഏകസ്തു സചിവസ്തസ്യ സുരാപോ നാമ രാക്ഷസഃ
അവന്റെ ജീവിതം സന്ധ്യാരാധനയും മറ്റും ഇല്ലാതെ ഇങ്ങനെ ആയിരുന്നു. അവനോടൊപ്പം ഒരു മന്ത്രിയേ ഉണ്ടായിരുന്നു, സൂരാപ എന്ന പേരുള്ള ഒരു രാക്ഷസൻ.
നിയുംക്തേ സര്വകാലം തമാഹരപ്രഹരേതി ച । ഏവം രക്ഷോമതേ സ്ഥിത്വാ നാനാദേശഗതാന്നരാന്
അവനെ എല്ലാ സമയത്തും 'പ്രഹരത്തിൽ ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവരിക' എന്ന് നിയോഗിച്ചു. ഇങ്ങനെ രാക്ഷസരീതിയിൽ ജീവിച്ച് വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകളെ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
നൃസഹസ്രപരീവാരോ ഹ്യാദദ്യാദകൃപാലയഃ । സ്വസ്യാഭിമതയോഷാസ്തു ജ്ഞാത്വാ ജ്ഞാത്വാ സമാഹരത്
ആയിരം പുരുഷന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, ദയയില്ലാതെ, അവരെ പിടിച്ചു. തനിക്കിഷ്ടമായ സ്ത്രീകളെ തിരിച്ചറിയുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്തു.
കിംചിത്കാലം ച താ ഭുക്ത്വാ താസാം മാംസമഭക്ഷയത് । ഏവം ഹത്വാ നരാന്നാരീ രാജ്യം ചക്രേ സുദുഃസഹമ്
കുറേ സമയം അവരെ ആസ്വദിച്ച ശേഷം അവരുടെ മാംസം തിന്നു. ഇങ്ങനെ പുരുഷന്മാരെയും സ്ത്രീകളെയും കൊല്ലി, അതിക്രൂരതയോടെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
ഏവം വര്ഷസഹസ്രം തു രാജ്യം കൃത്വാ നരാധമഃ । ജരാശിഥിലസര്വാംഗോ വലീപലിതദൂഷിതഃ
ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു, ആ ഏറ്റവും ദുഷ്ടൻ വയസ്സിന്റെ ബാധയാൽ ശരീരം ദുർബലമായി, ചുരുണ്ടും വെള്ളമുടിയും ആയി.
നിര്ജീവമഭവത്സ്ഥാനം സമംതാദ്ദശയോജനമ് । അഥ മൃത്യുദിനം പ്രാപ്തം രാജ്ഞസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ
അവന്റെ താമസം പത്തു യോജന ചുറ്റും മരിച്ചുപോയതുപോലെയായി. പിന്നെ ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് മരണദിനം എത്തി.
മൃത്യുകാലേഥ സംപ്രാപ്തേ സ്നാതം ഭൂമിഗതം നൃപമ് । തസ്യ ചാനുചരാഃ സര്വേ പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
മരണസമയത്ത് രാജാവ് കുളിച്ച് നിലത്ത് കിടന്നു. അവന്റെ അനുചരന്മാർ എല്ലാവരും ചുറ്റും കൂടിയിരുന്നു.
സുരാപഃ സചിവഃ പ്രാഹ കിം കാര്യം മമ ചാദിശ । അഥ രാജാ തഥാ ശക്തോ നിര്ഗതായുസ്തദാര്ദിതഃ
സൂരാപ, മന്ത്രിയ്, 'എന്ത് ചെയ്യണം, പറയൂ' എന്ന് ചോദിച്ചു. രാജാവ്, ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട്, ജീവൻ പോകുന്ന അവസ്ഥയിൽ,
നാഭേരധസ്തു ക്ഷീണാസുഃ കഥംചിദ്വാക്യമുക്തവാന് । ത്വം സര്വകാലേ ദൈത്യേംദ്ര പ്രഹരപ്രാഹരാഹര
നാഭിയിൽ താഴെ ജീവൻ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, എങ്കിലും, 'ദൈവം, എല്ലാ സമയത്തും പ്രഹരത്തിൽ ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവരണം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഇത്യഥോക്ത്വാ മമാരാസൌ യമദൂതാഃ സമായയുഃ । വിചിത്രം ബംധനേ യത്നം ചക്രുസ്താഡനതത്പരാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മരിച്ചപ്പോൾ, യമദൂതന്മാർ എത്തി. അവർ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ പലവിധ ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി, അടിക്കാൻ ഉത്സുകരായി.
ചൂര്ണിതാ ബംധപാശാശ്ച ഹേതിദംഡാശ്ച ചൂര്ണിതാഃ । തദ്ഗാത്രസ്പര്ശമാത്രേ ച തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
ബന്ധപാശങ്ങളും ദണ്ഡങ്ങളും എല്ലാം പൊട്ടിപ്പോയി. അവന്റെ ശരീരത്തെ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു.
അഥായാതഃ സ്വയം മൃത്യുഃ പാശേനൈനമയോജയത് । മൃത്യുപാശമപിച്ഛിന്നം വീക്ഷ്യ മൃത്യുരചിംതയത്
അപ്പോൾ തന്നെ മരണൻ എത്തി, പാശം കൊണ്ടു ബന്ധിച്ചു. മരണപാശവും പൊട്ടിയതിനെ കണ്ടു, മരണൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
സര്വമര്ത്യമൃതിര്ദൃഷ്ടാ ദൃഷ്ടാ നൈതാദൃശീ ക്വചിത് । ഇതി ചിംതാപരേ മൃത്യൌ ജ്വാലാവക്ത്രഃ പ്രതാപവാന്
എല്ലാ മനുഷ്യരും മരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ ഇതുപോലെയൊന്നും എവിടെയും കണ്ടിട്ടില്ല. ഇങ്ങനെ മരണൻ ആലോചനയിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ, ജ്വാലാമുഖനായ ശക്തൻ,
വീരഭദ്രേണ നിര്ദിഷ്ടഃ സഹസായാച്ച ശൂലഭൃത് । ജ്വാലാവക്ത്രമഥാലോക്യ മൃത്യുസ്തൂര്ണം പലായയൌ
വീരഭദ്രൻ, ശൂലധാരിയായവൻ, അപ്രത്യക്ഷമായി കാണിച്ചു. ജ്വാലാമുഖനെ കണ്ടു, മരണൻ വേഗത്തിൽ ഓടി മറഞ്ഞു.
പലായമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ മൃത്യും വഹ്നിമുഖസ്തദാ । അരേ രേ ചോര ചോര ത്വം തിഷ്ഠതിഷ്ഠ ക്വ യാസ്യസി
മരണൻ ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ടു, അപ്പോൾ അഗ്നിമുഖൻ വിളിച്ചു: 'അയ്യോ കള്ളാ, കള്ളാ, നീ! നിൽക്കു, നിൽക്കു! എവിടെ പോകുന്നു?'