ദുഃഖോദര്കമിദം രാജന്സര്വമേതദ്വദാമി തേ । പ്രസൂതികാലേ പുത്രസ്യ ഭാര്യാനാശവിചാരണാ
രാജാവേ, ഇതെല്ലാം അവസാനം ദുഃഖത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. മകൻ ജനിക്കുമ്പോൾ ഭാര്യയെക്കുറിച്ച് ആരും ചിന്തിക്കാറില്ല.
ജീവിതായാമഥോപത്ന്യാമാത്മനഃ സുഖനാശനമ് । യോന്യശുദ്ധൌ തു ജാതായാം സംയോഗോ നോപപദ്യതേ
ജീവിതത്തിനായി രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യയുമായി ഇരിക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം സന്തോഷം നഷ്ടമാകും. ശുദ്ധിയില്ലാത്ത ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചാൽ ഒരുമിച്ചിരിയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല.
ആലിംഗനപരേ ഗാഢം സ്തന്യേനാംഗം പരിപ്ലുതേ । തഥാപി യദി സംയോഗഃ ശിശുരോദനതാഃ സ്ത്രിയാഃ
കഠിനമായി അണയുകയും, പാൽകൊണ്ട് ശരീരം നനയുകയും ചെയ്താലും, ഒരുമിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ കുഞ്ഞിന്റെ കരച്ചിൽ സ്ത്രീയെ ബാധിക്കും.
ദൃഢം ശിശുഗതം ചിത്തം തതോ വൈരസ്യമേവ ച । അഥ ചേത്പതിതോ ഡിംഭോ മധ്യേ മൈഥുനമുദ്ഗതിഃ
ചിന്ത മുഴുവൻ കുഞ്ഞിനോടാണ്, അതിനാൽ疎ത്വം ഉണ്ടാകും. കുഞ്ഞ് ഇടയിൽ വീണാൽ, ദാമ്പത്യസുഖം മുടങ്ങും.
രതിമധ്യേ തു വിച്ഛേദേ ദുഃഖം കിംചിദസന്നിഭമ് । സര്വകാലേ പരിമിതേ കദാചിദ്രതിസംഭവഃ
സുഖത്തിനിടയിൽ മുറിഞ്ഞാൽ കുറച്ച് ദു:ഖം ഉണ്ടാകും. എല്ലായ്പ്പോഴും ആനന്ദം പരിമിതമാണ്; ചിലപ്പോഴേ ഒരുമിച്ചിരിയ്ക്കാൻ കഴിയൂ.
തത്കാലേ ഭോജനം നാസ്തി സ്വാപോ നാസ്തി ച ഭാര്യയാ । ശിശൂനാം രക്ഷണേ ദുഃഖം വ്യാധിതര്ഷഗ്രഹാദിഭിഃ
അപ്പോൾ ഭക്ഷണവും ഇല്ല, ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉറങ്ങാനും കഴിയില്ല. കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ രോഗം, ദാഹം, മറ്റു ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ എന്നിവയാൽ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടും.
തന്മതം യത്സുഖം ചിത്രം യഥാംകാരോഹണം പിതുഃ । ആലിംഗനകൃതം താത ചുംബനാദികൃതം തഥാ
പിതാവ് മകന്റെ മേൽ കയറിയുള്ള ആനന്ദം, അണയൽ, ചുംബനം എന്നിവകൊണ്ടുള്ള സന്തോഷം — അതെല്ലാം അത്ഭുതകരമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
അത്യന്തമധുരോക്ത്യാദി യത്സുഖാനി നരേശ്വര । രതിമധ്യേ വിരാമസ്യ കലാം നാര്ഹംതി ഷോഡശീമ്
മധുരമായ വാക്കുകൾ മുതലായവകൊണ്ടുള്ള ആനന്ദങ്ങൾ, രാജാവേ, ദാമ്പത്യസുഖത്തിന്റെ പകലിന്റെ പതിനാറിൽ ഒന്നിനും തുല്യമല്ല.
അന്യാന്യപി ച ദുഃഖാനി സംതി പുത്രേ സഹസ്രശഃ । അനേന ത്വം കിം ക്രിയസേ ഇഹാമുത്ര വിരോധിനാ
മകനോടൊപ്പം ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു ദു:ഖങ്ങളും ഉണ്ടാകും. ഇങ്ങനെ ഒരു വിരോധിയുമായി നീ ഈ ലോകത്തും അപ്പുറത്തും എന്ത് ചെയ്യും?
ത്യജ ശോകമിദം തസ്മാദാവാം പുത്രൌ സ്ഥിതാവിഹ । ശ്രീരാജോവാച-। ത്യജാമി ശോകം ദുര്വാരം സര്വകാര്യവിരോധിനമ്
അതിനാൽ ഈ ദു:ഖം വിട്ടുകളയണം; ഞങ്ങൾ രണ്ടു മക്കളും ഇവിടെ ഉണ്ടല്ലോ. രാജാവ് പറഞ്ഞു: എല്ലാകാര്യങ്ങൾക്കും വിരോധിയായ ഈ അതിരൂക്ഷമായ ദു:ഖം ഞാൻ വിട്ടുകളയുന്നു.
ആത്മനശ്ച ഹിതം കാര്യമിഹാമുത്ര സുതൌ മമ । പുരോധസം തു ഗച്ഛാമി മമ പൂര്വം മഹാഗുരുമ്
എന്റെതും മക്കളുടെതുമായ ഈ ലോകത്തും അപ്പുറത്തും നല്ലതാകാൻ ഞാൻ എന്റെ മുൻ ഗുരുവായ പുരോഹിതനോട് പോകുന്നു.
വസിഷ്ഠം മുനിവര്യം ച സ ദാസ്യതി ഗതിം മമ । ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ വിപ്രം വാരാണസ്യാം സ്ഥിതം ഗുരുമ്
വസിഷ്ഠൻ എന്ന മഹർഷി എന്നെ വഴികാട്ടും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വാരാണസിയിൽ താമസിക്കുന്ന ഗുരുവിനോട് അദ്ദേഹം പോയി.
ദംഡവത്പ്രണനാമാഥ മുനിനാ പരിപൂജിതഃ । ആലിംഗിതശിരോ ഘ്രാതോ ദത്താസനപരിഗ്രഹഃ
അപ്പുറം, സന്യാസി ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു. അവന് യഥാവിധി ആദരം നൽകി, തലയിൽ ചേർത്ത് മടക്കി മണഞ്ഞു, ഇരിപ്പിടം നൽകി സ്വീകരിച്ചു.
ഉക്തശ്ചാഗമനം കിം തേ കിം കാര്യ്യം കരവാണി വൈ । രാജോവാച- ഗതിം പ്രയച്ഛ മേ വിപ്ര സംസാരതരണായ ഹി
അവനെ ചേർന്ന് ചോദിച്ചു: 'നീ എന്തിനാണ് വന്നത്? ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം?' രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഈ ജനനമരണസമുദ്രം കടക്കാൻ ഒരു മാർഗം ദയവായി കാണിക്കണമേ, മഹർഷേ.'
ഖിന്നോഹം കര്മണാ ശശ്വദ്ഭവംതം ശരണം ഗതഃ । വസിഷ്ഠ ഉവാച- ഗതിം പശ്യ മഹാലിംഗം വിശ്വേശ്വരമിതി സ്ഥിതമ്
ഞാൻ ഈ പ്രവൃത്തികളാൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; എപ്പോഴും നിന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: 'മഹത്തായ ലിംഗം കാണൂ, വിശ്വേശ്വരൻ എന്നെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതാണു.'
ഏനം പൂജയ രാജേംദ്ര ദേവദേവം പിനാകിനമ് । യമാരാധ്യ പുരാ ശക്തിരരുംധത്യാഃ സുതോ മുനിഃ
രാജാധിരാജാ, ആ ദേവദേവനായ പിനാകധാരിയെ നീ ആരാധിക്കണം. അരുൺധതിയുടെ പുത്രനായ മഹർഷി, ഒരിക്കൽ കഠിനതപസ്സിലൂടെ അവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.
രക്ഷസാ ഭക്ഷിതശ്ചാപി യമലോകം ഗതോ ന സഃ । കിംചിത്കാലം ഗതഃ സ്വര്ഗം ബ്രഹ്മലോകമഗാദതഃ
രാക്ഷസൻ അവനെ തിന്നുകയുണ്ടായാലും, അവൻ യമലോകത്തിലേക്ക് പോയില്ല; കുറച്ചുകാലം സ്വർഗത്തിൽ കഴിഞ്ഞു, അവിടെ നിന്ന് ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ചു.
ബ്രഹ്മലോകാദ്വിഷ്ണുലോകേ ക്രീഡന്നാസ്തേ സുതോ മമ । അമും പശ്യ മഹാരാജ ലുബ്ധകം വനചാരിണമ്
ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് എന്റെ മകൻ ഇപ്പോൾ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, ആ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന വേട്ടക്കാരനെ കാണൂ.
പൂജയംതം ഹി വിശ്വേശം പത്രമാത്രൈ സ്വസംഭൃതൈഃ । ശമീവൃക്ഷസ്യ സംഭൂതൈസ്തഥാ പൂഗപ്രസൂനകൈഃ
അവൻ സ്വയം ശേഖരിച്ച ശമീമരത്തിന്റെ ഇലകളും പൂഗപ്പൂക്കളും കൊണ്ട് വിശ്വേശ്വരനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു എന്നു നോക്കൂ.
കദംബകുസുമൈരര്കകുസുമൈര്യൂഥികാഭവൈഃ । ഏതൈരന്യൈര്മഹേശാനം പൂജയംതം വിലോകയ
കദംബപ്പൂ, അർക്കപ്പൂ, യൂതികാമുല്ലപ്പൂ എന്നിവയുമായി മഹേശാനെ വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ ആരാധിക്കുന്നതും കാണൂ.
ഇതോര്ദ്ധയാമമാത്രേണ മരിഷ്യതി തദദ്ഭുതമ് । അംതകാലേ സമായാതേ ലുബ്ധകോപി ശിവായ വൈ
ഒരു യമം ഉച്ചരിക്കാൻ എടുക്കുന്ന സമയത്തിനുള്ളിൽ അവൻ മരിക്കും—അതൊരു അത്ഭുതം തന്നെയാണ്. അന്ത്യസമയത്ത്, വേട്ടക്കാരനും ശിവനെ ആശ്രയിക്കും.
ഉപഹാരപ്രദാനായ ദൃഷ്ടവാന്പാര്ശ്വതോ ഘടമ് । തം ചൂതഫലസംപൂര്ണം ശുനോച്ഛിഷ്ടം വിഗര്ഹിതമ്
അർപ്പണം നൽകാൻ പോകുമ്പോൾ, അവൻ സമീപത്ത് ഒരു പാത്രം കണ്ടു; അതിൽ മാവിൻപഴങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു, പക്ഷേ നായ് തിന്ന് ശേഷിച്ചതുകൊണ്ടു അവഹേളനീയമായിരുന്നു.
സംകല്പിതോപഹാരസ്യ ഹ്യഭാവാല്ലുബ്ധകസ്തഥാ । ഇദം ജഗൌ ശുഭം വാക്യം ലോകാനാം ഭക്തിസൂചകമ്
ഉദ്ദേശിച്ച അർപ്പണം ഇല്ലാതായപ്പോൾ, വേട്ടക്കാരൻ ലോകത്തിന്റെ ഭക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഈ ശുഭവാക്യം പറഞ്ഞു.
പുഷ്പാഭാവേ ഹരിര്നേത്രം ഫലാഭാവേംഗുലം രവിഃ । ലിംഗവിസ്രംസനേകം ച ജമദഗ്നി ഋഷിസ്തഥാ
പൂക്കൾ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ഹരിയുടെ കണ്ണ് അർപ്പിച്ചു; പഴം ഇല്ലാത്തപ്പോൾ സൂര്യന്റെ വിരൽ; ജമദഗ്നി മഹർഷിയും ലിംഗത്തിന് അതുല്യമായ ഒരു അർപ്പണം ചെയ്തു.
ലിംഗപീഠവിഭേദേ ച ഗാത്രം നിര്ഭിദ്യ ദത്തവാന് । അന്യൈര്മാഹൈശ്വരൈരന്യത്സാഹസം പരമം കൃതമ്
ലിംഗത്തിന്റെ പീഠം തകർന്നപ്പോൾ, തന്റെ ശരീരം കുത്തി അർപ്പിച്ചു; മറ്റു മഹാശക്തികൾ മറ്റേതെങ്കിലും പരമസാഹസികമായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു.
മമാപി തത്തഥാ കാര്യ്യമന്യഥാ ദോഷഭാഗഹമ് । ഏതസ്മിന്നംതരേ കശ്ചിദുന്മത്തഃ ശിവമഭ്യഗാത്
അതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ ചെയ്യണം; ഇല്ലെങ്കിൽ പാപം വരും. അതിനിടയിൽ, ഒരാൾ പിത്തം പിടിച്ചവൻ ശിവനെ സമീപിച്ചു.
അഥ ലുബ്ധകൃതാം പൂജാമാഹൃത്യാഭക്ഷയത്ക്ഷണാത് । വമനം ച തഥാ ചക്രേ ശിവപീഠേഥ ലുബ്ധകഃ
ശേഷം, വേട്ടക്കാരൻ അർപ്പിച്ച പൂജാസാമഗ്രികൾ പിടിച്ചെടുത്ത് ആ പിത്തക്കാരൻ ഉടൻ ഭക്ഷിച്ചു; പിന്നെ ശിവപീഠത്തിൽ ഛർദ്ദിക്കുകയും വേട്ടക്കാരൻ അതു നോക്കുകയും ചെയ്തു.
ശിവാപകാരിണം ചൈനം ഹന്മി നോ വേത്യചിംതയത് । അഥ സ്വാത്മവധായൈവ യത്നമാസ്ഥായ ശംകരഃ
ശിവനോടു ദോഷം ചെയ്തവനെ ഞാൻ കൊല്ലണോ ഇല്ലയോ എന്ന് അവൻ ആലോചിച്ചു. അപ്പോൾ ശങ്കരൻ തന്റെ ജീവനെ തന്നെ അർപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ഉന്മത്തേന യഥോദ്ഭുക്താ ശിവപൂജാ മയാ കൃതാ । ലിംഗപ്രാവരണേ ഹ്യേഷാ തദഹം മമ ദേഹിനഃ
പിത്തക്കാരൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഭക്ഷിച്ചതുകൊണ്ടാണ് ശിവപൂജ ചെയ്തത്; അതുപോലെ, ഈ ലിംഗത്തിന്റെ പൊതിയൽ എന്റെ ശരീരത്തിന്റേതാണ്.'
പ്രാവൃതിസ്ത്വഗിയം ത്വദ്യ നിര്മ്മോക്തവ്യാ മയാ ദ്രുതമ് । പൂജാവിമോചനായൈതത്ഫലഹാനേര്ഗലം ത്യജേത്
ഇപ്പോൾ ഈ എന്റെ ത്വക്ക് ഉടൻ മാറ്റണം; അർപ്പണത്തിന്റെ ഫലം തടസ്സമില്ലാതെ ലഭിക്കാൻ പൂജയുടെ പൊതിയൽ നീക്കം ചെയ്യണം.