ബ്രഹ്മണേ ദക്ഷിണാം ദത്വാ ശാംതേ പുലകമാഹരേത് । ആഹരിഷ്യാമി ദേവാനാം സര്വേഷാം കര്മഗുപ്തയേ
ബ്രാഹ്മണനു ദക്ഷിണ നൽകി, ശാന്തതയോടെ പുലകപുല്ല് എടുക്കണം. 'എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും കർമ്മങ്ങൾ മറയ്ക്കാൻ ഞാൻ അർപ്പിക്കും' എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം.
ജാതവേദസമേനേ ത്വാം പുലാകം ച്ഛാദയാദ്യ മേ । മംത്രേണാനേന തം വഹ്നിം പുലാകേ ഛാദയേദഥ
'ജാതവേദസേ, ഇന്ന് നിന്നെ പുലകപുല്ലുകൊണ്ട് മൂടുന്നു' എന്ന മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അഗ്നിയെ പുലകപുല്ലുകൊണ്ട് മൂടണം.
ത്രിദിനം ജ്വലനസ്ഥിത്യൈ ഛാദനം പുലകൈഃ സ്മൃതമ് । ബ്രാഹ്മണാന്ഭോജയേദ്ഭക്ത്യാ സ്വയം ഭുംജീത വാഗ്യതഃ
മൂന്നു ദിവസം അഗ്നി നിലനിൽക്കാൻ പുലകപുല്ല് മൂടൽ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ച്, സ്വയം മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.
ഭസ്മാധികമഭീപ്സംസ്തു ഹ്യധികം ഗോമയം ഹരേത് । ദിനത്രയേണ യദി വാ ഏകസ്മിന്ദിവസേ ബഹു
കൂടുതൽ ചാരം ആവശ്യമെങ്കിൽ, കൂടുതൽ പശുമലിന്യം ചേർക്കണം. അതു മൂന്നു ദിവസത്തേക്കോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരുദിവസം തന്നെ വേണ്ടത്ര ചേർക്കാം.
തൃതീയേ വാ ചതുര്ഥേ വാ പ്രാതഃസ്നാത്വാ സിതാംബരഃ । ശുക്ലയജ്ഞോപവീതീ ച ശുക്ലമാല്യാനുലേപനഃ
മൂന്നാം ദിവസം അല്ലെങ്കിൽ നാലാം ദിവസം രാവിലെ കുളിച്ച്, വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചു, വെള്ള യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചു, വെള്ളപൂവും ചന്ദനവും അണിഞ്ഞ്,
ശുക്ലദംതോ ഭസ്മദിഗ്ധോ മംത്രേണാനേന മംത്രവിത് । തദ്വേതി ചോച്ചാരയിത്വാ ഭസ്മസത്യം ന സംത്യജേത്
വെള്ള പല്ലുകളും ചാരവും പുരട്ടിയവനും മന്ത്രം അറിയുന്നവനും ആകണം. 'തദ്വേതി' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, ചാരത്തിന്റെ സത്യത്വം പ്രഖ്യാപിച്ച് അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
തത ആവാഹനമുഖാ ഉപചാരാസ്തു ഷോഡശ । കര്തവ്യാ ഹുതദാനേന തതോഽഗ്നിമുപസംഹരേത്
ശേഷം, ആവാഹനം തുടങ്ങി പതിനാറ് ഉപചാരങ്ങൾ ഹോമം അർപ്പിച്ച് നടത്തണം. അതിനുശേഷം അഗ്നി പിന്വലിക്കണം.
അഗ്നേ ഭസ്മേതി മംത്രേണ ഗൃഹ്ണീയാദ്ഭസ്മ ചോദ്ഭവമ് । അഗ്നിരസ്മീതി മംത്രേണ പ്രമൃജ്യ ച തതഃ പരമ്
'അഗ്നേ, ചാരം' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് സൃഷ്ടിച്ച ചാരം എടുക്കണം. 'അഗ്നിരസ്മി' എന്ന മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ നന്നായി പുരട്ടണം.
സംയോജ്യ ഗംഗാസലിലൈഃ കപിലാപയസാഥവാ । ചംദ്രം കുംകുമകാശ്മീരമുശീരം ചംദനം തഥാ
അത് ഗംഗാവെള്ളത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ കപില പശുവിന്റെ പാലിൽ കലർത്തി, ചന്ദ്രക്കല്ല്, കുങ്കുമം, രാമച്ചം, ചന്ദനം എന്നിവയും ചേർക്കണം.
അഗുരുദ്വിതയം ചൈവ ചൂര്ണയിത്വാ തു സൂക്ഷ്മതഃ । ക്ഷിപേദ്ഭസ്മനി തച്ചൂര്ണമോമിതി ബ്രഹ്മമംത്രതഃ
രണ്ടു വിധം അഗരു ദ്രവ്യങ്ങൾ നന്നായി പൊടിച്ച്, ആ പൊടി ചാരത്തിൽ തളിച്ച്, 'ഓം' എന്ന ബ്രഹ്മമന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.
തതഃ പയഃ സേചനേ ച ഗദിതഃ കപിലാ മനുഃ । അമൃതം ദേവി തേ ക്ഷീരം പവിത്രമിഹ വര്ദ്ധിതമ്
പിന്നീട് പാലുകൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുമ്പോൾ കപിലാമനു പറഞ്ഞു: 'ദേവി, ഇവിടെ നിന്റെ പാലിന് അമൃതംപോലെയുള്ള വിശുദ്ധിയും വർദ്ധനവും ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.'
തവപ്രസാദാന്മുച്യംതേ മനുജാഃ സര്വപാപ്മനഃ । പ്രണവേനാവഹേദ്വിദ്വാന്ഭസ്മനോ വടകാനഥ
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മനുഷ്യർ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരാവുന്നു. ജ്ഞാനികൾ 'ഓം' ഉച്ചരിച്ച്, ചാരത്തെ ചെറിയ ഉരുളികളാക്കി ശരീരത്തിൽ പുരട്ടണം.
അണോരണീയാനിതി ഹി മംത്രേണ തു വിചക്ഷണമ് । ശംഭുരുവാച- ഇത്ഥം തു ഭസ്മസംപാദ്യ ശുഷ്കമാദായ മംത്രവിത്
'അണുവിലും ചെറുത്' എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി, ശിവൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ചാരം തയ്യാറാക്കി, ഉണക്കി, മന്ത്രം അറിയുന്നവൻ അതിനെ ഉപയോഗിക്കണം.
പ്രണവേന വിമൃജ്യാഥ സപ്തപ്രണവമംത്രിതമ് । ഈശാനേന ശിരോദേശം മുഖം തത്പുരുഷേണ ച
അതിനുശേഷം 'ഓം' ഉച്ചരിച്ച്擦ി, ഏഴുതവണ 'ഓം' മന്ത്രം ചൊല്ലി ശുദ്ധീകരിച്ച്, 'ഈശാന' മന്ത്രം തലയിൽ, 'തത്പുരുഷ' മന്ത്രം മുഖത്ത് സ്പർശിക്കണം.
ഉരോദേശമഘോരേണ ഗുഹ്യം വാമേന മംത്രയേത് । സദ്യോജാതേന വൈ പാദൌ സര്വാംഗം പ്രണവേന തു
'അഘോര' മന്ത്രം നെഞ്ചിൽ, 'വാമദേവ' മന്ത്രം രഹസ്യഭാഗത്തിൽ, 'സദ്യോജാത' മന്ത്രം കാലുകളിൽ, ഒറ്റത്തവണ 'ഓം' ഉച്ചരിച്ച് മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും സ്പർശിക്കണം.
തത ഉദ്ധൂല്യ സര്വാംഗമാപാദതലമസ്തകമ് । തത ആചമ്യ വസനം ധൌതം ശ്വേതം പ്രധാരയേത്
ശരീരം മുഴുവൻ, കാലിന്റെ താടിമുതൽ തലവരെ ചാരം തളിച്ച്, പിന്നീട് വെള്ളം കുടിച്ച്, കഴുകിയ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിക്കണം.
പുനരാചമ്യ കര്മ സ്വം കര്തുമര്ഹതി സര്വതഃ । തതോ ഭസ്മസമാദായ പ്രമൃജ്യ പ്രണവേന തു
വീണ്ടും വെള്ളം കുടിച്ച്, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്യാൻ യോഗ്യനാകും. പിന്നെ ചാരം എടുത്ത്, 'ഓം' ഉച്ചരിച്ച് ശരീരത്തിൽ പുരട്ടണം.
ത്രിനേത്രം ത്രിഗുണാധാരം ത്രയാണാം ജനകം വിഭുമ് । സ്മരന്നമഃ ശിവായേതി ലലാടേ തു ത്രിപുംഡ്രകമ്
മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനെയും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളുടെ ആധാരമായവനെയും, ലോകങ്ങളുടെ പിതാവിനെയും ഓർത്ത്, 'ശിവായ നമഃ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, കപാളത്തിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇടണം.
നമഃ ശിവാഭ്യാമിത്യുക്ത്വാ ബാഹ്വോര്വാപി ത്രിപുംഡ്രകമ് । അഘോരായ നമ ഇതി ഉഭാഭ്യാം ച പ്രകോഷ്ഠയോഃ
'ശിവയുടെ ഇരുവശങ്ങൾക്കു നമസ്കാരം' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഇരുവിരലിലും ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇടണം. 'അഘോരായ നമഃ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഇരുചെവികളിലും ഇടണം.
ഭീമായേതി തതഃ പൃഷ്ഠേ ശിരോധി പശ്ചിമേ തഥാ । നീലകംഠായ ശിരസി ക്ഷിപേത്സര്വാത്മനേ നമഃ
'ഭീമായെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് പിൻഭാഗത്തും തലയുടെ പുറകിലും, 'നീലകണ്ഠായ' എന്ന് പറഞ്ഞ് തലയിൽ, 'സർവാത്മാവിനേ നമസ്കാരം' എന്നും ചൊല്ലണം.
പ്രക്ഷാല്യാഥ തതോ ഹസ്തൌ കര്മാനുഷ്ഠാനമാചരേത് । ശിവ ഉവാച- യൂയമേവം പ്രകാരേണ ഭസ്മ കൃത്വാ പ്രഘൃഷ്യ ച
ശേഷം കൈകൾ കഴുകി, നിർദ്ദേശിച്ച കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം. ശിവൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ചാരം തയ്യാറാക്കി പുരട്ടിയാൽ'—
ഗുണാന്ധാരയിതും ശക്താസ്തതഃ സ്രക്ഷ്യഥ വൈ പ്രജാഃ । ശംഭുരുവാച- ഇത്ഥം ശിവോദിതാ ദേവാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
'ഗുണങ്ങൾ സഹിക്കാൻ കഴിയും; അതിനാൽ നിങ്ങൾ സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിക്കും.' ശംഭു പറഞ്ഞു: 'ഇങ്ങനെ ശിവൻ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, മഹേശ്വരനും—'
തഥാ കൃത്വാ ച വിധിനാ ഹമഹമികയാ തദാ । അന്യോന്യബോധനാശക്താഃ പ്രണമ്യ ശിവമൂചിരേ
വിധിപ്രകാരം അങ്ങനെ ചെയ്തതിനു ശേഷം, പരസ്പരം മത്സരിച്ച്, ഒരുമിക്കാനാവാതെ, അവർ ശിവനോട് നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു.
കം ഗുണം ധാരയേത്കോ വാ ശിവഃ പ്രാഹ സുതാനഥ । കര്മശക്തിം തഥാ ജ്ഞാനം മുഖരേണ്വൈവ നശ്യതി
'ഏത് ഗുണം ധരിക്കണം? ആരാണ്?' അങ്ങനെ ശിവൻ മക്കളോട് പറഞ്ഞു: 'കർമ്മശക്തിയും ജ്ഞാനവും അഹങ്കാരത്തോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ നശിക്കും.'
അല്പായുര്ദൃശ്യതേ ബ്രഹ്മാ മനുഭിശ്ചാസ്യ ജീവിതമ് । യോഽഹം ബ്രഹ്മാംഡമാലാഭിര്ഭൂഷിതോ ബ്രഹ്മഗോപനമ്
'ബ്രഹ്മാവിന് ചെറിയ ആയുസ്സാണ്, മനുക്കളോടൊപ്പം അവന്റെ ജീവൻ. ഞാനോ, ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ മാല ധരിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനാണ്.'
രജോഗുണമവഷ്ടഭ്യ ന ച ജാനാസി മാം തദാ । ബ്രഹ്മാധികബലോ വിഷ്ണുരായുഷി ബ്രഹ്മണോഽധികഃ
'നിനക്ക് രാജോഗുണം ഉണ്ടെങ്കിലും, അപ്പോൾ നീ എന്നെ അറിയില്ലായിരുന്നു. വിഷ്ണു ബ്രഹ്മാവിനെക്കാൾ ശക്തനും, ആയുസ്സിലും ബ്രഹ്മാവിനെക്കാൾ കൂടുതലുമാണ്.'
ബ്രഹ്മാംഡമാലാഭരണേ മഹേശസ്യ മമൈവ തു । ചതുര്നിഃശ്വാസമാത്രേണ വിഷ്ണോരായുരുദാഹൃതമ്
'മഹേശനും ഞാനും ബ്രഹ്മാണ്ഡമാല ധരിച്ചവരാണ്. വിഷ്ണുവിന്റെ ആയുസ്സ് നാലു ശ്വാസം മാത്രമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.'
ബ്രഹ്മണോഽധികസത്വത്വാത്സത്വമാലംബതാം ഹരിഃ । ജാനാതി സര്വകാലം മാം ക്വചിദേവ ന വിസ്മരേത്
'വിഷ്ണുവിന് സത്വഗുണം കൂടുതലായതിനാൽ, സത്വത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു. അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും എന്നെ അറിയുന്നു, ഒരിക്കലും മറക്കാറില്ല.'
സാത്വികൈകൈവ പൂജാസ്യ രാജസീ താമസീ ന തു । ശാംതം ശിവം സത്വഗുണം രജവക്ത്രാവമാനതഃ
അവനു വേണ്ടിയുള്ള ആരാധനയിൽ സാത്വികം മാത്രം ഉണ്ട്; രാജസമോ താമസമോ അവനിൽ ഇല്ല. ശാന്തവും ശുഭവും സാത്വികസ്വഭാവവും രാജസും താമസവും ചേർന്നാൽ കുറയുന്നു.
നഭോനീലം തഥാ ചൈവ ഗുണം ശംഭുസ്തഥാഭജത് । സത്വം രജസ്തമശ്ചാപി ദധാര ച പുരാ കില
ആകാശത്തിന്റെ നിറം നീലമാണ് പോലെ, ശംഭുവും ആ ഗുണം സ്വീകരിച്ചു. പുരാതനകാലത്ത് സത്വം, രാജസ്, താമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഗുണങ്ങളും അവൻ ധരിച്ചു.