തത്ര വ്യതിക്രമേ ഹേതാവമായാം ക്രിയതേ തു തത് । യഥോത്തരദിനേഷ്വേവ കര്തവ്യം യദ്യവിഘ്നതഃ
തടസ്സം മൂലം വൈകിയാൽ, പിന്നീട് അനുയോജ്യമായ ദിവസങ്ങളിൽ അതു ചെയ്യാം. തടസ്സമില്ലെങ്കിൽ തുടർച്ചയായ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ നടത്തണം.
കൃഷ്ണപക്ഷേ ത്വമായാം തു കര്തവ്യം രാമ നോ കൃതമ് । മൃതാഹസ്യ യദാ മാസോ ന ജ്ഞായേത കഥംചന
രാമാ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ തടസ്സം വന്നാൽ അതിൽ തന്നെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. മരണം സംഭവിച്ച മാസം എങ്ങനെയും അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ—
മാര്ഗശീര്ഷേഽഥവാ മാഘേ ശ്രാദ്ധം തദ്ദിവസേ സ്മൃതമ് । യദാ തു വാസരാജ്ഞാനം മാസസ്യ ജ്ഞാനമേവ ച
അങ്ങനെയെങ്കിൽ മാർഗശീർഷം അല്ലെങ്കിൽ മാഘം മാസത്തിലെ ആ ദിവസം ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. എന്നാൽ ദിവസംയും മാസവും അറിയാമെങ്കിൽ—
അമായാമേവ തന്മാസേ ശ്രാദ്ധം സാംവത്സരം ഭവേത് । ദിനമാസാപരിജ്ഞാനേ പ്രോഷിതസ്യ മൃതസ്യ ച
അപ്പോൾ ആ മാസത്തിലെ അമാവാസ്യയിൽ വാർഷിക ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. യാത്രയിൽ മരിച്ചവർക്കോ, ദിവസം മാസം അറിയാനാകാത്തവർക്കോ—
തത്തിഥ്യാം തദ്ദിനം ഗ്രാഹ്യം തത്ര ജ്ഞാനം യദാ ഭവേത് । ആശ്വിനാമാ ച മാര്ഗാമാ മാഘാമാ ച ദിനത്രയമ്
എപ്പോഴെങ്കിലും അതിന്റെ തീയതി അറിയുമ്പോൾ, ആ ദിവസം സ്വീകരിക്കണം. ആ മൂന്ന് ദിവസങ്ങൾ: ആശ്വിനം അമാവാസ്യ, മാർഗശീർഷം അമാവാസ്യ, മാഘം അമാവാസ്യ.
തത്ര വാന്യതമം ഗ്രാഹ്യം ദിനമാസാപ്രതീതിതഃ । വൃദ്ധിസപ്തമസീമംത പ്രേതശ്രാദ്ധാനുമാസികമ്
ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു ദിവസം, ദിവസം മാസം വ്യക്തമല്ലെങ്കിൽ, തിരഞ്ഞെടുക്കാം. വർദ്ധന, ഏഴാം ദിവസം, അതിരുകൾ, പ്രേതശ്രാദ്ധം, മാസിക ശ്രാദ്ധം—
നിത്യോദകുംഭശ്രാദ്ധം ച മാസേ സ്യുരധികേഽപി ച । ഗ്രഹണേ പുത്രജന്മാദൌ കര്മണ്യപി ച ശാംതികേ
നിത്യജലകുംഭ ശ്രാദ്ധവും, അധികമാസം വന്നാലും അതുപോലെ. ഗ്രഹണത്തിൽ, പുത്രജനനത്തിൽ, ശാന്തികര്മ്മങ്ങളിലും—
സംകല്പിതേ ച സര്വസ്മിന്നധിമാസോ ന ദുഷ്യതി । രോഗീ യദാ മനുഷ്യഃ സ്യാച്ഛ്രാദ്ധകര്മണ്യുപസ്ഥിതേ
ഇവയൊക്കെയിലും അധികമാസം നിർണ്ണയിച്ചാൽ തെറ്റില്ല. ശ്രാദ്ധം ചെയ്യേണ്ട സമയത്ത് ഒരാൾ രോഗിയായാൽ—
ഭാര്യാം വാ ഭ്രാതരം വാപി ശിഷ്യം വാപി നിയോജയേത് । തസ്യാഭാവേ ന ഹാനിഃ സ്യാത്കര്മണഃ ശ്രാദ്ധസംജ്ഞിനഃ
ഭാര്യയെയോ സഹോദരനെയോ ശിഷ്യനെയോ നിയോഗിക്കണം. ഇവരാരും ഇല്ലെങ്കിൽ, ശ്രാദ്ധം എന്ന കര്മ്മത്തിന് നഷ്ടമൊന്നുമില്ല.
നിത്യശ്രാദ്ധേ യഥാശക്തി ഭോക്താരം തു നിയോജയേത് । അമാവാസ്യാ മാസികം ച മൃതാഹ വ്യതിരേകി യത്
നിത്യശ്രാദ്ധത്തിൽ കഴിയുന്നത്രയാളെ ഭോജകനായി നിയോഗിക്കണം. മാസികവും അമാവാസ്യ ശ്രാദ്ധവും, മരണദിനത്തിൽ അധികമായി ചെയ്യുന്നതും—
സ്വയം കര്മണ്യശക്തശ്ചേത്സുതം വിപ്രം നിയോജയേത് । രാജകാര്യനിയുക്തസ്യ ദാസഗ്രഹണവര്തിനഃ
സ്വയം കര്മ്മം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, പുത്രനെയോ ബ്രാഹ്മണനെയോ നിയോഗിക്കണം. രാജകാര്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവർക്കും, ദാസഗൃഹത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കും—
വ്യസനേഷു സമസ്തേഷു ശ്രാദ്ധം വിപ്രേണ കാരയേത് । പ്രാതഃകാലേ തു ന ശ്രാദ്ധം പ്രകുര്വംതി ദ്വിജോത്തമാഃ
അവിടെയൊക്കെയും ശ്രാദ്ധം ബ്രാഹ്മണനാൽ ചെയ്യിക്കണം. എന്നാൽ ഉത്തമദ്വിജന്മാർ പ്രഭാതത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാറില്ല.
നൈമിത്തികേഷു ശ്രാദ്ധേഷു ന കാലനിയമഃ സ്മൃതഃ
നിമിത്തശ്രാദ്ധങ്ങളിൽ നിർദ്ദിഷ്ടമായ സമയനിയമം ഇല്ല.
ഗൃഹാദിവ്യതിരിക്തസ്യ പ്രക്രമഃ കുതുപഃ സ്മൃതഃ । കുതുപാദഥവാപ്യര്വാഗാസന്നകുതുപോ ഭവേത്
വീട് മുതലായവയിൽ ചെയ്യുന്നതൊഴികെ, യോജിച്ച സമയമാണ് കുതുപം എന്ന് പറയുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ കുതുപസമയത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ ചെയ്യാം.
മാസേമാസേ യഥാശ്രാദ്ധേഽപരാഹ്ണസ്പൃഗ്വിധീയതേ । അപരാഹ്ണവ്യാപിനീ സ്യാദുഭയത്ര യദാ ത്വമാ
മാസിക ശ്രാദ്ധങ്ങളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ ശേഷമാണ് നിർദ്ദിഷ്ടസമയം. അമാവാസ്യ ഇരുവശത്തും വ്യാപിച്ചാൽ, ഇരുവശത്തുമാണ് ബാധകമായത്.
ക്ഷയേ പൂര്വാ തു കര്തവ്യാ വൃദ്ധൌ സാമ്യേ പരാ സ്മൃതാ । അമാവാസ്യാ തു യാ ഹി സ്യാദപരാഹ്ണദ്വയേ സമാ
ക്ഷയമുണ്ടെങ്കിൽ മുമ്പ് ചെയ്യണം; വർദ്ധനയോ സമത്വമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ പിന്നീടുള്ള സമയമാണ് ഉചിതം. അമാവാസ്യ രണ്ടുഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്തും ഒരുപോലെ വന്നാൽ—
ക്ഷയേ പൂര്വാ പരാ വൃദ്ധൌ സാമ്യേഽപി ച പരാ ഭവേത് । ക്ഷീണസ്തു ചംദ്രമാ യത്ര തത്ര ശ്രാദ്ധം തു പാര്വണമ്
ചന്ദ്രൻ ക്ഷയിക്കുന്നപ്പോൾ മുൻപത്തെ തിഥിയാണ് പ്രാധാന്യമുള്ളത്; വളരുമ്പോൾ പിന്നത്തെ തിഥിയാണ് പ്രാധാന്യമുള്ളത്; രണ്ടും തുല്യമായാലും പിന്നത്തെ തിഥിയാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്. ചന്ദ്രൻ ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത് പാർവണ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
അമാഷ്ടഭാഗേ സൂക്ഷ്മോഽസൌ ഭൂതാഷ്ടാംശേ സ നാസ്തി ചേത് । മധ്യാഹ്നവ്യാപിനീ സാ സ്യാദേകോദ്ദിഷ്ടേ തിഥിര്ഭവേത്
അമാവാസ്യയുടെ എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗം മാത്രം സൂക്ഷ്മമായി ശേഷിക്കുമ്പോഴും, വളർച്ചയുടെ എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗം ഇല്ലാതായിരിക്കുമ്പോഴും, മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തുന്ന തിഥിയാണ് ഏകോദിഷ്ട ശ്രാദ്ധത്തിന് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്.
സായാഹ്നവ്യാപിനീ യാ സ്യാത്പാര്വണേ സാ തിഥിര്ഭവേത് । അല്പാപരാഹ്ണഗാ യാമാ ഗ്രാഹ്യാ ശ്രാദ്ധാദികേ ഭവേത്
സന്ധ്യാകാലം വരെ നീളുന്ന തിഥിയാണ് പാർവണ ശ്രാദ്ധത്തിന് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്; അല്പം മാത്രം അപരാഹ്നത്തിൽ വരുന്ന തിഥികൾ ശ്രാദ്ധം പോലുള്ള കര്മങ്ങൾക്ക് സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്.
മൃതാഹേ ത്രിമുഹൂര്താ ച സായംകാലേ തിഥിര്ഭവേത് । പരേഹ്യസ്തംഗതാ യത്ര ത്രിമുഹൂര്തം തു പൂര്വവത്
മരണദിവസത്തിൽ, സായങ്കാലത്ത് മൂന്നു മുഹൂർത്തം തിഥി നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ അതാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്; അതിന് ശേഷം അസ്തമിക്കുകയാണെങ്കിൽ, മൂന്നു മുഹൂർത്തം മുൻപത്തെ പോലെ തന്നെ കണക്കാക്കണം.
തത്രാപരേദ്യുഃ ശ്രാദ്ധം സ്യാജ്ജ്യേഷ്ഠപുത്രസ്യ നാശനമ് । അമാശ്രാദ്ധം യഥാ കുര്യാന്മൃതാഹേ സമുപസ്ഥിതേ
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, അടുത്ത ദിവസം ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; അല്ലെങ്കിൽ മൂത്ത മകനു നാശം വരും. മരണമെത്തുന്ന ദിവസം അമാവാസ്യ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ ചെയ്യണം.
മധ്യാഹ്നവ്യാപിനീ തത്ര ഹ്യ ദ്വിജസ്യ വിധീയതേ । രാമ ഉവാച- ശ്രാദ്ധക്രമമശേഷേണ മര്ത്യകര്മക്രമം തഥാ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തുന്ന തിഥിയാണ് ദ്വിജന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്. രാമൻ പറഞ്ഞു: ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ക്രമവും മനുഷ്യരുടെ കര്മക്രമവും മുഴുവൻ വിശദമായി പറയണമേ.
പ്രാസംഗികാനാം ധര്മാണാം നിര്ണയം വക്തുമര്ഹസി । ശംഭുരുവാച- ശ്രാദ്ധസ്യ ദിവസേ പ്രാപ്തേ പൂര്വേദ്യുര്നിയമാന്വിതഃ
സംബന്ധപ്പെട്ട ധർമങ്ങളുടെ തീരുമാനവും പറയണം. ശംഭു പറഞ്ഞു: ശ്രാദ്ധദിവസം എത്തുമ്പോൾ, അതിനു മുൻപുള്ള ദിവസം, എല്ലാ ആചാരങ്ങളും പാലിച്ച്,
നിമംത്രയീത വിപ്രേംദ്രാന്വിപ്രലക്ഷണസംയുതാന് । ഏകഭുക്തം ബ്രഹ്മചര്യമംത്യജാദ്യൈരഭാഷണമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരെ, ബ്രാഹ്മണചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടിയവരെ ക്ഷണിക്കണം; ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം, ബ്രഹ്മചര്യം, ചൂതാടികൾ പോലുള്ളവരുമായി സംസാരിക്കാതിരിക്കുക എന്നിവ പാലിക്കണം.
ദംതധാവനമഭ്യംഗ നഖകേശനികൃംതനമ് । കര്താ കുര്വീത പൂര്വേദ്യുസ്ത്യക്ത്വാ ചൈവ പരേഽഹനി
മുൻദിവസം പല്ലുതേക്കുക, കുളിക്കുക, നഖവും മുടിയും മുറിക്കുക എന്നിവ ചെയ്യണം; ഈ കാര്യങ്ങൾ അടുത്ത ദിവസം ഒഴിവാക്കണം.
ഗൃഹ്ണീതനിയമാനുക്താന്സര്വമേതത്പരിത്യജേത് । ത്രികാലം ചൈവ പൂജാ ചേത്പ്രാതര്ദേവം യജേത്സ്വകമ്
നിർദ്ദേശിച്ച എല്ലാ ആചാരങ്ങളും പാലിക്കണം; എന്നാൽ ശ്രാദ്ധദിവസം ഇവയൊക്കെ ഒഴിവാക്കണം. ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പൂജ ചെയ്യുന്നവൻ ആണെങ്കിൽ, പ്രഭാതത്തിൽ താൻ ഭജിക്കുന്ന ദേവതയെ ആരാധിക്കണം.
അരുണോദയവേലായാം കരോതി യദി പൂജനമ് । അധഃശായീ തഥാ ഭൂതഃ പ്രാതരുത്ഥായ കര്മവിത്
അരുണോദയസമയത്ത് ഭൂമിയിൽ കിടന്നുറങ്ങി പൂജ ചെയ്താൽ, രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ ശേഷം കര്മങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ
പ്രാതസ്ത്യമപി യത്കര്മ തത്കൃത്വാ സ്നാനപൂര്വകമ് । ഋണത്രയവിനിര്മുക്തോ യാസ്യതി ബ്രഹ്മതത്പരമ്
പ്രഭാതത്തിൽ ചെയ്യേണ്ട കര്മങ്ങൾ കുളിച്ചശേഷം ചെയ്താൽ, മൂന്ന് കടപ്പാട് നിറവേറ്റി, പരമബ്രഹ്മാവിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
സൂര്യസ്യോദയവേലായാം ശിവപൂജാം കരോതി യഃ । സൂര്യേണസമ തേജസ്വീ ശിവലോകേ മഹീയതേ
സൂര്യോദയസമയത്ത് ശിവപൂജ ചെയ്യുന്നവൻ സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തിയോടെ ശിവലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഉദിതേ ഭാസ്കരേ പശ്ചാദ്ധടികാംതരപൂജനമ് । രുദ്രേണസമ തേജസ്വീ ശിവലോകേ മഹീയതേ
സൂര്യൻ ഉദിച്ച ശേഷം ഒരു ഘടിക കാലം കഴിഞ്ഞ് പൂജ ചെയ്താൽ, രുദ്രന്റെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തിയോടെ ശിവലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.