പ്രാവേശയദമേയാത്മാ നാരായണപുരം ശുഭമ് । ഗൃഹരാജേ തതഃ സ്ഥിത്വാ നാരായണ ഉവാച ഹ
അളവറ്റ ആത്മാവ് അവരെ നാരായണപുരിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു; പിന്നെ രാജഗൃഹത്തിൽ ഇരുന്ന് നാരായണൻ സംസാരിച്ചു.
കഥമേതേ സമായാതാഃ കോഽയം രാജാ മഹായശാഃ । അമാനുഷപ്രവേശോഽയം ബ്രഹ്മാദ്യൈരപ്യഗോചരഃ
'ഇവിടെ ഇവർ എങ്ങനെ എത്തി? ഈ മഹാപ്രശസ്തനായ രാജാവാർ ആരാണ്? മനുഷ്യർക്കും, ബ്രഹ്മാദിമാര്ക്കും പോലും കാണാനാവാത്ത പ്രവേശനമാണിത്.'
ശംഭുരുവാച- മുനിവേഷാ യഥാ പ്രാപ്താ വയമേതേ നൃപസ്തഥാ । തവാംശോ നൃപതിശ്ചായം രാമചംദ്രഃ പ്രതാപവാന്
ശംഭു പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ മുനിവേഷത്തിൽ എത്തിയോ, ഈ രാജാവും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ഈ വീരനായ രാമചന്ദ്രൻ നിന്റെ ഭാഗമാണ്.'
ഏനാം സംവീക്ഷിതും പത്നീം തവ കേശവ കാംക്ഷതി । നാരായണസ്തഥേത്യുക്ത്വാ പ്രവിശേത്യാഹ രാഘവമ്
'കേശവ, ഇദ്ദേഹം നിന്റെ ഭാര്യയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' നാരായണൻ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ,' എന്നിട്ട് രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: 'പ്രവേശിക്കൂ.'
അഥ പ്രവിശ്യ ഭവനം ലക്ഷ്മീം വീക്ഷ്യ നമസ്യ ച । വിനയാവനതോ ഭൂത്വാ വാചമാഹ സുചാരിണീമ്
അപ്പോൾ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ലക്ഷ്മിയെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു; വിനയത്തോടെ നിൽക്കുമ്പോൾ, മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കൃതാര്ഥോഽസ്മി ന സംദേഹോ വദ ത്വം കിം തു മന്യസേ । ശ്രീദേവ്യുവാച- ത്വം യുവാ കാമകൃഷ്ടശ്ച രൂപവാനസി രാഘവ
'എനിക്ക് സഫലത ലഭിച്ചു, സംശയം ഇല്ല; പക്ഷേ, നീ എന്താണ് കരുതുന്നത് എന്നെ പറയൂ.' ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു: 'നീ യുവാവാണ്, ആകർഷണത്തിൽ ആകൃഷ്ടനും സുന്ദരനും ആണു, രാഘവ.'
സീതാ സാ ചാരുസര്വാംഗീ തവ പത്നീ തയാ ഭവാന് । വിയുക്തോഽസ്തി പുരാ ചാസീദതീവ വിരഹാകുലഃ
'സീത, സുന്ദരമായ അവയവങ്ങളുള്ളവൾ, നിന്റെ ഭാര്യയാണ്; നീ ഒരിക്കൽ അവളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് അതിനാൽ വളരെ ദുഃഖിച്ചു.'
മമാപി വദ സര്വം തദഥവാ ന ച ലപ്സ്യസി । സഹാസാന്യഥ വാക്യാനി യൂനാം ചിത്തഹരാണി ച
'അത് മുഴുവൻ എനിക്ക് പറയൂ, അല്ലെങ്കിൽ നീ അതു നേടില്ല; പുഞ്ചിരിയോടെ, യുവാക്കളെ ആകർഷിക്കുന്ന വാക്കുകൾ അവൾ പറഞ്ഞു.'
ശ്രുത്വാ തു താനി സര്വാണി രാമഭദ്രോ യതാത്മവാന് । നിര്ഗംതും കാംക്ഷതേ തത്ര ആനമ്യ തന്മുഖാംബുജമ്
അവ വാക്കുകൾ എല്ലാം കേട്ട ശേഷം, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള രാമഭദ്രൻ അവളുടെ മുഖകമലത്തിന് നമസ്കരിച്ച്, അവിടെ നിന്ന് പുറത്ത് പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
സ്മരബാണേന പദ്മേന സംപീഡ്യ രഘുശേഖരമ് । അന്വേവ നിര്യയൌ ദേവീ പദ്മാ പദ്മവനപ്രിയാ
പ്രേമത്തിന്റെ കമലബാണം കൊണ്ടു രഘുവംശത്തിലെ പ്രധാനി തഴുകപ്പെട്ടപ്പോൾ, പദ്മാവതി, കമലവനത്തെ സ്നേഹിക്കുന്ന ദേവി, അവനെ പിന്തുടർന്ന് പുറത്ത് പോയി.
ഏകപത്നീവ്രതം ജ്ഞാത്വാ രാമം തേ സമുപാഗമന് । അഥവേപിതസര്വാംഗം സ്ഖലത്പദഗതിം നൃപമ്
രാമൻ ഏകപത്നിവ്രതം പാലിക്കുന്നവനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ വിറയുകയും, നടപ്പിൽ തളർച്ചയുമുണ്ടായ രാജാവിനരികിലേക്ക് അവർ സമീപിച്ചു.
ശിവനാരായണൌ ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയം പരമം ഗതൌ । അഹോഽസ്യ ദ്രഢിമാചിത്തേ മായിനോഽപ്യ വശാത്മനഃ
ശിവനും നാരായണനും കണ്ടപ്പോൾ അവർ അതിയായ അത്ഭുതത്തിൽ ആകുന്നു: 'അയ്യോ, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലെ ഈ ദൃഢത! മായാജാലത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണെങ്കിലും, സ്വയം നിയന്ത്രണം പാലിക്കുന്നു.'
ധൈര്യം പശ്യേഹ നിയതം തേന രാമഃ സുകീര്തിമാന് । സര്വതഃ ശിവമേവാസ്യ നാശിവം വിദ്യതേ ക്വചിത്
ഇവിടെ അവന്റെ അചഞ്ചലമായ ധൈര്യം കാണൂ; അതുകൊണ്ടാണ് രാമൻ പ്രശസ്തനായത്. അവനു എല്ലായിടത്തും മംഗളമേ ഉള്ളൂ—അമംഗളം എവിടെയും ഇല്ല.
അഥ രാമോ വചഃ പ്രാഹ ഗച്ഛേഹം ഭഗവന്പ്രഭോ । അനുജ്ഞാതോഽഥ ഹരിണാ പുഷ്പകേണ സ രാഘവഃ
അപ്പോൾ രാമൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനെ, ഞാൻ പോകാം.' ഹരിയുടെ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം ആ രാഘവൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
സ മുനിഃ സഹശംഭുശ്ച സഹനാരായണോ യയൌ । ലോകാലോകം ഗതഃ ശീഘ്രം തതഃ സ്വാദൂദധിം ഗതഃ
ആ മുനിയും ശംഭുവും നാരായണനും ചേർന്ന് അതിവേഗം ലോകാലോകത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ നിന്ന് മധുരമായ സമുദ്രത്തിലേക്കും എത്തി.
തതോ ദ്വീപസമുദ്രാംശ്ച ജംബൂദ്വീപം പുനര്ഗതഃ । ഭരദ്വാജാശ്രമപദേ തസ്ഥിവാന്ഗൌതമീതടേ
അതിനുശേഷം ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും കടന്ന്, ജംബൂദ്വീപിലേക്ക് തിരികെ വന്ന്, ഭരദ്വാജമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ, ഗൗതമീനദിയുടെ തീരത്ത് നിലകൊണ്ടു.
അഥ സ്നാത്വാ മഹാനദ്യാം ഭരദ്വാജോ മുനീശ്വരഃ । ശിഷ്യൈഃ ശ്രീമാന്പരിവൃതഃ പുഷ്പകം ദൃഷ്ടവാന്മുനിഃ
പിന്നീട് മഹാനദിയിൽ സ്നാനം കഴിച്ച ശേഷം, ഭരദ്വാജമുനിശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പുഷ്പകവിമാനം കണ്ടു.
തത്ര രാമം മഹാബാഹും ശിവനാരായണാവൃഷീന് । യഥാവത്പൂജയിത്വാ തു താനുവാച മഹാമുനിഃ
അവിടെ മഹാബാഹുവായ രാമനെയും ശിവനെയും നാരായണനെയും യഥാവിധി ആദരിച്ച്, ആ മഹാമുനി അവരോടു സംസാരിച്ചു.
മമാശ്രമപദേ യൂയം ഭോക്തുമര്ഹഥ സത്തമാഃ । രാമസ്തു മന്വാക്യേന തഥേത്യാഹ കഥംചന
'എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് ഭോജനം ചെയ്യാൻ അർഹതയുണ്ട്.' രാമൻ മനസ്സിൽ സമ്മതിച്ച്, 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
അഥ സ്നാത്വാ മഹാനദ്യാം കൃത്വാ ദേവാദിതര്പണമ് । ഭോക്തുകാമം തദാ രാമം വസിഷ്ഠോ വാക്യമുക്തവാന്
പിന്നീട് മഹാനദിയിൽ സ്നാനം കഴിച്ച്, ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും അർഘ്യം അർപ്പിച്ച ശേഷം, രാമൻ ഭോജനം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ധര്മത്യാഗോ ഭവേദ്രാമ ന ശ്രാദ്ധം ക്രിയതേ യദി । ശ്രീരാമ ഉവാച- അമായാം ഗ്രഹണേ തീര്ഥേ വ്യതീപാതേഽഥ സംക്രമേ
'രാമാ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതായിരിക്കും.' ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: 'ഗ്രഹണസമയത്തോ, തീർത്ഥത്തിൽവോ, സംക്രാന്തിയിലോ—'
വ്യതീതം യദി ചേച്ഛ്രാദ്ധം ഭഗവന്ക്രിയതേ പുനഃ । നിത്യശ്രാദ്ധം പുനര്നൈവ കുര്യാദിതി വചസ്തവ
'അത്തരം സമയങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ഇതിനകം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഭഗവനെ, വീണ്ടും ചെയ്യണോ? നിങ്ങളുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് നിത്യശ്രാദ്ധം ആവർത്തിക്കേണ്ടതില്ലല്ലോ.'
യഥാ മമൈവ മാതൄണാം മരണേ സമുപസ്ഥിതേ । അശൌചേ ച സമായാതേ നിത്യശ്രാദ്ധം ന വൈ കൃതമ്
'എന്റെ മാതാക്കളുടെ മരണസമയത്തും അശൗചം വന്നപ്പോൾ നിത്യശ്രാദ്ധം ചെയ്തില്ലല്ലോ അതുപോലെ.'
വ്യതീപാതാദികാലേഷു കൃതം തു വചനാത്തവ । വസിഷ്ഠ ഉവാച- ഏതേ ഹി മുനയഃ സര്വേ തഥാ ശംഭുരയം ദ്വിജഃ
'ഗ്രഹണാദി സമയങ്ങളിൽ നിങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഞാൻ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തു.' വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: 'ഈ എല്ലാ മുനിമാരും ഈ ശംഭുവും ഇവിടെ ഉണ്ട്.'
ഏതന്മുഖാദശേഷേണ നിര്ണയസ്തു ഭവിഷ്യതി । സഹ സര്വേ വിനിശ്ചിത്യ മുനയഃ ശംഭുമബ്രുവന്
'അവന്റെ വായിലൂടെ മുഴുവൻ തീരുമാനവും അറിയാം.' പിന്നെ എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആ ശംഭുവിനോട് പറഞ്ഞു.
വദാസ്മാകമശേഷം ത്വം ദ്വിജവര്യ മഹാനസി । ശംഭുരുവാച- ത്യക്തവ്യം യച്ച വൈ ശ്രാദ്ധം പുനഃ കര്തവ്യമേവ ച
'ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, മഹാനായവനേ, ദയവായി എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ.' ശംഭു പറഞ്ഞു: 'ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രാദ്ധം വീണ്ടും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.'
സൂതകേ സമനുപ്രാപ്തേ വിഘ്നേഷു ച വദാമ്യഹമ് । മാസികാന്യുദകുംഭാനി ശ്രാദ്ധാനി സകലാനിച
'ജനനമോ മരണമോ മൂലം അശൗചം വന്നാലോ, മറ്റ് തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടായാലോ, എല്ലാ മാസികം ജലകുംബം ശ്രാദ്ധങ്ങളും മറ്റും—'
പ്രതിസാംവത്സരം ശ്രാദ്ധം സൂതകാനംതരം വിദുഃ । ത്യക്താന്യന്യാനി യാവംതി സൂതകേ വിഘ്നസംഭവേ
'വാർഷിക ശ്രാദ്ധം അശൗചം കഴിഞ്ഞശേഷം ചെയ്യണം; അശൗചം അല്ലെങ്കിൽ തടസ്സം കാരണം ഉപേക്ഷിച്ച മറ്റു ശ്രാദ്ധങ്ങൾ—'
അനംതരം ഹി കാര്യാണി സര്വാണീതി ന സംശയഃ । മാസികാനി സമസ്താനി ശ്രാദ്ധം പ്രാത്യബ്ദികം തഥാ
അടുത്തുതന്നെ എല്ലാ നിർദ്ദിഷ്ട കര്മ്മങ്ങളും സംശയമില്ലാതെ നടത്തണം. എല്ലാ മാസിക കര്മ്മങ്ങളും, അതുപോലെ വാർഷിക ശ്രാദ്ധവും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
സൂതകാനംതരം കാര്യം വിഘ്നേഽന്യസ്മിന്യതോന്യഥാ । ഏകാദശ്യാം കൃഷ്ണപക്ഷേ കര്തവ്യം ശുഭമിച്ഛതാ
സൂതകകാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം കര്മ്മങ്ങൾ നടത്തണം. മറ്റേതെങ്കിലും തടസ്സം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ശുഭത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനൊന്നാം തീയതി ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.