ദൂര്വായുഗ്മത്രയം ദദ്യാത്തസ്യാ ഹസ്തേ വിചക്ഷണഃ । സാ പ്രക്ഷിപേത്പുസ്തസംധൌ ശലാകാത്രയമന്വനു
ജ്ഞാനിയായവൻ ദർവാ പുല്ല് മൂന്ന് ജോഡി കന്യകയുടെ കൈയിൽ വെക്കണം; അവൾ പുസ്തകത്തിന്റെ സംധിയിൽ മൂന്നു ചൊരികൾ ഒന്നു ശേഷം ഒന്നു വച്ച് ഇടണം.
വിസൃജ്യതാം പുനര്ദദ്യാച്ഛിവാഭ്യാം നമ ഇത്യഥ । പത്രയോര്മധ്യമഃ ശ്ലോകഃ കാര്യസിദ്ധേര്ഹി സൂചകഃ
അവയെ വിട്ടയച്ച ശേഷം, 'ശിവായെ നമസ്കാരം' എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി വീണ്ടും സമർപ്പിക്കണം; ഇരു പത്രങ്ങൾക്കിടയിലെ മധ്യശ്ലോകം പ്രവർത്തിയുടെ ഫലസൂചകമാണ്.
പൂര്വപത്രേ സമാപ്തിഃ സ്യാച്ഛ്ലോകസ്യ യദി രാഘവ । പരപത്രേ പഠേച്ഛ്ലോകം വിവിച്യാര്ഥമുദീരയേത്
രാഘവാ, ശ്ലോകം മുൻപത്തെ പത്രത്തിൽ അവസാനിച്ചാൽ പൂർത്തിയാകുന്നു; അടുത്ത പത്രത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ അർത്ഥം സൂക്ഷ്മമായി മനസ്സിലാക്കി വായിക്കണം.
ശനൈഃശനൈഃ പഠേത്പ്രാജ്ഞോ വ്യാഖ്യാസേച്ച ശനൈഃശനൈഃ । ത്വരേഹ ന ഹി കര്തവ്യാ കുപ്യതി ത്വരയാ തു ഗീഃ
ജ്ഞാനിയായവൻ പതിയെ വായിക്കണം, പതിയെ വിശദീകരിക്കണം; ഇവിടെ അതിവേഗം ചെയ്യരുത്, വേഗത മൂലം വാക്കുകൾ കുഴയുന്നു.
ഘടികായാസ്തു പാദഃ സ്യാദത്വരാസ്യാത്തതോധികാ । ത്വരയേന്ന ച വക്താരം ജ്ഞാതവ്യാംശമനുദ്വിജമ്
ഒരു ഘടികയുടെ നാലാം ഭാഗം സമയമായി നിശ്ചയിക്കണം; വേഗതയുണ്ടെങ്കിൽ കുറച്ച് അധികം വേണം; വായനക്കാരനെ വേഗത്തിലാക്കരുത്, അർത്ഥം ശാന്തമായി മനസ്സിലാക്കണം.
വിവിച്യ പാഠം ശ്ലോകസ്യ നിശ്ചിത്യാര്ഥം ച മാനസേ । പ്രതീപം തന്ന വക്തവ്യം വിവിച്യ രഘുനംദന
ശ്ലോകം സൂക്ഷ്മമായി വായിച്ച്, അർത്ഥം മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കിയ ശേഷം, അതിന് വിരുദ്ധമായി പറയരുത്, രഘുനന്ദനാ.
യദി യുക്തമയുക്തം വാ ശ്ലോകമന്യം പഠേദസൌ । പുസ്തകസ്ഥം ച ഹിത്വൈവ പൂജകഃ സ ദ്വിജോ യദി
വായനക്കാരൻ, പുസ്തകത്തിൽ ഉള്ളത് ഉപേക്ഷിച്ച്, യോജിച്ചോ യോജിക്കാതെയോ മറ്റൊരു ശ്ലോകം വായിച്ചാൽ, അതു ദ്വിജൻ ആയാൽ,
തത്തഥൈവ ഹി വിജ്ഞേയം വിസംവാദോ ന ശസ്യതേ । ദൈവാഗതോ ഹി സ ശ്ലോകോ ദൈവം ഹി ബലവത്തരമ്
അത് അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം; വിരോധം ശ്ലാഘനീയമല്ല. ആ ശ്ലോകം ദൈവികമായാണ് വന്നത്; ദൈവം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ശക്തി.
ഉപശ്രുതിഷു യദ്വച്ച നാപരാധോ ദ്വിജസ്യ തു । വിസ്മയോ ന ച കര്തവ്യോ ദൈവസ്യ കുടിലാ ഗതിഃ
ശകുനങ്ങളിൽ കേൾക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ, ദ്വിജന്മാർക്ക് കുറ്റമൊന്നുമില്ല; അതിൽ അതിശയിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല, കാരണം ദൈവത്തിന്റെ വഴികൾ വളഞ്ഞതാണല്ലോ.
യത്തത്പദവിപര്യാസേ പത്രേ ചോപരിവാരിണി । തമാദേശം തിരസ്കൃത്യ ദ്വിതീയം തു പഠേദതഃ
വാക്കുകളുടെ ക്രമം മാറുകയോ, ഇലയുടെ മുകളിൽ മറയുകയോ ചെയ്താൽ, ആ സൂചന അവഗണിച്ച്, അതിന് ശേഷം രണ്ടാമത്തേത് വായിക്കണം.
തതസ്തൃതീയം പാഠ്യം സ്യാത്തതഃ കാര്യം വിവേചനമ് । അവിസര്ഗാംതപൂര്വാസ്തേ പവര്ഗേതരപംചമാഃ
അതിനുശേഷം മൂന്നാമത്തേത് വായിക്കണം, പിന്നെ വിവേചനം നടത്തണം; വിശർഗം ഇല്ലാതെ അവസാനിക്കുന്നവയും, പവർഗ്ഗം ഒഴികെയുള്ള മറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ അഞ്ചാമത്തേതും.
സ്തുതിലിഡ്വര്ജിതഃ ശ്ലോകഃ ശകുനേഷു പ്രശസ്യതേ । അധ്യായാദിഃ സമാപ്തിശ്ച വൃഥാ പത്രം വൃഥാ ലിപിഃ
സ്തുതി അല്ലെങ്കിൽ ലിറ്റ് ക്രിയ ഇല്ലാത്ത ശ്ലോകം ശകുനങ്ങളിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; അധ്യായത്തിന്റെ ആരംഭവും അവസാനവും, ഇലയും എഴുത്തും ഫലപ്രദമല്ല.
ഉക്താനുവചനം ചൈവ ദ്വ്യുപസ്തുതമഥൈവ ച । ദഗ്ധപത്രം നഷ്ടലിപിഃ സംദിഗ്ധാക്ഷരമേവ ച
പറഞ്ഞത് വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുകയും, ഇരട്ടസ്തുതി നടത്തുകയും, കത്തിയ ഇലയും നഷ്ടമായ എഴുത്തും സംശയമുള്ള അക്ഷരവും—
ഏതാനി ശകുനേ നിത്യം വര്ജനീയാനി പംഡിതൈഃ । പ്രശ്നോ ഹി ദ്വിവിധോ ജ്ഞേയോ ദീപ്തശാംത പ്രഭേദതഃ
ഇവയെല്ലാം ശകുനത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം; ചോദ്യം രണ്ടുതരം ആണെന്ന് അറിയണം, ദീപ്തവും ശാന്തവുമായ വ്യത്യാസത്തിൽ.
ശാംതം ച ദ്വിവിധം ജ്ഞേയമുത്പത്തിസ്ഥിതിവൃദ്ധിതഃ । തത്ര ശാംതം പ്രശസ്തം സ്യാല്ലക്ഷിതം പൂര്വലക്ഷണൈഃ
ശാന്തം രണ്ടുതരം ആണെന്ന് അറിയണം, ഉത്പത്തി, നില, വർദ്ധനവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ; അവയിൽ, മുൻകൂറുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ കാണുന്ന ശാന്തം ഏറ്റവും നല്ലത്.
കാര്യഭേദാസ്തു വര്ണ്യംതേ കേചിന്മര്ത്യോപയോഗിനഃ । കസ്യചിത്കാര്യമാദായ കശ്ചിത്പ്രഷ്ടാ ഭവത്യപി
പ്രവൃത്തിയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു, ചിലത് മനുഷ്യർക്കു പ്രയോജനപ്രദമാണ്; ആരോ ഒരു കാര്യത്തെ ഏറ്റെടുക്കുന്നു, ആരോ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു.
സ കരോതി തദാ പ്രശ്നം സമേത്യ സ്മരതേഽത്ര കിമ് । സ പുനര്ധാര്യ പത്രം തത്തസ്മിന്പത്രം പ്രശസ്യതേ
അവൻ അപ്പോൾ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു, അവിടെ യോജിച്ചതു ഓർമ്മിക്കുന്നു; വീണ്ടും ഇല പിടിക്കണം, ആ ഇല അതിനുള്ളിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
അഥവാ തത്ക്ഷമോപേതം വൈരാഗ്യം പരമേവ ച । യതഃ കുതശ്ചിദ്ദൃഷ്ടസ്തു സ്തുതിപാദകമേവ ച
അല്ലെങ്കിൽ, ക്ഷമയും ഉന്നത വൈരാഗ്യവും ഉള്ളതോ, ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ കണ്ടതോ, അതാണ് പ്രശംസയുടെ അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്.
പരിഹൃത്യ പരം ചാപി തസ്മിന്നര്ഥേ ശുഭാവഹമ് । മൃതോ ഗൃഹ്ണാതി വാഗര്ഥമിതി പ്രശ്നോഽശുഭപ്രദഃ
മറ്റേതിനെ ഒഴിവാക്കി, ആ കാര്യത്തിൽ ശുഭം കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ, മരിച്ചവൻ വാക്കിന്റെ അർത്ഥം സ്വീകരിച്ചാൽ, ആ ചോദ്യം അശുഭം നൽകുന്നു.
വിവാദേ വിജയപ്രശ്നേ ജയദ്യോതകമിഷ്യതേ । സൃഷ്ടിരപ്യത്ര ശസ്താ സ്യാത്ക്രൂരായാം ക്ലേശതോ ജയഃ
വാദത്തിൽ, വിജയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം വരുമ്പോൾ, വിജയം സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ് ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നത്; സൃഷ്ടിയും ഇവിടെ ശുഭമാണ്, പക്ഷേ ക്രൂരതയിൽ വിജയം കഷ്ടതയോടെ വരുന്നു.
പ്രശാംതായാമുപായൈസ്തു മിശ്രായാം വിഡ്വരോ ഭവേത് । പുരാദിവര്ണനം യത്തു മധ്യമം യദി ചോത്തമമ്
ശാന്തതയുള്ളപ്പോൾ, മാർഗ്ഗങ്ങൾ വഴി, അല്ലെങ്കിൽ മിശ്രമായപ്പോൾ, ലിറ്റ് ക്രിയ ഏറ്റവും നല്ലത്; ആരംഭം, മധ്യം, ഉന്നതം എന്നിവയുടെ വിവരണം ഉണ്ടെങ്കിൽ.
കലിസംഭാവനായാസ്തു ശൃംഗാരസ്യോപവര്ണനേ । രാജ്യനിര്വാഹചിംതായാം രാജ്യലിംഗംശുഭാവഹമ്
കലിയുഗം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, പ്രേമത്തിന്റെ വിവരണത്തിൽ, രാജ്യം നിലനിർത്താനുള്ള ചിന്തയിൽ, രാജസിംഹാസനത്തിന്റെ ചിഹ്നം ശുഭം നൽകുന്നു.
യസ്യാപി യാദൃശം യോഗ്യം വിചാര്യ താദൃശം ബുധൈഃ । സ്തുതിവൈരാഗ്യയോഃ കാര്യം വിലയഃ പരികീര്തിതഃ
ആർക്കും യോജിക്കുന്നതെന്താണോ, അതിനെ ബുദ്ധിമാന്മാർ ആലോചിച്ച് തീരുമാനിക്കുന്നു; സ്തുതിയും വൈരാഗ്യവും ഉള്ള കാര്യത്തിൽ ലയമാണ് പറയപ്പെട്ടത്.
കാര്യാല്പസിദ്ധിഃ സ്ഖലിതേന ച നിര്വാഹമൃച്ഛതി । തസ്യാന്യാര്ഥസ്യാന്യഭാവോ രാമ ശാംതിവിചാരണേ
പ്രവൃത്തിയിൽ ചെറിയ വിജയമാണ് തെറ്റിലൂടെ ലഭിക്കുന്നത്, നേട്ടം നഷ്ടപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു അർത്ഥത്തിന്, മറ്റൊരു ഫലമില്ല, രാമാ, ശാന്തതയുടെ പരിഗണനയിൽ.
വിസര്ഗാംതശ്ച പൂര്വാര്ദ്ധ വിപര്യാസോ ഭവിഷ്യതഃ । സംകല്പിതാന്യഥാഭാവോ ഹ്യധ്യായസ്യ സമാപനേ
ആദ്യഭാഗം വിശർഗത്തിൽ അവസാനിച്ചാൽ, വിപരീതം സംഭവിക്കും; അധ്യായം അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊന്നിന്റെ അഭാവം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കാംഡാദേസ്തു സമാപ്തൌ തു സ്യാത്തത്കാര്യവിനാശനമ് । തസ്മാദേതാദൃശേ ദോഷേ ശകുനസ്യ വിപര്യയഃ
കാണ്ഡം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രവൃത്തിയുടെ നാശം സംഭവിക്കും; അതിനാൽ, ഇത്തരത്തിലുള്ള ദോഷത്തിൽ ശകുനത്തിന്റെ വിപരീതം ഉണ്ടാകും.
ക്ഷുതേ പുസ്തകപാതേ ച ത്വാഹതേ മസ്തകാദിഷു । വക്താ വൈമാനനം യാതി തതഃ ശകുനനാശനമ്
തുമ്മൽ, പുസ്തകം നിലത്തുവീഴൽ, തലയോ മറ്റേതെങ്കിലും ഭാഗങ്ങളിലോ അടിയേറ്റാൽ, അപ്പോൾ സംസാരിക്കുന്നവന്റെ ശകുനം ദോഷകരമാകുന്നു; അങ്ങനെ ആ ശകുനം നശിച്ചുപോകുന്നു.
തസ്മാദേതാദൃശേ ദോഷേ ശകുനം പരിവര്ജയേത് । ഉപമായാം ഭവേദ്രാമ കാര്യാഭാസോ ന വസ്തുതഃ
അതിനാൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ ശകുനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം. ഉദാഹരണത്തിന്, പുറത്തു പ്രവർത്തനം ഉണ്ടെന്നു തോന്നാമെങ്കിലും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ല.
സംതാനം ഭോന്യത്ര ചോക്താ സൃഷ്ടിര്മധ്യഫലപ്രദാ । സ്തുതിഃ പ്രശസ്താ കുത്രാപി ഗുണവത്കാര്യനിര്ണയേ
ഇവിടെ വംശപരമ്പര പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സൃഷ്ടി ഇടത്തരം ഫലം നൽകുന്നു. നല്ല പ്രവൃത്തികൾ നിർണയിക്കുമ്പോൾ എവിടെയും സ്തുതി പ്രശംസനീയമാണ്.
വിവാഹേ ചൌഷധേ ദാനേ വ്യവഹാരേ കൃഷൌ തഥാ । യഥാര്ഥാ ച സ്തുതീ രാമ നിര്വാഹേഽപി ന ദൂഷണമ്
വിവാഹം, ഔഷധം, ദാനം, വ്യവഹാരം, കൃഷി എന്നിവയിൽ, രാമാ, അവസ്ഥയ്ക്കനുസരിച്ച് ഉള്ള സ്തുതി യഥാർത്ഥമാണെങ്കിൽ, വിജയത്തിലുമെങ്കിലും അതിൽ ദോഷമില്ല.