അന്യതീര്ഥേ കൃതം പാപം ഗങ്ഗായാം ച വിനശ്യതി । ഗങ്ഗായാം യത്കൃതം പാപം തത്കുത്രാപി ന ശാമ്യതേ
മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപം ഗംഗയിൽ നശിക്കും; എന്നാൽ ഗംഗയിൽ ചെയ്ത പാപം എവിടെയും ശാന്തിയാകില്ല.
തസ്മാത്പാപം ന കര്തവ്യം ഗങ്ഗായാം ശാസ്ത്രകോവിദൈഃ । കര്മണാ മനസാ വാചാ കര്തവ്യോ ധര്മസംഗ്രഹഃ
അതുകൊണ്ട്, ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഗംഗയിൽ പാപം ചെയ്യരുത്; പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ എല്ലാം ധർമ്മം ആചരിക്കണം.
ന തേ ദേശാ ന തേ ശൈലാ ന ച താനി വനാനി ച । പാപവിധ്വംസിനീ യത്ര ന തിഷ്ഠേത്സുരനിമ്നഗാ
ദേവതകളുടെ നദി പാപം നശിപ്പിക്കാതെ നിലകൊള്ളുന്ന ദേശങ്ങളോ മലകളോ കാടുകളോ ഇല്ല.
ഗങ്ഗാതീരം പരിത്യജ്യ മുഹൂര്തമപി ജൈമിനേ । ന ച സ്ഥാതവ്യമന്യത്ര യദി കാര്യശതാന്യപി
ജൈമിനേ, ഗംഗയുടെ തീരം വിട്ട് ഒരു നിമിഷം പോലും മറ്റിടത്ത് നിൽക്കരുത്, നൂറുകണക്കിന് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്നാലും.
ഭിക്ഷാന്നമപി ഭുക്ത്വാ ച സ്ഥാതവ്യം ജാഹ്നവീതടേ । ന ചാന്യത്ര ക്ഷണമപി പ്രാപ്യ ഭൂപാലതാമപി
ഭിക്ഷയായി കിട്ടിയ അന്നം കഴിച്ചാലും, ഗംഗയുടെ തീരത്ത് തന്നെ തുടരണം; രാജാവായാലും പോലും, മറ്റെവിടെയും ഒരു നിമിഷം പോലും പോകരുത്.
സംത്യജ്യ ദേഹം ഗങ്ഗായാം ബ്രഹ്മഹാപി വിമുച്യതേ । അന്യത്ര മുക്തയേ ന സ്യാദശ്വമേധസഹസ്രകൃത്
ഗംഗയിൽ ദേഹം വിട്ടാൽ ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനും മോചിതനാകും; മറ്റെവിടെയും ആയിരം അശ്വമേധയാഗം ചെയ്താലും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.
ഗങ്ഗാതീരേ വസന്യസ്തു ഹരിപൂജാപരോ ഭവേത് । ജന്മജന്മാംതരേ യേന കദാചിന്നാര്ചിതോ ഹരിഃ
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് താമസിച്ച് ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നവൻ, ജന്മം ജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും ഹരിയെ പൂജിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും,
ഭക്തിര്ഭവതി നൈതസ്യ ഗങ്ഗായാം ലോകമാതരി । ശ്രൂയതാം മാനവാഃ സര്വേ ഭൂയോഭൂയോ ബ്രവീമ്യഹമ്
അവനിൽ ഗംഗയോടുള്ള ഭക്തി ഉണ്ടാകില്ല, ലോകങ്ങളുടെ മാതാവായ ഗംഗയോടു. എല്ലാം മനുഷ്യരേ, ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നു, കേൾക്കൂ.
സ്നാനം വിധായ ഗങ്ഗായാം ഗമ്യതാം പരമം പദമ് । മൃത്യുകാലേ ഭജേദ്യസ്തു ഗങ്ഗാഗങ്ഗേതി മാനവഃ
ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പരമപദം നേടാം; മരണസമയത്ത് 'ഗംഗ, ഗംഗ' എന്ന് ജപിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ,
വിമുക്തഃപാതകൈഃ സര്വൈര്ദിവി ദേവയുഗായുതമ് । യസ്യ ഗങ്ഗാകഥാരമ്ഭോ മൃത്യുകാലേ ഭവേദ്ദ്വിജ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ദിവ്യയുഗങ്ങൾക്കാലം സ്വർഗത്തിൽ വാസം ചെയ്യും; മരണസമയത്ത് ഗംഗയുടെ കഥ തുടങ്ങുന്നവനു, ദ്വിജനേ,
സ ഗച്ഛേദ്വിഷ്ണുഭവനം ഗലിതാഖില കല്മഷഃ । യസ്തു സ്മരതി വൈ പ്രാജ്ഞോ മൃത്യുകാലേ ദ്വിജോത്തമ
അവൻ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും വിട്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകും; മരണസമയത്ത് ജ്ഞാനിയായവൻ ഓർക്കുമ്പോൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ,
ഗങ്ഗേതി മുക്തിദം നാമ തസ്യ തുഷ്ടോ ഭവേദ്ധരിഃ । മൃത്യുകാലേ ഭവേദ്യസ്തു ഗങ്ഗാമൃത്പുണ്ഡ്രമുത്തമമ്
'ഗംഗ' എന്ന മോക്ഷം നൽകുന്ന നാമം ഉച്ചരിക്കുന്നവനിൽ ഹരി സന്തോഷം പ്രദർശിക്കും; മരണസമയത്ത് ഉത്തമമായ ഗംഗാജലചിഹ്നം ഉള്ളവൻ,
ഗങ്ഗാസ്നായിനമാലോക്യ ത്യജേദ്യസ്തു കലേവരമ് । ശ്മശാനേഽപി ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ സ ഗങ്ഗാമരണം ലഭേത്
ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്തവനെ കണ്ടു ദേഹം വിട്ടാൽ, ശ്മശാനത്തിലും പോലും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, അവൻ ഗംഗയിൽ മരണമെന്ന ഫലം നേടും.
തിഷ്ഠംത്യസ്ഥീനി ഗങ്ഗായാം യാവത്കാലം ശരീരിണഃ । താവത്കല്പസഹസ്രാണി വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ
ഗംഗയിൽ അസ്ഥികൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ആയിരക്കണക്കിന് കല്പങ്ങൾ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും.
യസ്യ മജ്ജന്തി ഗങ്ഗായാം ഭസ്മാസ്ഥീനി നഖാനി ച । ശിരോരുഹാണ്യപി പ്രാജ്ഞഃ സ വിഷ്ണോര്ഭുവനം വസേത്
ആശകൾ, അസ്ഥികൾ, നഖങ്ങൾ, തലമുടി എന്നിവയും ഗംഗയിൽ മുങ്ങുന്നവൻ, ജ്ഞാനിയേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിൽ വസിക്കും.
സ്ഥിതേഷ്വസ്ഥിഷു ഗങ്ഗായാം യത്കര്മ ലഭതേ നരഃ । ബ്രവീമി തത്ഫലം സര്വം ശൃണു നാന്യമനാ ദ്വിജ
ഗംഗയിൽ അസ്ഥികൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്ത്, മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ കർമ്മഫലങ്ങളും ഞാൻ പറയുന്നു; മനസ്സു മറ്റൊന്നിലല്ലാതെ കേൾക്കൂ, ദ്വിജനേ.
ഏകദാ ഭഗവാഞ്ഛക്രോ നാനാലംകാരഭൂഷിതഃ । ക്രീഡാഗൃഹം യയൌ കാമീ യുവത്യാ പദ്മഗംധയാ
ഒരു ദിവസം, വിവിധാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ ഭഗവാൻ ഇന്ദ്രൻ, കാമനയോടെ, കമലസൗരഭമുള്ള യുവതിയോടൊപ്പം ക്രീഡാഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.
പദ്മഗംധാ രസജ്ഞാ സാ സംപ്രാപ്ത നവയൌവനാ । നാനാരസപ്രദാനേന ചകാര സുരസം പ്രതി
കമലസൗരഭമുള്ള, രുചി അറിയുന്ന, പുതുവയസ്സിൽ എത്തിച്ചേർന്ന ആ യുവതി, വിവിധ രസങ്ങൾ നൽകി ദേവാദികളുടെ പ്രഭുവിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
സപത്ന്യാഃ സ്വര്ണപര്യംകേ തസ്യാഃ ശിശുമൃഗീദൃശഃ । പ്രീതഃ പാദതലേ ജിഷ്ണുരുവാസ സ്മരമോഹിതഃ
സഹപത്നിയുടെ പൊൻപതുക്കയിൽ, കുഞ്ഞുമാനിന്റെ കണ്ണുള്ള ആ യുവതിയുടെ പാദത്തലത്തിൽ, സന്തോഷത്തോടെ കാമമോഹിതനായ ഇന്ദ്രൻ വസിച്ചു.
അഥ തസ്യൈ സ്വയം ശക്രോ നിര്മായ സ്വര്ണവീടികാമ് । ദദാതി പരമപ്രീതസ്തദ്ഗുണാകൃഷ്ടമാനസഃ
അപ്പോൾ തന്നെ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, അവളുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ആകർഷിതനായ ഇന്ദ്രൻ സ്വർണ്ണത്താൽ ഒരു പെട്ടി നിർമ്മിച്ച് അവളെക്കൊടുത്തു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു പൌലോമീ വരസുന്ദരീ । ഭൂഷണൈര്ഭൂഷിതാ സര്വൈഃ സ്വയം തദ്ഗൃഹമായയൌ
അത് തന്നെയായപ്പോൾ, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, അത്യന്തം സുന്ദരിയായ പൗലോമി സ്വയം ആ വീട്ടിലേക്ക് എത്തി.
ദൃഷ്ട്വാ തഥാവിധം ശക്രം സര്വദേവാധിപം പ്രഭുമ് । ഭൃശം ചുകോപ പൌലോമീ പ്രാഹേതി ച സുലക്ഷണാ
അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും അധിപനായ ഇന്ദ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, പൗലോമിക്ക് വളരെ കോപം വന്നു; സുലക്ഷണയായ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശച്യുവാച- ദേവ കിം കുരുഷേ കാംത ത്വം സമസ്തസുരാധിപ । മമ ദാസീസ്വരൂപായൈ ദദാസി സ്വര്ണവീടികാമ്
ശചി പറഞ്ഞു: ദേവാ, എന്റെ പ്രിയനേ, നീ എല്ലാദേവന്മാരുടെയും അധിപനല്ലേ? എങ്കിലും, എന്റെ ദാസിയായ സ്ത്രീക്ക് നീ പൊന്നിന്റെ വീറ്റിക നൽകുന്നതെന്തിന്?
സ്പൃശംതി ത്രിദശാഃ സര്വേ ശിരസാ ചരണൌ തവ । ത്വം കഥം പദ്മഗന്ധായാ ദാസ്യാഃ പാദതലേ പ്രഭോഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ദേവന്മാരെല്ലാവരും തലകുനിച്ച് നിന്റെ കാലുകൾ സ്പർശിക്കുന്നു. എങ്കിൽ, പ്രഭുവേ, നീ എങ്ങനെ പദ്മഗന്ധയെന്ന ദാസിയുടെ കാലുകൾ സ്പർശിക്കുന്നു?
യാചിതശ്ച സുഗന്ധിത്വാദ്ഭൃംഗഃ സ്യാനചതദ്യശഃ । സുംദരീ കോടിഭര്ത്താ ത്വം സമസ്തരസവിത്പ്രഭോ
ഒരു തേൻചിതൽ പോലും സുഗന്ധം വേണമെന്നാൽ അതിന്റെ പ്രശസ്തി നഷ്ടപ്പെടും; നീയോ, അനവധി സുന്ദരിമാരുടെ ഭർത്താവും എല്ലാപ്രഭയുടെയും അധിപനുമാണ്, പ്രഭുവേ—
കഥമേവംവിധം കര്മ കരോഷ്യത്യംതകുത്സിതമ് । നിര്ഗുണേ പദ്മഗന്ധേഹേ ദാസിദൂരം പരിവ്രജ
ഇങ്ങനെ വളരെ നിന്ദ്യമായ ഒരു പ്രവൃത്തി നീ എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു? ഗുണമൊന്നുമില്ലാത്ത പദ്മഗന്ധയെ ദൂരത്തേക്ക് വിട്ട് പോവുക.
ത്വമീശ്വരീ ച പര്യംകേ ശക്രഃ പാദതലേ തവ । വ്യാസ ഉവാച- തയാ നിര്ഭര്ത്സിതാ സാധ്വീ പൌലോമ്യാ ബഹുധാ തതഃ
നീ രാജ്ഞിയായി കിടക്കയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ശക്രൻ നിന്റെ കാലുകളിൽ ഇരിക്കുന്നു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ, പൗലോമി എന്ന സദ്വൃതയുള്ള സ്ത്രീ അവളെ പലവിധത്തിൽ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
ഉവാച പദ്മഗന്ധാ സാ ക്രോധാദിതി വരാംഗനാ । പദ്മഗംധോവാച- ഗുണം ച മമ ദോഷം ച സ്വയം സ്വാമ്യേവ വേത്തി വൈ
പദ്മഗന്ധ ആ സുന്ദരി കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: എന്റെ ഗുണവും ദോഷവും എന്റെ പ്രഭു തന്നെയാണ് അറിയുന്നത്.
കേനാധികാരേണാഗത്യ ത്വം മാം നിംദസി നിര്ഗുണേ । അന്യേ നേത്രദ്വയേനാപി പശ്യംതി ഗുണദോഷകൌ
എന്ത് അധികാരത്തോടെ നീ ഇവിടെ വന്ന് ഗുണമില്ലാത്ത എന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു? മറ്റുള്ളവർക്ക് രണ്ടു കണ്ണുകളുണ്ടെങ്കിലും അവർ ഗുണവും ദോഷവും കാണുന്നു.
സഹസ്രനേത്രൈരപ്യേഷ ന പശ്യേത്കിം ദുരാശയേ । യഥാ ദോഷോ ഹി ലോകാനാം പ്രചരേന്ന ഗുണം തഥാ
ആശയില്ലാത്തവനാകുമ്പോൾ ആയിരം കണ്ണുകളുണ്ടെങ്കിലും കാണാൻ കഴിയില്ല; ലോകത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ എളുപ്പം പരക്കും, ഗുണങ്ങൾ അങ്ങനെ അല്ല.