സൂത ഉവാച- ഇതി ദേവവചഃ ശ്രുത്വാ നത്വാ ധര്മാധിപം തതഃ । പുനഃ പപാത സ ഇഹ പരിതുഷ്ടമനാ ദ്വിജഃ
സൂതന് പറഞ്ഞു: ദേവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടു, ധര്മാധിപനോട് നമസ്കരിച്ചു, ആ ദ്വിജന് സന്തോഷപൂര്വം വീണ്ടും ഇവിടെ വീണു.
ധര്മരാജപ്രസാദേന തതസ്തത്ര മഹീതലേ । സംസുപ്തഇവ ചോത്തസ്ഥൌ ബംധുവര്ഗസമന്വിതഃ
ധര്മരാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താല്, അവിടെ ഭൂമിയില്, അവന് ഉറക്കത്തില് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റവനുപോലെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം എഴുന്നേറ്റു.
വിധിമേനം ദ്വിജോ ഭൂമൌ വര്ഷേവര്ഷേ ച സ സ്വയമ് । സ്വയം ച കാരയാമാസ മാധവസ്നാപനം ജനമ്
ആ ദ്വിജൻ വർഷംതോറും ഭൂമിയിൽ സ്വയം നിർദ്ദേശിച്ച മാധവസ്നാനം നടത്തി, ജനങ്ങളെയും അതിന് പ്രേരിപ്പിച്ചു.
യമബ്രാഹ്മണസംവാദോ മയായം പരികീര്തിതഃ । തസ്യ മാധവമാസസ്യ പുണ്യസ്നാനപ്രസങ്ഗതഃ
മാധവമാസത്തിലെ പുണ്യസ്നാനത്തിന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ യമനും ബ്രാഹ്മണനും തമ്മിലുള്ള ഈ സംഭാഷണം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു.
വൈശാഖമാസേ സതതം ഹരിപ്രിയേ സ്നാനം വിദധ്യാച്ച ദദാതി ഭക്ത്യാ । ദാനം ച ഹോമം സുകൃതം തഥാ ബുധോ ഹരേഃപദം തസ്യ നദുര്ല്ലഭം കദാ
ഹരിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവളേ, വൈശാഖമാസത്തിൽ നിരന്തരം സ്നാനം ചെയ്യുകയും, ഭക്തിയോടെ ദാനം, ഹോമം, സത്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവർക്കു ഹരിയുടെ പരമപദം പ്രാപിക്കാൻ ഒരിക്കലും പ്രയാസമില്ല.
യഃശൃണോത്യേകചിത്തേനമാഹാത്മ്യംമേഷസൂര്യജമ് । സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ യാതി വിഷ്ണോഃ പരം പദമ്
സൂര്യനിൽ ജനിച്ച ഈ മാസത്തിന്റെ മഹത്വം ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
ഋഷയ ഊചുഃ - സൂതസൂത മഹാപ്രാജ്ഞ ത്വയാഽതികരുണാത്മനാ । വൈശാഖമാസമാഹാത്മ്യം കീര്തിതം പാപനാശനമ്
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: സൂതാ, സൂതാ, മഹാപണ്ഡിതനും അത്യന്തം കരുണാനിധിയുമായ നീ, പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന വൈശാഖമാസത്തിന്റെ മഹത്വം വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു.
നിയമാ മധുഹന്തുര്യേ മാധവേ കഥിതാസ്ത്വയാ । പൂജനം സ്നാനദാനാദ്യം ശ്രൌതസ്മാര്തവിധാനതഃ
മധുസൂദനാ, മാധവമാസത്തിലെ നിയമങ്ങൾ, പൂജ, സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയവ, വേദവും സ്മൃതിയും നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം നീ വിശദീകരിച്ചു.
യഥാ ച മാധവോ ദേവഃ പ്രീയതേ പാപനാശനഃ । അധുനാ ശ്രോതുമിച്ഛാമോ ധ്യാനം തസ്യ മഹാത്മനഃ
പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന മാധവൻ എങ്ങനെ സന്തോഷപ്പെടുന്നു എന്നതും, ആ മഹാത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കേണ്ട വിധിയും ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കൃഷ്ണസ്യ ഭക്തവൃന്ദാനാം പ്രിയസ്യ ഭവതാരണമ്
കൃഷ്ണഭക്തന്മാരുടെ പ്രിയനും അവരെ രക്ഷിക്കുന്നവനുമാണ് അവൻ.
സൂത ഉവാച- ശൃണുധ്വം മുനയഃ സര്വേ കൃഷ്ണസ്യ ജഗദാത്മനഃ । ഗോഗോപഗോപീപ്രാണസ്യ വൃന്ദാവനചരസ്യ ച
സൂതൻ പറഞ്ഞു: സകലമുനികളും കേൾക്കൂ, കൃഷ്ണൻ ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവും, പശുക്കളുടെ, ഗോപന്മാരുടെയും ഗോപികകളുടെയും ജീവനും, വൃന്ദാവനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനുമാണ്.
ഏകദാ നാരദഃ പൃഷ്ടോ ഗൌതമേന ദ്വിജോത്തമാഃ । സ തസ്മൈ പ്രാഹ യദ്ധ്യാനം തദ്വക്ഷ്യേ പാപനാശനമ്
ഒരു ദിവസം ഗൗതമൻ നാരദനോടു ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ നാരദൻ അവനു പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന ധ്യാനം പറഞ്ഞു. അതാണ് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നത്.
നാരദ ഉവാച- സുമപ്രകരസൌരഭോദ്ഗലിതമാധ്വികാദ്യുല്ലസത്സുശാഖിനവപല്ലവപ്രകരനമ്ര ശോഭായുതമ് । പ്രഫുല്ലനവമഞ്ജരീലലിതവല്ലരീവേഷ്ടിതം സ്മരേത സതതം ശിവം ശിതമതിഃ സുവൃന്ദാവനമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: സുഗന്ധമുള്ള തേൻ ചോർന്ന പുഷ്പങ്ങൾ, പച്ചപച്ചയായ വൃക്ഷങ്ങളും പുതുപല്ലവങ്ങളും, പുത്തൻ മഞ്ഞരികൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ മനോഹരമായ വല്ലികൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ വൃന്ദാവനം ഒരിക്കലും മറക്കാതെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
വികാശി സുമനോരസാസ്വദനമംജുലൈഃ സംചരച്ഛിലീമുഖമുഖോദ്ഗതൈര്മുഖരിതാന്തരം ഝംകൃതൈഃ । കപോതശുകസാരികാപരഭൃതാദിഭിഃ പത്രിഭിര്വിരാണിതമിതസ്തതോ ഭുജഗശത്രുനൃത്യാകുലമ്
പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം ആസ്വദിച്ച് കപോതം, ശുകൻ, സാരിക, കോയിലി തുടങ്ങിയ പക്ഷികൾ ആകുലമായി കിളിച്ചിരിച്ച് അകത്ത് മുഴുവൻ മുഴക്കമുള്ളതും, മയിൽകൂട്ടങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും നൃത്തം ചെയ്ത് ആ പ്രദേശം ഉല്ലാസഭരിതമാക്കുന്നതുമാണ് അവിടം.
കലിന്ദദുഹിതുശ്ച ലല്ലഹരിവിപ്ലുഷാം വാഹിഭിര്വിനിദ്ര സരസീരുഹോദരരജശ്ച യോദ്ധൂസരൈഃ । പ്രദീപിത മനോഭവവ്രജവിലാസിനീ വാസസാം വിലോലനപരൈര്നിഷേവിതമനാരതം മാരുതൈഃ
കലിൻദയുടെ മകൾ യമുനയുടെ തിരകളാൽ ഉണർന്നു കുളങ്ങളിലെ താമരപ്പൊടി പറക്കുന്ന കാറ്റുകൾ, വ്രജവനത്തിലെ കാമിനികളുടെ വീടുകളിൽ നിരന്തരം സഞ്ചരിച്ച് അവരെ സേവിക്കുന്നു.
പ്രവാലനവപല്ലവം മരകതച്ഛദം മൌക്തികപ്രഭാപ്രകരകോരകം കമലരാഗനാനാഫലമ് । സ്ഥവിഷ്ഠമഖിലര്തുഭിഃ സതതസേവിതം കാമദം തദന്തരപികല്പകാങ്ഘ്രിപമുദഞ്ചിതം ചിന്തയേത്
അകത്ത് പുതിയ ചുവന്ന പല്ലവങ്ങൾ, പച്ചപച്ചയായ ഇലകൾ, മുത്തുപോലുള്ള കൊടുമ്പുകൾ, താമര നിറത്തിലുള്ള പലവിധ ഫലങ്ങൾ എന്നിവയുള്ള, എല്ലാ ഋതുക്കളിലും നിലനിൽക്കുന്ന, ദിവ്യരുകൾ സേവിക്കുന്ന ഒരു കാമദവൃക്ഷം അവിടെ ധ്യാനിക്കണം.
സുഹേമശിഖരാചലേഉദിതഭാനുവദ്ഭാസുരാമധോഽസ്യ കനകസ്ഥലീമമൃതശീകരാസാരിണഃ । പ്രദീപ്തമണികുട്ടിമാം കുസുമരേണുപുഞ്ജോജ്ജ്വലാം സ്മരേത്പുനരതന്ദ്രിതോ വിഗതഷട്തരങ്ഗാംബുധഃ
പൊന്നുപോലുള്ള കുന്നിൻമുകളിൽ ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന പൊൻതറ, അമൃതം ചോർന്നുനിറയുന്ന സ്ഥലം, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച നിലം, പുഷ്പപ്പൊടിയുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾക്കൊണ്ട് ദീപ്തമായ അവിടം, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, ആറ് തരംഗങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, തളരാതെ ധ്യാനിക്കണം.
തദ്രത്നകുട്ടിമനിവിഷ്ടമഹിഷ്ഠയോഗപീഠേഽഷ്ടപത്രമരുണം കമലം വിചിന്ത്യ । ഉദ്യദ്വിരോചനസരോചിരമുഷ്യമധ്യേ സംചിന്തയേത്സുഖനിവിഷ്ടമഥോമുകുന്ദമ്
അവിടെ ആ രത്നത്തറയിൽ, ഉത്തമമായ യോഗപീഠത്തിൽ, എട്ടു ചുവപ്പുനിറമുള്ള പത്രങ്ങളുള്ള താമരപുഷ്പം ധ്യാനിച്ച്, അതിന്റെ നടുവിൽ ഉദയസൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ള മാധുര്യത്തിൽ, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്ന മുകുന്ദനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
സുത്രാമഹേതി ദലിതാഞ്ജനമേഘപുഞ്ജപ്രത്യഗ്രനീലജലജന്മസമാനഭാസമ് । സുസ്നിഗ്ധനീലഘനകുഞ്ചിതകേശജാലം രാജന്മനോജ്ഞശിതികണ്ഠശിഖണ്ഡചൂഡമ്
സുന്ദരമായ മാല ധരിച്ച, കറുത്ത മേഘക്കൂട്ടംപോലുള്ള വണ്ണം, പുതുതായി വിരിഞ്ഞ നീല താമരപുഷ്പംപോലുള്ള കാന്തി, മൃദുവും കറുത്തും വളഞ്ഞും കുരുക്കിയുള്ള മുടി, മനോഹരമായ ശിഖണ്ഡം തലയിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കണം.
രോലമ്ബലാലിതസുരദ്രുമസൂനുസംപദ്യുക്തം സമുത്കചനവോത്പലകര്ണപൂരമ് । ലോലാലിഭിഃ സ്ഫുരിതഭാലതലപ്രദീപ്തഗോരോചനാതിലകമുജ്ജ്വലചില്ലിചാപമ്
ആയിരം കുലുങ്ങുന്ന ദിവ്യവൃക്ഷത്തിന്റെ മകനായ അലങ്കാരങ്ങൾ, ഉയർന്ന നിലയിലുള്ള നീല ഉത്പലപൂക്കൾ കാതിൽ പിണഞ്ഞത്, ഭാലത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന മഞ്ഞക്കുറി, കണികുളിർക്കുന്ന വില്ലുപോലുള്ള ക眉കൾക്ക് ചുറ്റും ഉല്ലാസഭരിതമായ തേനീച്ചകൾ—all ഇവയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
ആപൂര്ണശാരദഗതാങ്ക ശശാങ്കബിമ്ബകാന്താനനം കമലപത്രവിശാലനേത്രമ് । രത്നസ്ഫുരന്മകരകുണ്ഡലരശ്മിദീപ്തഗണ്ഡസ്ഥലീമുകുരമുന്നതചാരുനാസമ്
പൂർണ്ണമായ ശരദ്കാലചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം, കമലദളങ്ങൾ പോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകൾ, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മകരകുണ്ഡലങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ കിളിരിപ്പുള്ള കവിളുകൾ, ഉയർന്ന മനോഹരമായ മൂക്ക്, അതിന്റെ പ്രതിഫലനം മുഖത്തിന്റെ തിളക്കത്തിൽ തെളിഞ്ഞു കാണാം.
സിന്ദൂരസുന്ദരതരാധരമിന്ദുകുന്ദമന്ദാരമന്ദഹസിതദ്യുതിദീപിതാശമ് । വന്യപ്രവാലകുസുമപ്രചയാവകൢപ്തഗ്രൈവേയകോജ്ജ്വലമനോഹരകമ്ബുകണ്ഠമ്
സിന്ദൂരത്തേക്കാൾ മനോഹരമായ അധരങ്ങൾ, ചന്ദ്രനും കുണ്ടപൂവും മന്ദാരപൂവും പോലെയുള്ള മൃദുവായ പുഞ്ചിരി മുഖം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. വനപ്രവാളപൂക്കളാൽ നിർമ്മിച്ച മാല കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞു, അതിന്റെ ഭംഗി മനസ്സാകർഷണമായി തിളങ്ങുന്നു.
മത്തഭ്രമദ്ഭ്രമരഘുഷ്ടവിലമ്ബമാനം സംതാനകപ്രസരദാമപരിഷ്കൃതാംസമ് । ഹാരാവലീഭഗണരാജിതപീവരോരുവ്യോമസ്ഥലീലസിതകൌസ്തുഭഭാനുമന്തമ്
മദം നിറഞ്ഞ തേനീച്ചകൾ ചുറ്റി പറക്കുന്നു; ദിവ്യപുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞു, വിശാലമായ ചന്തം ഹാരങ്ങളുടെ നിരകളാൽ അലങ്കരിച്ച്, അതിൽ കൗസ്തുഭമണിയുടെ പ്രകാശം സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
ശ്രീവത്സലക്ഷണസുലക്ഷിതമുന്നതാംസമാജാനുപീനപരിവൃത്തസുജാതബാഹുമ് । ആബന്ധുരോദരമുദാരഗഭീരനാഭിം ഭൃങ്ഗാങ്ഗനാനി കരമംജുലരോമരാജിമ്
ശ്രീവത്സലക്ഷണത്തോടെ അണിഞ്ഞ ഉയർന്ന ഭംഗിയുള്ള തോളുകൾ, കുനിയുന്ന, പുഷ്ടിയുള്ള, വൃത്തമായ ഭുജങ്ങൾ, സുന്ദരമായ അര, ആഴമുള്ള ഉദ്ദാത്തമായ നാഭി, കറുത്ത രോമരേഖകൾ തേനീച്ചകൾ വരച്ചതുപോലെ നെഞ്ചിൽ അലങ്കരിക്കുന്നു.
നാനാമണിപ്രഘടിതാങ്ഗദകങ്കണോര്മി ഗ്രൈവേയസാരസനനൂപുരതുന്ദബന്ധമ് । ദിവ്യാങ്ഗരാഗപരിപിഞ്ജരിതാങ്ഗയഷ്ടിമാപീതവസ്ത്രപരിവീതനിതമ്ബബിമ്ബമ്
നാനാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കയ്യിൽ കങ്കണങ്ങളും കയ്യിലങ്കാരങ്ങളും, കഴുത്തിൽ മാലയും അരയിൽ കട്ടിയും കാലിൽ നൂപുരവും, ദിവ്യഗന്ധം പുരണ്ട ദേഹം, മഞ്ഞവസ്ത്രം ധരിച്ച കട്ടിയുള്ള അരയും കാഴ്ചയിൽ മനോഹരമാണ്.
ചാരൂരുജാനുമനുവൃത്തമനോജ്ഞജങ്ഘം കാന്തോന്നതപ്രപദനിന്ദിത കൂര്മകാന്തിമ് । മാണിക്യദര്പണലസന്നഖരാജരാജദ്രക്താങ്ഗുലിച്ഛദനുസുന്ദരപാദപദ്മമ്
സുന്ദരമായ ഉറുക്കളും മുട്ടുകളും വൃത്തമായ കാൽമുട്ടുകളും, ഉയർന്ന മനോഹരമായ പാദങ്ങൾ, അതിന്റെ തിളക്കം കൂർമ്മത്തേക്കാൾ ഭംഗിയായി, മണിമുത്തുപോലെയുള്ള ചുവപ്പുനിറത്തിലുള്ള നഖങ്ങൾ, അതിന്മേൽ മനോഹരമായ പാദപദ്മങ്ങൾ.
മത്സ്യാങ്കുശാരിദരകേതുയവാബ്ജവജ്രൈഃ സംലക്ഷിതാരുണകരാങ്ഘ്രിതലാഭിരാമമ് । ലാവണ്യസാരസമുദായവിനിര്മിതാങ്ഗം സൌന്ദര്യനിന്ദിതമനോഭവ ദേഹകാന്തിമ്
മത്സ്യം, അങ്കുശം, ബാണം, പതാക, യവം, വജ്രം എന്നിവയുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ കൈകളും കാലുകളും അലങ്കരിക്കുന്നു; ചുവന്നതായ തളിരുകൾ കണ്ണിനെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുന്നു. സൗന്ദര്യത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്നു നിർമ്മിതമായ ദേഹം, മനോഹവനെയും അതിക്രമിക്കുന്ന ഭംഗിയോടെ.
ആസ്യാരവിന്ദപരിപൂരിതവേണുരന്ധ്രലോലത്കരാങ്ഗുലിസമീരിതദിവ്യരാഗൈഃ । ശശ്വദ്ഭവൈഃ കൃതനിവിഷ്ടസമസ്തജന്തുസംതാനസംനതിമനന്തസുഖാമ്ബുരാശിമ്
താമരപോലെയുള്ള വായിൽ വംശം ചേർത്ത്, വിരലുകൾ അതിന്റെ രന്ധ്രങ്ങളിൽ നൃത്തം ചെയ്തപ്പോൾ ദിവ്യമായ രാഗങ്ങൾ പുറപ്പെടുന്നു; ആ സംഗീതം മുഴുവൻ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ആനന്ദസാഗരമായി മാറുന്നു.
ഗോഭിര്മുഖാമ്ബുജവിലീനവിലോചനാഭിരൂധോഭരസ്ഖലിതമന്ഥരമന്ദഗാഭിഃ । ദന്താഗ്രദഷ്ടപരിശിഷ്ടതൃണാങ്കുരാഭിരാലമ്ബിവാലധിലതാഭിരഥാഭിവീതമ്
താമരമുഖത്ത് കണ്ണുകൾ പതിപ്പിച്ച പശുക്കൾ ചുറ്റും, പാൽ നിറഞ്ഞ ഉദ്ധരങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ മന്ദഗതിയിൽ നടക്കുന്നു, പല്ലുകൊണ്ട് പുല്ലിന്റെ അഗ്രം മുളച്ചു തിന്നുന്നു, വാലുകൾ മൃദുവായി നിലത്തേയ്ക്ക് തഴുകുന്നു.
സംപ്രസ്നുതസ്തനവിഭൂഷണപൂര്ണനിശ്ചലാസ്യാദ്ദൃഢക്ഷരിതഫേനിലദുഗ്ധമുഗ്ധൈഃ । വേണുപ്രവര്തിതമനോഹരമന്ദഗീതദത്തോച്ചകര്ണയുഗലൈരപിതര്ണകൈശ്ച
അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭുഷിതമായ ഉദ്ധരങ്ങളിൽ നിന്നു കട്ടിയുള്ള, നിശ്ചലമായ, നഫ്തമുള്ള പാൽ ഒഴുകുന്നു; മനോഹരമായ വംശഗാനം കേൾക്കാൻ ചെവികൾ ഉയർത്തി, കുഞ്ഞുപശുക്കൾ ആഹ്ലാദത്തോടെ കുടിക്കുന്നു.