നൈവ സ്ഥിരാണി താനീഹ ദുരിതൈരനുസേവിതൈഃ । വിലീയംതേ യഥാ വഹ്നിസംസര്ഗേണേംധനാനി ച
പാപപ്രവൃത്തികൾ പിന്തുടർന്നാൽ, ഇവ ഇവിടെ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല; തീയിൽ ഇന്ധനം നശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അവയും നശിക്കുന്നത്.
ഗച്ഛതസ്തിഷ്ഠതോ വാപി ജാഗ്രതഃ സ്വപതോഽപി വാ । ന വിചാരപരം ചേതോ യസ്യാസൌ മൃത ഏവ സഃ
നടക്കുമ്പോഴും, നിൽക്കുമ്പോഴും, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ആലോചനയില്ലാത്തവന്റെ മനസ്സ് മരിച്ചവന്റെതുപോലെയാണ്.
ഉപദേഷ്ടാ ശ്രുതവതാം ഗുരുരിത്യുച്യതേ യതഃ । കിംതു ത്വാസന്നവിപദാമുപദേശാഃ ശിരോരുഹാഃ
കേൾക്കുന്നവർക്കു ഉപദേശം നൽകുന്നവനാണ് ഗുരു എന്നു പറയുന്നത്; പക്ഷേ, അപകടം അടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ ഉപദേശം തലമുടിയുപോലെ ഉണങ്ങിപ്പോകും.
വിഷയജ്വരമുത്സൃജ്യ സമയാ സ്വസ്ഥയാ ധിയാ । യുക്ത്യാ ച വ്യവഹാരിണ്യാ സ്വാര്ഥഃ പ്രാജ്ഞേന സാധ്യതേ
വിഷയസുഖങ്ങളുടെ പിതിരോഗം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മസംയമനത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, യുക്തിയോടെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ, പ്രജ്ഞാവാനായവൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടും.
അശുഭാച്ചലിതം യാതി ശുഭം തസ്മാദപീതരമ് । ജംതോശ്ചിത്തം ച ശിശുവത്തസ്മാത്തച്ചാലയേദ്ബലാത്
അശുഭം വിട്ട് മനസ്സ് ശുഭത്തിലേക്ക് നീങ്ങും; അതിനാൽ, ബാലന്റെ മനസ്സ് പോലെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിനെ, അതിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് വിരുദ്ധമായി പോലും, ബലമായി നിയന്ത്രിക്കണം.
ഉപധാര്യ മതിം രാജന്വൃദ്ധാനാം ധര്മദര്ശിനാമ് । നിയച്ഛേത്പരയാ ബുദ്ധ്യാ ചിത്തമുത്പഥഗാമി യത്
ധർമ്മം കാണുന്ന മുതിർന്നവരുടെ ബുദ്ധി ആലോചിച്ച്, രാജാവേ, തെറ്റായ വഴിയിലേക്ക് പോകുന്ന മനസ്സിനെ ഉന്നതമായ വിവേകത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ന ധനാന്യുപകുര്വംതി ന മിത്രാണി ന ബാംധവാഃ । ന ഹസ്തപാദചലനം ന ദേശാംതരസംഗതമ്
സമ്പത്തും, സുഹൃത്തുക്കളും, ബന്ധുക്കളും, കൈകാലുകളുടെ ചലനവും, വിദേശയാത്രയും—
ന കായക്ലേശവൈധുര്യം ന തീര്ഥായതനാശ്രയഃ । കേവലം തന്മനസ്കസ്യ ജപേനാസാദ്യതേ പദമ്
ശരീരവേദനയും, ദുർബലതയും, തീർത്ഥയാത്രയും—ഇവയൊന്നും അല്ല; മനസ്സ് ഏകാഗ്രമായവൻ ജപിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ പരമാവസ്ഥ ലഭിക്കൂ.
വിഷയേ വര്തമാനസ്യ തസ്മാച്ചിത്തസ്യ സംയമേ । യത്നം കുര്യാദ്ബുധോ രാജന്ധ്രുവം യംതേവ വാജിനാമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ലീനമായ മനസ്സിനെ, രാജാവേ, ഒരു ബുദ്ധിമാൻ കുതിരയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ പരിശ്രമിച്ച് നിയന്ത്രിക്കണം.
തത്തത്കുര്യാദ്യതോ രാജന്ഭവതാ യേന വംചിതഃ । മുനിഭിശ്ച ഫലൈസ്തൈസ്തൈരതോപ്യാകര്ണയാധുനാ
നിനക്ക് വഞ്ചന അനുഭവപ്പെട്ടതുപോലെ, രാജാവേ, അതിന് പരിഹാരമായി എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതോ അതു ചെയ്യണം; അതുപോലെ, മുനിമാർക്ക് ലഭിച്ച ഫലങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക.
മുഹ്യതാപി മനുഷ്യേണ പ്രഷ്ടവ്യാഃ സുഹൃദോ ബുധാഃ । തേ ച പൃഷ്ടാ യഥാ ബ്രൂയുസ്തത്കര്ത്തവ്യം യഥോചിതമ്
മൂഢതയിൽ ആകുമ്പോഴും, മനുഷ്യൻ ബുദ്ധിമാനായ സുഹൃത്തുകളോട് ചോദിക്കണം; അവർ ചോദ്യം ചെയ്താൽ യോജിച്ച രീതിയിൽ ഉത്തരം പറയണം, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.
സര്വോപായേന കര്ത്തവ്യോ നിഗ്രഹഃ കാമകോപയോഃ । ശ്രേയോഽര്ഥിനാ യതസ്തൌ ഹി ശ്രേയോഘാതാര്ഥമുദ്യതൌ
എല്ലാ വഴികളും ഉപയോഗിച്ച്, ശ്രേയസ്സിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആസക്തിയും കോപവും നിയന്ത്രിക്കണം; കാരണം ഇവ രണ്ടും ശ്രേയസ്സിനെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
കാമോ ഹി ബലവാന്രാജഞ്ഛരീരസ്ഥോ രിപുര്മഹാന് । ന തസ്യ വശഗോ ഭൂയാജ്ജനഃ ശ്രേയോഭിലാഷുകഃ
ആസക്തി ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശക്തമായ ശത്രുവാണ്, രാജാവേ; ശ്രേയസ്സിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അതിന്റെ അടിമയാകരുത്.
യഃ കാമോ ദേവദേവേന പുരാ തേനൈവ ശൂലിനാ । ലലാടവഹ്നിനാ ദഗ്ധഃ കൃതോനംഗ ഇതി സ്ഥിതിഃ
ദേവതകളിൽ പ്രധാനനായ ശൂലധാരിയായ ദൈവം, തന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്നുള്ള അഗ്നിയാൽ, മുമ്പ് ആ ആസക്തിയെ ദഹിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ അതിനെ അനംഗൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
യദാ വാംഛത്യസൌ നാരീം നിഹംതും സമനോഭവഃ । പുംസാം കായം സമാശ്രിത്യ സ്വരൂപം ദര്ശയത്യസൌ
സ്ത്രീയെ നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ജനിച്ച ദൈവം പുരുഷന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് തന്റെ സ്വഭാവം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
ചിംത്യമാനസ്യ വൈ പുംസോ നാര്യാ രൂപം പുനഃപുനഃ । തമദൃഷ്ടം സമാശ്രിത്യ നരമുന്മാദയത്യസൌ
പുരുഷൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്ത്രീയുടെ രൂപം ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, ആ ദൃശ്യമായ രൂപം ആശ്രയിച്ച് ആസക്തി അവനെ ഉന്മാദനാക്കുന്നു.
തഥൈവോന്മാദയത്യേഷ യോഷിദംഗം ന സംശയഃ । സ്മരഃ സംസ്മരണാന്നാമ ജാതം തസ്യ തതോ നൃപ
അതുപോലെ, സ്ത്രീകളെയും അവരുടെ ശരീരത്തിലൂടെ ആസക്തി ഉന്മാദനാക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഓർമ്മപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നതിനാൽ, രാജാവേ, അതിനെ സ്മരൻ എന്നും വിളിക്കുന്നു.
യാദൃശസ്താദൃശോ രംഗോ വസ്ത്രം വീരസമാശ്രയേത് । ആത്മതേജഃ പ്രകാശാത്സോഽശ്രുധാരാ പേയതാം വ്രജേത്
യാതൊരു കളിയാണോ, അതിനനുസരിച്ച് വസ്ത്രവും; വീരൻ തന്റെ ആത്മതേജസിൽ ആശ്രയിക്കണം. അതിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ, കണ്ണുനീർ ഒഴുകാൻ ഇടയാകും.
നാര്യാരൂപം സമാരുഹ്യ ധീരം തമപി മോഹയേത് । പുരുഷം തു സമാശ്രിത്യ ദ്രാവയത്യേഷ യോഷിതമ്
സ്ത്രീയുടെ രൂപം ആശ്രയിച്ച്, ആസക്തി ധീരനെയും മോഹിപ്പിക്കും; പുരുഷനെ ആശ്രയിച്ചാൽ, സ്ത്രീകളെ അകറ്റുകയും ചെയ്യും.
സ ഏവ സഹജോ രാജന്നശരീരീ ശരീരഗഃ । ശരീരകസ്യാപി വിഭോ കഥം പാപം വിധീയതേ
അത് സഹജമായതും, ശരീരമില്ലാത്തതും, ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്നതുമാണ്, രാജാവേ; അങ്ങനെ ശരീരമുള്ളവനിൽ പാപം എങ്ങനെ ചുമത്താം, ഭഗവാനേ?
യം പ്രാപ്യാതിപവിത്രാണി പംചഗവ്യഹവീംഷി ച । അശുചിത്വം ക്ഷണം യാംതി കോഽന്യ സ്യാദശുചിസ്തതഃ
ഏതൊക്കെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ പഞ്ചഗവ്യഹവിസുകൾ ആണെങ്കിലും, അവയെ സ്പർശിച്ചാൽ ഒരു നിമിഷം അശുദ്ധമാകും; അതിനാൽ, അതിലുപരി അശുദ്ധൻ ആരാണ്?
ജിഘ്രന്നപി സ്വദുര്ഗംധം പശ്യന്നപി മലം സ്വകമ് । ന വിരജ്യതി ലോകോഽയം പീഡയന്നപി നാസികാമ്
സ്വന്തം ദുർഗന്ധം വാസനയുണ്ടാക്കുമ്പോഴും, സ്വന്തം മല കാണുമ്പോഴും, ഈ ലോകം അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാറില്ല, മൂക്ക് വേദനിപ്പിച്ചാലും.
ഹൃദ്യാന്നമന്നപാനാനി യം പ്രാപ്യ സുരഭീണി ച । അശുചിത്വം പ്രയാംത്യാശു കോഽന്യസ്യാദശുചിസ്തതഃ
ഹൃദയത്തിന് ഇഷ്ടമായ അന്നവും പാനീയങ്ങളും ലഭിച്ചാൽ അതിന് സുഖകരമായ മണവും ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ അവ അശുദ്ധമായാൽ, അത്തരം അശുദ്ധി മറ്റാർക്കും ഭക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.
യസ്യോദരഗതം ചാന്നം സ്വം ഹി രൂപം പരിത്യജേത് । കൃമിമിശ്രമമേധ്യത്വം ശീഘ്രം പ്രജ്ഞായതേ കില
അന്നം വയറ്റിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം നഷ്ടപ്പെടുന്നു; ഉടൻ തന്നെ അത് കീടുകളും അശുദ്ധിയും കലർന്നതായി മാറുന്നതാണ് നമ്മൾ കാണുന്നത്.
തഥാപി ദേഹേ ഭൂപാല നിജരൂപം പരിത്യജേത് । ശുനതാം യാതി വൈ പശ്ചാത്കൃമിദുര്ഗംധിസംകുലേ
അങ്ങനെ തന്നെ, രാജാവേ, ഈ ശരീരം സ്വഭാവം വിട്ട് ശൂന്യമായിത്തീരും; പിന്നെ അതിൽ കീടങ്ങളും ദുർഗന്ധവും നിറയുന്നു.
ജായംതേ തത്ര വൈ യൂകാഃ കൃമയോ വാ ന സംശയഃ । സകൃമിഃ കുരുതേ സ്ഫോടം കംഡൂശ്ച പരിദാരുണഃ
അവിടെ ഉറപ്പായും പുഴുക്കളും പുഴുക്കളും ജനിക്കുന്നു; അവയിൽ ചിലത് ചൊറിച്ചിലും കഠിനമായ വേദനയും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
വ്യഥാമുത്പാദയേദ്ഭൂയഃ സര്വാംഗം പരിചാലയേത് । നഖാഗ്രൈര്ഘൃഷ്യമാണാ സാ കംഡൂഃ ശാംതാ പ്രജായതേ
അത് ശരീരമാകെ വേദനയും അസ്വസ്ഥതയും ഉണ്ടാക്കും; നഖത്താൽ ചൊറിച്ചിടുമ്പോൾ മാത്രം അതിൽ കുറച്ചു ആശ്വാസം ലഭിക്കും.
തദ്വത്സുഖം ഭവത്യേവ സുരതസ്യ ന സംശയഃ । ഭുംജത്യേവം രസാന്മര്ത്യഃ സുഭക്ഷാന്പിബതേ പുനഃ
അത് പോലെ തന്നെ, ലൈംഗികസുഖത്തിലും സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നു എന്നതിൽ സംശയമില്ല; മനുഷ്യൻ രുചികളും രസകരമായ ഭക്ഷണങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും ആസ്വദിക്കുന്നു.
തത്രസ്ഥം പചതേ വഹ്നിരപാനേ പാതയേന്മലമ് । സാരഭൂതോ രസസ്തത്ര ഉദ്രിക്തസ്തു പ്രജായതേ
അവിടെ അഗ്നി ഭക്ഷ്യങ്ങൾ പാകം ചെയ്യുന്നു; അവശിഷ്ടം താഴേക്ക് പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെയാണ് സാരം, അതായത് രസം, അധികമായി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്.
നിര്മലഃ ശുദ്ധവീര്യസ്തു ബ്രഹ്മസ്ഥാനം പ്രയാതി ച । ആകൃഷ്ടഃ സ സമാനേന നീതസ്തേനാപി വായുനാ
ആ ശുദ്ധമായ സാരം ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകുന്നു; സമാനവായുവിന്റെ സഹായത്തോടെ അത് അവിടെ എത്തുന്നു.