കിം വിദ്യയാ ച തപസാ കിം ത്യാഗേന നയേന വാ । കിം വിവിക്തേന മനസാ സ്ത്രീഭിര്യസ്യ ഹൃതം മനഃ
വിദ്യയോ, തപസ്സോ, ത്യാഗമോ, നല്ല ആചാരമോ എന്തിനാണ്? മനസ്സു ഏകാന്തതയിൽ ആഴ്ന്നാലും, സ്ത്രീകളിൽ മനസ്സു പെട്ടവനു അതൊന്നും പ്രയോജനമില്ല.
ഏക ഏവ സുഹൃദ്ധര്മോ നിധനേഷ്വനുയാതി യഃ । സര്വമന്യച്ഛരീരേണ സമം നാശം ഗമിഷ്യതി
മരണത്തിന് ശേഷവും അനുഗമിക്കുന്ന ഒരേയൊരു സ്നേഹിതൻ ധർമ്മമാണ്; മറ്റെല്ലാം ശരീരത്തോടൊപ്പം നശിച്ചുപോകും.
ധര്മം ശനൈഃ സംചിനുയാദ്വല്മീകമിവ പുത്തികാഃ । ധര്മേണ ഹി സഹായേന തമസ്തരതി ദുസ്തരമ്
പുഴുക്കൾ എങ്ങിനെയാണ് വണ്ടിമേടു പണിയുന്നത് പോലെ, ഒരാൾ ധർമ്മം ക്രമേണ സമ്പാദിക്കണം; ധർമ്മം കൂട്ടുകാരനാകുമ്പോൾ, അത്യന്തം കഠിനമായ ഇരുട്ട് പോലും അതിജയിക്കാം.
അനിലോല്ലാസിതോത്താല ജലകല്ലോല ചംചലമ് । കിം ന ജാനാസി രാജേംദ്ര നൃണാം ജീവിത വിഭ്രമമ്
കാറ്റിൽ ആലയുന്ന തിരകളെപ്പോലെ മനുഷ്യജീവിതം എത്ര അസ്ഥിരമാണെന്ന് രാജാവേ, നീ അറിയുന്നില്ലേ?
വിനയോ രത്നമുകുടഃ സത്യധര്മൌ ച കുംഡലേ । ത്യാഗശ്ച കംകണോ യേഷാം കിം തേഷാം ജഡമംഡനൈഃ
വിനയം രത്നമുകുടമായി, സത്യവും ധർമ്മവും കാതിലങ്കാരമായി, ത്യാഗം കൈവളയമായി ഉള്ളവർക്കു, അന്യമായ അലങ്കാരങ്ങൾ എന്തിനാണ്?
മൃതം ശരീരമുത്സൃജ്യ കാഷ്ഠലോഷ്ടസമം ഭുവി । വിമുഖാ ബാംധവാ യാംതി ധര്മസ്തമനുഗച്ഛതി
മരിച്ച ശരീരം മണ്ണിൽ മരച്ചില്ലോ മണ്ണുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ബന്ധുക്കൾ മുഖം തിരിക്കും; പക്ഷേ, ധർമ്മം മാത്രമാണ് അവനെ അനുഗമിക്കുന്നത്.
ഗമ്യമാനേഷു സര്വേഷു ക്ഷീയമാണേ തഥായുഷി । ജീവിതേ ലുപ്യമാനേ ച കിമുത്ഥായ ന ധാവസി
എല്ലാവരും പോകുന്ന സമയത്തും, ആയുസ്സും ജീവിതവും കുറയുന്ന സമയത്തും, നീ എഴുന്നേറ്റു മുന്നോട്ട് പോകരുതേ?
കുടുംബം പുത്രദാരാദി ശരീരം ദ്രവ്യസംചയഃ । പാരക്യമധ്രുവം കിംതു സ്വീയേ സുകൃതദുഷ്കൃതേ
കുടുംബം, മക്കൾ, ഭാര്യ, ശരീരം, സമ്പത്ത് — ഇവയൊക്കെ സ്ഥിരമല്ല, മറ്റുള്ളവരുടെതാണ്; നിന്റെ നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികളാണ് നിനക്ക് സ്വന്തമായുള്ളത്.
യദാ സര്വം പരിത്യജ്യ ഗംതവ്യമവശേന തേ । അനര്ഥേ കിം പ്രസക്തസ്ത്വം സ്വധര്മം നാനുതിഷ്ഠസി
നീ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അനിവാര്യമായി പോകേണ്ടി വരുമ്പോൾ, മൂല്യമില്ലാത്തതിൽ എന്തിനാണ് നീ ആസക്തനാകുന്നത്? നിന്റെ കടമ എന്തുകൊണ്ട് പാലിക്കാറില്ല?
അവിശ്രാമമനാലംബമപാഥേയമദേശികമ് । മൃതഃ കാംതാരമധ്വാനം കഥമേകോ ഗമിഷ്യസി
മരണത്തിന് ശേഷം, വിശ്രമമില്ലാത്തതും, ആശ്രയമില്ലാത്തതും, ഭക്ഷണമില്ലാത്തതും, വഴികാട്ടിയില്ലാത്തതുമായ മരുഭൂമിയിലൂടെ നീ എങ്ങനെ ഒറ്റയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യും?
ന ഹി ത്വാം പ്രസ്ഥിതം കശ്ചിത്പൃഷ്ഠതോഽനുഗമിഷ്യതി । സുകൃതം ദുഷ്കൃതം ച ത്വാം യാസ്യംതമനുയാസ്യതി
നീ യാത്രതിരിക്കുമ്പോൾ ആരും നിന്നെ പിന്തുടരില്ല; നിന്റെ നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികൾ മാത്രമാണ് കൂടെ വരിക.
ശ്രുതിസ്മൃത്യുദിതം കര്മ കുലദേശോചിതം ഹിതമ് । ധര്മമൂലം നിഷേവസ്വ സദാചാരമതംദ്രിതഃ
വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും നിർദേശിച്ച, കുടുംബത്തിനും ദേശത്തിനും അനുയോജ്യമായ, ധർമ്മത്തിൽ അടിസ്ഥിതമായ നല്ല പെരുമാറ്റങ്ങൾ നീ ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം.
പരിത്യജേദര്ഥകാമൌ സ്യാതാം ചേദ്ധര്മവര്ജിതൌ । ധര്മേണ പ്രാപ്യതേ സര്വമര്ഥകാമാദികം സുഖമ്
ധർമ്മം ഇല്ലാത്ത സമ്പത്തും ആനന്ദവും ഉപേക്ഷിക്കണം; കാരണം, സമ്പത്തും ആനന്ദവും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം ധർമ്മം കൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഇംദ്രിയാണാം ജയം യോഗം സമാതിഷ്ഠേദ്ദിവാനിശമ് । ജിതേംദ്രിയോ ഹി ശക്നോതി പഥി സ്ഥാപയിതും പ്രജാഃ
രാവും പകലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം; ഇന്ദ്രിയജയം നേടിയവനാണ് മറ്റുള്ളവരെ വഴിയിലേക്കു നയിക്കാൻ കഴിയുക.
അതിപ്രഗല്ഭ ലലനാ കടാക്ഷ ചപലാശ്രിയഃ । വിനയേ പ്രണിധാനേന ചിരം തിഷ്ഠംതി ഭൂഭുജാമ്
അധിക ധൈര്യമുള്ള സ്ത്രീകളുടെ കണ്മുന്നുകളും, ചഞ്ചലമായ ഭാഗ്യവും, രാജാക്കന്മാരുടെ അടുത്ത് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നത് വിനയത്താലും ശ്രദ്ധയാലുമാണ്.
കാമദര്പാദിശീലാനാമവിചാരിത കാരിണാമ് । ആയുഷാ സഹ നശ്യംതി സംപദോ മൂഢചേതസാമ്
കാമം, അഹങ്കാരം തുടങ്ങിയവയാൽ ആചരണം നടത്തുന്നവരുടെയും, ആലോചന ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുടെയും സമ്പത്ത്, അവരുടെ ആയുസ്സിനൊപ്പം നശിച്ചുപോകും; കാരണം, അവർ ഭ്രമിതചിത്തരാണ്.
ഭൂതിഭിര്നഷ്ടദൃഷ്ടാഭിര്നൃത്യംതേ ന മഹാശയാഃ । നാഗതാഭിര്ന യാതാഭിര്നദീഭിശ്ചീയതേംബുധിഃ
നഷ്ടമായ സമ്പത്തിലും, കാണാതായ ഭോഗങ്ങളിലും മഹാന്മാർ ആനന്ദിക്കുന്നില്ല; വരാത്തതോ പോയതോ ആയ നദികൾ കൊണ്ട് സമുദ്രം നിറയാത്തതുപോലെയാണ് അത്.
വ്യസനസ്യ ച മൃത്യോശ്ച വ്യസനം കഷ്ടമുച്യതേ । വ്യസന്യധോധോ വ്രജതി സ്വര്ഗാമ്യവ്യസനീ നൃപഃ
ദുരന്തത്തേക്കാൾ മരണത്തേക്കാൾ വലിയ ദുരിതം ഇല്ല; ദുർവ്യസനത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ രാജാവ് താഴേക്ക് വീഴും, ദുർവ്യസനം ഇല്ലാത്തവൻ സ്വർഗ്ഗം നേടും.
വ്യസനാനി ദുരംതാനി കാമജാനി വിശേഷതഃ । ത്യജ തസ്മാന്മഹാരാജ കാമം ധര്മവിരോധിനമ്
ദുർവ്യസനങ്ങൾ അത്യന്തം ജയിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് കാമത്തിൽ നിന്നുള്ളവ; അതിനാൽ മഹാരാജാവേ, ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായ കാമം ഉപേക്ഷിക്കണം.
ജഡാനാമവിവേകാനാമസുരാണാം ദുരാത്മനാമ് । ഭാഗ്യഭോഗ്യാനി രാജ്യാനി സംത്യനീതിമതാമപി
മണ്ടന്മാർക്കും വിവേകമില്ലാത്തവർക്കും അസുരന്മാർക്കും ദുഷ്ടന്മാർക്കും, നല്ല നയമില്ലാത്തവർക്കും പോലും, രാജ്യം ഭാഗ്യഫലമാണ്.
നൈവ സ്ഥിരാണി താനീഹ ദുരിതൈരനുസേവിതൈഃ । വിലീയംതേ യഥാ വഹ്നിസംസര്ഗേണേംധനാനി ച
പാപപ്രവൃത്തികൾ പിന്തുടർന്നാൽ, ഇവ ഇവിടെ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല; തീയിൽ ഇന്ധനം നശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അവയും നശിക്കുന്നത്.
ഗച്ഛതസ്തിഷ്ഠതോ വാപി ജാഗ്രതഃ സ്വപതോഽപി വാ । ന വിചാരപരം ചേതോ യസ്യാസൌ മൃത ഏവ സഃ
നടക്കുമ്പോഴും, നിൽക്കുമ്പോഴും, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ആലോചനയില്ലാത്തവന്റെ മനസ്സ് മരിച്ചവന്റെതുപോലെയാണ്.
ഉപദേഷ്ടാ ശ്രുതവതാം ഗുരുരിത്യുച്യതേ യതഃ । കിംതു ത്വാസന്നവിപദാമുപദേശാഃ ശിരോരുഹാഃ
കേൾക്കുന്നവർക്കു ഉപദേശം നൽകുന്നവനാണ് ഗുരു എന്നു പറയുന്നത്; പക്ഷേ, അപകടം അടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ ഉപദേശം തലമുടിയുപോലെ ഉണങ്ങിപ്പോകും.
വിഷയജ്വരമുത്സൃജ്യ സമയാ സ്വസ്ഥയാ ധിയാ । യുക്ത്യാ ച വ്യവഹാരിണ്യാ സ്വാര്ഥഃ പ്രാജ്ഞേന സാധ്യതേ
വിഷയസുഖങ്ങളുടെ പിതിരോഗം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മസംയമനത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, യുക്തിയോടെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ, പ്രജ്ഞാവാനായവൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടും.
അശുഭാച്ചലിതം യാതി ശുഭം തസ്മാദപീതരമ് । ജംതോശ്ചിത്തം ച ശിശുവത്തസ്മാത്തച്ചാലയേദ്ബലാത്
അശുഭം വിട്ട് മനസ്സ് ശുഭത്തിലേക്ക് നീങ്ങും; അതിനാൽ, ബാലന്റെ മനസ്സ് പോലെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിനെ, അതിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് വിരുദ്ധമായി പോലും, ബലമായി നിയന്ത്രിക്കണം.
ഉപധാര്യ മതിം രാജന്വൃദ്ധാനാം ധര്മദര്ശിനാമ് । നിയച്ഛേത്പരയാ ബുദ്ധ്യാ ചിത്തമുത്പഥഗാമി യത്
ധർമ്മം കാണുന്ന മുതിർന്നവരുടെ ബുദ്ധി ആലോചിച്ച്, രാജാവേ, തെറ്റായ വഴിയിലേക്ക് പോകുന്ന മനസ്സിനെ ഉന്നതമായ വിവേകത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ന ധനാന്യുപകുര്വംതി ന മിത്രാണി ന ബാംധവാഃ । ന ഹസ്തപാദചലനം ന ദേശാംതരസംഗതമ്
സമ്പത്തും, സുഹൃത്തുക്കളും, ബന്ധുക്കളും, കൈകാലുകളുടെ ചലനവും, വിദേശയാത്രയും—
ന കായക്ലേശവൈധുര്യം ന തീര്ഥായതനാശ്രയഃ । കേവലം തന്മനസ്കസ്യ ജപേനാസാദ്യതേ പദമ്
ശരീരവേദനയും, ദുർബലതയും, തീർത്ഥയാത്രയും—ഇവയൊന്നും അല്ല; മനസ്സ് ഏകാഗ്രമായവൻ ജപിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ പരമാവസ്ഥ ലഭിക്കൂ.
വിഷയേ വര്തമാനസ്യ തസ്മാച്ചിത്തസ്യ സംയമേ । യത്നം കുര്യാദ്ബുധോ രാജന്ധ്രുവം യംതേവ വാജിനാമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ലീനമായ മനസ്സിനെ, രാജാവേ, ഒരു ബുദ്ധിമാൻ കുതിരയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ പരിശ്രമിച്ച് നിയന്ത്രിക്കണം.
തത്തത്കുര്യാദ്യതോ രാജന്ഭവതാ യേന വംചിതഃ । മുനിഭിശ്ച ഫലൈസ്തൈസ്തൈരതോപ്യാകര്ണയാധുനാ
നിനക്ക് വഞ്ചന അനുഭവപ്പെട്ടതുപോലെ, രാജാവേ, അതിന് പരിഹാരമായി എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതോ അതു ചെയ്യണം; അതുപോലെ, മുനിമാർക്ക് ലഭിച്ച ഫലങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക.