തൃഷ്ണാ ക്ഷുധാ സമാക്രാംതോ ബഹുദുഃഖൈഃ പ്രപീഡിതഃ । പച്യതേ നരകേ ഘോരേ ചിരകാലം ന സംശയഃ
ദാഹവും വിശപ്പും കൊണ്ട് പീഡിതനായി, അനേകം കഷ്ടങ്ങളിൽ കുഴഞ്ഞു, അവൻ ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ ദീർഘകാലം കഷ്ടപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തസ്മാദ്ദാനം പ്രദാതവ്യം സ്വയമേവ ന സംശയഃ । കസ്യ പുത്രാശ്ച പൌത്രാശ്ച കസ്യ ഭാര്യാ ധനം ച വാ
അതിനാൽ ദാനം ഓരോരുത്തരും താനെ തന്നെ ചെയ്യണം; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആരുടെ ആണു മക്കളും മുമ്മക്കളും, ആരുടെ ആണു ഭാര്യയും സമ്പത്തും?
സംസാരേ നാസ്തികഃ കസ്യ സ്വയം തസ്മാത്പ്രദീയതേ । പാനമന്നം ച താംബൂലമുദകം കാംചനം തഥാ
ഈ ലോകത്തിൽ ആര്ക്ക് എന്തെങ്കിലും സ്വന്തമാണെന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പാനം, അന്നം, പാനസുപാരി, വെള്ളം, പൊന്നു എന്നിവയും നൽകണം.
വസനം ഗാം ച ഭൂമിം ച ച്ഛത്രപാത്രാണ്യനേകധാ । ഫലാനി ഭൂമിദാനാനി വിവിധാനി സ്വശക്തിതഃ
വസ്ത്രം, പശു, ഭൂമി, കുട, പലവിധ പാത്രങ്ങൾ, പഴങ്ങൾ, ഭൂമിദാനം, മറ്റു പലതും തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് നൽകണം.
ദാതവ്യാനി മഹീദേവ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । തീര്ഥാനാം ലക്ഷണം വിപ്ര പ്രവക്ഷ്യാമി തവാഗ്രതഃ
ഇവയെല്ലാം നൽകേണ്ടതാണ്, രാജാവേ; ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവുമില്ല. ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ തിരുത്തുകളുടെ സ്വഭാവം നിനക്കു വിശദീകരിക്കാം.
സുതീര്ഥാനി ഇയം ഗംഗാ ഭാതി പുണ്യാ സരസ്വതീ । രേവാ ച യമുനാ താപീ നദീ ചര്മണ്വതീ തഥാ
ഈ ഗംഗയാണു ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ തീർത്ഥം, സരസ്വതിയും അതുപോലെ. രേവ, യമുന, താപി, ചർമണ്വതി എന്ന നദിയും വിശുദ്ധമാണ്.
സരയൂ ച വരാ വേണീ പൂര്ണാ പാപപ്രണാശിനീ । കാവേരീ കപിലാ ചാന്യാ വിശല്യാ വിശ്വതാരിണീ
സരയു, ഉത്തമമായ വേണി, പാപം നീക്കുന്ന പൂർണ്ണനദി, കാവേരി, കപില, വിശല്യ, വിശ്വതാരിണി എന്നിവയും വിശുദ്ധനദികളാണ്.
ഗോദാവരീ സമാഖ്യാതാ തുംഗഭദ്രാ ച ഗംഡകീ । പാപാനാം ഭീതിദാ നിത്യം നദീ ഭീമരഥീ സ്മൃതാ
ഗോദാവരി പ്രശസ്തമാണ്, തുങ്ഗഭദ്രയും ഗണ്ഡകിയും. പാപികൾക്ക് എപ്പോഴും ഭയം നൽകുന്ന നദിയായി ഭീമരഥി അറിയപ്പെടുന്നു.
ദേവികാ കൃഷ്ണഗംഗാ ച അന്യാ യാഃ സരിതാംവരാഃ । ഏതാസ്തു പുണ്യകാലേഷു സംതി തീര്ഥാന്യനേകശഃ
ദേവിക, കൃഷ്ണഗംഗ, മറ്റു ഉത്തമനദികൾ—ഇവയെല്ലാം പുണ്യകാലങ്ങളിൽ അനേകം വിശുദ്ധതീർത്ഥങ്ങളാണ്.
ഗ്രാമേ വാ യദി വാരണ്യേ നദ്യഃ സര്വത്ര പാവനാഃ । തത്ര തത്രൈവ കര്ത്തവ്യാഃ സ്നാനദാനാദികാഃ ക്രിയാഃ
ഗ്രാമത്തിലോ കാടിലോ എവിടെയായാലും നദികൾ എല്ലായിടത്തും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. അവിടവിടെയൊക്കെയും സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം.
യദാ ന ജ്ഞായതേ നാമ തസ്യ തീര്ഥസ്യ ഭോ ദ്വിജ । തത്രേത്യുച്ചാരണം കാര്യം വിഷ്ണുതീര്ഥമിദം മഹത്
ഏതെങ്കിലും തീർത്ഥത്തിന്റെ പേര് അറിയില്ലെങ്കിൽ, ദ്വിജനേ, അവിടെ 'ഇത് മഹാവിഷ്ണുതീർത്ഥമാണ്' എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം.
തീര്ഥസ്യ ദേവതാ വിഷ്ണുഃസ ര്വത്രാപി ന സംശയഃ । നാരായണേതി യന്നാമ സ്മരേത്തീര്ഥേഷു സാധകഃ
തീർത്ഥങ്ങളുടെ ദേവത എപ്പോഴും വിഷ്ണുവാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. തീർത്ഥങ്ങളിൽ സാദ്ധകൻ 'നാരായണ' എന്ന നാമം ഓർത്തിരിക്കണം.
തസ്യ തീര്ഥഫലം സമ്യഗ്വിഷ്ണുനാമ്നൈവ ജായതേ । അജ്ഞാതാനാം ച തീര്ഥാനാം ദേവതാനാം ന സംശയഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ തീർത്ഥഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കും; അറിയാത്ത തീർത്ഥങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ഇതിൽ സംശയമില്ല.
വിഷ്ണുനാമ്നൈവ നാമാനി മാനവഃ പരികീര്തയേത് । സര്വാസ്തു സിദ്ധയഃ പുണ്യാസ്തീര്ഥഭൂതാസ്തു സാഗരഃ
മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുനാമം ചേർത്ത് നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം; എല്ലാ സിദ്ധികളും പുണ്യങ്ങളും, സമുദ്രം പോലും തീർത്ഥമായി മാറും.
സരാംസി മാനസാദീനി നിര്ഝരാഃ പല്വലാദയഃ । സ്വല്പാ നദ്യോഽപി സര്വാസ്താസ്തീര്ഥാനി ഹരിനാമതഃ
മാനസസരസ്സും മറ്റു തടാകങ്ങളും, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും, കുളങ്ങളും, ചെറുനദികളും—ഇവയെല്ലാം ഹരിനാമം കൊണ്ടു തീർത്ഥമാകുന്നു.
പര്വതാസ്തീര്ഥരൂപാശ്ച യജ്ഞോ യജ്ഞമഹീ തഥാ । ബ്രാഹ്മണാ യത്ര വിദ്വാംസഃ കൌതുകേനാപ്യവസ്ഥിതാഃ
പർവ്വതങ്ങളും തീർത്ഥരൂപമാണ്, യാഗങ്ങളും യാഗഭൂമിയും അതുപോലെ. എവിടെയായാലും പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണർ സാന്നിധ്യം വഹിച്ചാൽ—even ആകാംക്ഷയോടെ—even curiosity കൊണ്ടും—അവിടം തീർത്ഥമാകുന്നു.
തദേവ തീര്ഥം സുമഹത്സര്വപാപഹരം സ്മൃതമ് । ശ്രാദ്ധം ച ശ്രാദ്ധഭൂമിശ്ച ദേവശാലാ ച ഹോമഭൂഃ
അത് അത്ര വലിയ ഒരു തീർത്ഥം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് അത്. അങ്ങ് പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നതിനും, പിതൃകർമ്മഭൂമിയുമായി, ദേവന്മാരുടെ ക്ഷേത്രമായും, ഹോമം നടത്തുന്നതിനുള്ള സ്ഥലമായും അറിയപ്പെടുന്നു.
യത്ര വേദധ്വനിഃ സമ്യഗ്യത്ര വിഷ്ണുകഥാഃ ശുഭാഃ । സ്വഗൃഹം പുണ്യസംയുക്തം ഗോസ്ഥാനമപി പാവനമ്
വേദങ്ങളുടെ ശബ്ദം ശരിയായി കേൾക്കപ്പെടുന്നിടത്തും, വിഷ്ണുവിന്റെ പുണ്യകഥകൾ പറയുന്നിടത്തും, ധർമ്മം നിറഞ്ഞ സ്വന്തം വീടും, കാളവാടുമൊക്കെ pavithram ആകുന്നു.
യത്രാശ്വത്ഥ തരു വനേ യത്രാഗാരോപി പാവനഃ । ഏവമാദീനി തീര്ഥാനി പിതാ മാതാ തഥൈവ ച
അശ്വത്തവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാടുള്ളിടത്തും, കാളകൾക്ക് വേണ്ടി പണിതിരിക്കുന്ന ശാലയും pavithram ആണ്. അത്തരം സ്ഥലങ്ങൾ തീർത്ഥങ്ങളാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ അച്ഛനും അമ്മയും തീർത്ഥങ്ങളാണ്.
പച്യതേ യത്ര ധര്മാര്ഥം സ്വയം തത്ര ഗുരുഃ സ്ഥിതഃ । സാധ്വീ യത്രാസ്തി വൈ ഭാര്യാ തത്ര തീര്ഥം ന സംശയഃ
ധർമ്മം സ്വയം അനുഷ്ഠിക്കുന്നിടത്തും, ഗുരു നിലകൊള്ളുന്നിടത്തും, നല്ല ഗുണമുള്ള ഭാര്യയുള്ളിടത്തും തീർത്ഥം ഉണ്ട് എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
യത്ര ധര്മരതിര്നിത്യം വിദ്വാന്പുത്രഃ പ്രവര്തതേ । തത്ര തസ്യ ഹി തത്തീര്ഥം താരണായ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ധർമ്മത്തിൽ എപ്പോഴും ആസ്വാദനമുള്ള വിദ്യാസമ്പന്നനായ മകനുള്ളിടത്ത്, അവിടം മോക്ഷത്തിനായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന തീർത്ഥമാണ്.
ഇത്യേവമാദി തീര്ഥാനി രാജവേശ്മ തഥൈവ ച । ഏവമാദിഷു തീര്ഥേഷു പര്വയോഗാദ്വിശേഷതഃ
ഇങ്ങനെ പറയുന്ന സ്ഥലങ്ങളും, രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരവും തീർത്ഥങ്ങളാണ്. അത്തരം തീർത്ഥങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഉത്സവദിനങ്ങളിൽ,
അനാരാധ്യ ഹൃഷീകേശം സര്വദം സര്വദേഹിനാമ് । കോപി ക്വാപി കിമപ്യത്ര ന ലഭേതേതി നിശ്ചിതമ്
എല്ലാവർക്കും എല്ലാം നൽകുന്ന ഹൃഷീകേശനെ ആരാധിക്കാതെ, ആരും എവിടെയും ഒന്നും നേടാനാവില്ല എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
അപത്യം ദ്രവിണം ദാരാസ്താരഹര്മ്യം ഹയാ ഗജാഃ । സുഖാനി സ്വര്ഗമോക്ഷൌ ച ന ദൂരേ ഹരിഭക്തിതഃ
മക്കൾ, സമ്പത്ത്, ഭാര്യമാർ, ഭംഗിയുള്ള മന്ദിരങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, സുഖങ്ങൾ, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും — ഇവ എല്ലാം ഹരിയുടെ ഭക്തിക്ക് അകലെ അല്ല.
നാരായണഃ പരോ ദേവഃ സത്യരൂപോ ജനാര്ദനഃ । ത്രിധാത്മാനംസഭഗവാന്സസര്ജപരമേശ്വരഃ
നാരായണൻ പരമദേവനാണ്, സത്യസ്വരൂപനായ ജനാർദ്ദനനാണ്; ഭഗവാൻ പരമേശ്വരൻ താനേ മൂന്നു രൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചു.
രജസ്തമോഭ്യാംയുക്തോഽഭൂദ്രജഃസത്വാധികംവിഭുഃ । സസര്ജനാഭികമലേബ്രഹ്മാണംകമലാസനമ്
രജസ്സും തമസ്സും ഉള്ളവനായി, രാജസ്സും സത്ത്വവും അധികം ഉള്ളവൻ തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള താമരയിൽ നിന്ന് താമരാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
രജസാ തമസാ ജുഷ്ടം സ രുദ്രമസൃജദ്വിഭുഃ । സത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ത്രിതയം ചൈതദുച്യതേ
രജസ്സും തമസ്സും കൊണ്ട് മഹാത്മാവായ രുദ്രനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് — ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
സത്വേന മുച്യതേ ജംതുഃ സത്വം നാരായണാത്മകമ് । രജസാ സത്വയുക്തേന ഭവേച്ഛ്രീമാന്യശോധികഃ
സത്ത്വം കൊണ്ടാണ് ജീവികൾ മോചിതരാകുന്നത്; സത്ത്വം നാരായണന്റെ സ്വഭാവമാണ്. രജസ്സും സത്ത്വവും ചേർന്നാൽ ധന്യനും മഹത്വം ഉള്ളവനും ആകാം.
യദ്വേദവാക്യം ധര്മസ്യ സമുദ്ദിശ്യോപസേവതേ । തദ്രുദ്രമിതി വിഖ്യാതം വിശിഷ്ടം ഗദിതം നൃണാമ്
വേദവാക്യങ്ങൾ പ്രകാരം ധർമ്മത്തിനായി ആചരിക്കുന്നതെല്ലാം രുദ്രനായി അറിയപ്പെടുന്നു; അതാണ് മനുഷ്യരിൽ വിശിഷ്ടമായി പറയുന്നത്.
തേന രാജാ ഭവേല്ലോകേ രജസാ തമസാ പുനഃ । യദ്ധീനം രജസാ ധര്മം കേവലം താമസം ച യത്
അത് കൊണ്ടാണ് രാജാവ് ലോകത്തിൽ രാജസ്സും തമസ്സും കൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നത്; രജസ്സിൽ കുറവുള്ള ധർമ്മവും, ശുദ്ധമായ തമസ്സുള്ളതും,