മനോരഥാഖ്യാ ച പരാ ഭീമദ്വാദശികാ തഥാ । ഇത്യേവമാദയോ ഭേദാ ദ്വാദശ്യാഃ സംത്യനേകശഃ
മനോരഥാഖ്യ എന്നത് മറ്റൊന്നാണ്, ഭീമദ്വാദശികയും അതുപോലെ. ഇങ്ങനെ പലവിധ ദ്വാദശികള് ഉണ്ട്.
വ്രതേഷ്വേതേഷു യേ ശക്താ ജ്ഞേയാസ്തേ ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതാഃ । ശ്രോതാരോ ധര്മശാസ്ത്രാണാം ധര്മപ്രത്യയ സംഗതാഃ
ഈ വ്രതങ്ങള് ആചരിക്കാന് കഴിയുന്നവര് ബ്രഹ്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നവരായി അറിയപ്പെടുന്നു. ധര്മശാസ്ത്രങ്ങള് കേള്ക്കുന്നവര് ധര്മത്തില് വിശ്വാസത്തോടെ ഒന്നിക്കുന്നു.
പ്രിയംകരാശ്ച ബാലാനാം സ്വര്ഗലോകം വ്രജംതി തേ । മാസിമാസ്യേകദിവസേ ദര്ശേ ശ്രാദ്ധവ്രതാ നരാഃ
കുട്ടികള്ക്ക് സന്തോഷം നല്കുന്നവര് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് എത്തും. ഓരോ മാസവും അമാവാസ്യ ദിവസം ശ്രാദ്ധവ്രതം ആചരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാര് അങ്ങനെ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.
തൃപ്യംതി പിതരോ യേഷാം തേ ധന്യാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ഭോജനേഷൂപപന്നേഷു ഭോജ്യം യച്ഛംതി സാദരാത്
അവരുടെ പിതാക്കന്മാര് തൃപ്തരാകും, അത്തരം ആളുകള് ഭാഗ്യവാന്മാരായി സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോകും. ഉചിതമായ ഭക്ഷണം ലഭ്യമായപ്പോള് ആദരവോടെ അതു നല്കുന്നവര് അങ്ങനെ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.
അഭിന്നമുഖരാഗേണ ശിഷ്ടാസ്തേ സ്വര്ഗഗാമിനഃ
അഭേദ്യമായ സ്നേഹത്തോടും നല്ല പെരുമാറ്റത്തോടും കൂടെ അര്പ്പിക്കുന്നവര് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
യേ ഭക്തിമംതോ മധുസൂദനസ്യ നാരായണസ്യാഖിലനായകസ്യ । സത്യേന ഹീനാ രജസാപി യുക്താ ഗച്ഛംതി തേ നാകമനംതപുണ്യാഃ
മധുസൂദനനും നാരായണനും എല്ലാറ്റിനും അധിപനായവനുമാണ് ആര്ക്കു ഭക്തിയുള്ളവര്, സത്യത്തില് കുറവായിരുന്നാലും, രാജസികമായിരുന്നാലും, അവര് അനന്തമായ പുണ്യത്തോടെ സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോകും.
വിതസ്താം യമുനാം സീതാം പുണ്യാം ഗോദാവരീം നദീമ് । സേവംതേ യേ ശുഭാചാരാഃ സ്നാനദാനപരായണാഃ
വിറ്റസ്ഥ, യമുന, സീത, ഗോദാവരി എന്നീ പുണ്യനദികളെ സേവിക്കുന്ന നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവര്, സ്നാനത്തിലും ദാനത്തിലും താല്പര്യമുള്ളവര് ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.
ന തേ പശ്യംതി പംഥാനം നരകസ്യ കദാചന । യേ നര്മദായാമിഹ ശര്മദായാം മജ്ജംതി തുഷ്യംത്യപി ദര്ശനേന
നര്മദ എന്ന സുഖം നല്കുന്ന നദിയില് മുളകുന്നവര് ഒരിക്കലും നരകത്തിലേക്കുള്ള വഴി കാണില്ല; അതിന്റെ ദര്ശനം മാത്രം കൊണ്ടും അവര് തൃപ്തരാകും.
വിധൂയ പാപാനി മഹേശലോകം ഗച്ഛംതി തേ തത്ര ചിരം രമംതേ
പാപങ്ങള് കഴുകി കളഞ്ഞ്, അവര് മഹേശന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകും, അവിടെ ദീര്ഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ കഴിയും.
സ്നാതാശ്ചര്മനദീ തീരേ ത്രിരാത്രം നിയതാ നരാഃ । വ്യാസാശ്രമേ വിശേഷേണ തേ നരാ നാകിനഃ സ്മൃതാഃ
സുഖം നല്കുന്ന നദിയുടെ തീരത്ത് മൂന്നു രാത്രികള് നിയന്ത്രണത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്തവരും, പ്രത്യേകിച്ച് വ്യാസാശ്രമത്തില് അങ്ങനെ ചെയ്തവരും സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഗംഗാജലേ പ്രയാഗേ ച കേദാരേ പുഷ്കരേ തഥാ । വ്യാസാശ്രമേ പ്രഭാസേ ച മൃതാസ്തേ വിഷ്ണുഗാമിനഃ
പ്രയാഗത്തില് ഗംഗാജലത്തില്, കെദാരത്തില്, പുഷ്കരത്തില്, വ്യാസാശ്രമത്തില്, പ്രഭാസയില് മരിക്കുന്നവര് വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകും.
ദ്വാരവത്യാം കുരുക്ഷേത്രേ യോഗാഭ്യാസേന വാ മൃതാഃ । ഹരിരിത്യക്ഷരം വക്ത്രേ യേഷാം തേ ന പുനര്ഭവാഃ
ദ്വാരവതിയില് അല്ലെങ്കില് കുരുക്ഷേത്രത്തില് അല്ലെങ്കില് യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെ മരിക്കുന്നവര്, അവരുടെ വായില് 'ഹരി' എന്നത് ഉച്ചരിച്ചാല് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവില്ല.
ത്രിരാത്രമപി യേ വിപ്ര ദ്വാരവത്യാം പുരി സ്ഥിതാഃ । മജ്ജംതി ഗോമതീ തീരേ ധന്യാസ്തേ കേശവപ്രിയാഃ
മൂന്നു രാത്രികള് ദ്വാരവതിപുരിയില് താമസിച്ച്, ഗോമതിയുടെ തീരത്ത് മുളകുന്നവര് ഭാഗ്യവാന്മാരും കേശവന് പ്രിയന്മാരുമാണ്.
നരനാരായണാവാസേ ത്രിരാത്രം യേ സമാശ്രിതാഃ । മര്ത്യലോകേ ച നംദായാം ധന്യാസ്തേ കേശവപ്രിയാഃ
നരനാരായണന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് മൂന്നു രാത്രികള് അഭയം പ്രാപിച്ചവര് അല്ലെങ്കില് ഭൂമിയിലെ നന്ദായില് താമസിച്ചവര് ഭാഗ്യവാന്മാരും കേശവന് പ്രിയന്മാരുമാണ്.
ഷണ്മാസമുഷിതാ വിപ്ര പുരുഷോത്തമസംനിധൌ । തേ നൂനമച്യുതാത്മാനോ ദൃഷ്ട്വാ സ്യുരഘഹാരിണഃ
ഋഷിയേ, ആറു മാസം പുരുഷോത്തമന്റെ സന്നിധിയില് താമസിച്ചവര് പാപങ്ങള് നീക്കുന്ന അച്യുതന്റെ ആത്മാക്കളായി തീരും.
അനേക ജന്മാര്ജിതപുണ്യതോയേ മജ്ജംതി തോയേ മണികര്ണികായാഃ । നമംതി വിശ്വേശമവാപ്യകാശീം തേ വൈ മയാപീഹ ഭവംതി വംദ്യാഃ
അനേകം ജന്മങ്ങളില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്തില് മണികര്ണികയുടെ ജലത്തില് മുളകുന്നവര്, വിശ്വേശനോട് നമസ്കരിച്ച് കാശി പ്രാപിക്കും; ഇവരെ ഞാന് ഇവിടെ ആദരിക്കുന്നു.
പൂജയിത്വാ ഹരിം യേ തു ഭൂമൌ ദര്ഭ തിലൈഃ സഹ । തിലാന്വികീര്യ ലോഹം ച ദത്വാ ധേനും പയസ്വിനീമ്
ദർഭയും എള്ളും ചേർത്ത് ഭൂമിയിൽ ഹരിയെ ആരാധിച്ച്, എള്ള് വിതറി, ഇരുമ്പ് ദാനം ചെയ്ത്, പാൽകുടിയുള്ള ഒരു പശുവും ദാനം ചെയ്യുന്നവർ,
യേ മൃതാ വിധിവദ്വിപ്ര തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ഉത്പാദ്യ പുത്രാന്സംസ്ഥാപ്യ പിതൃപൈതാമഹേ പദേ
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി മരിക്കുന്നവർ, ബ്രാഹ്മണനേ, സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ച് അവരെ പിതൃവംശത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചവരും,
നിര്മമാ നിരഹംകാരാ യേ മൃതാസ്തേഽപി നാകിനഃ । സ്തൈന്യാന്നിവൃത്താഃ സതതം സംതുഷ്ടാഃ സ്വധനേന ച
സ്വാർത്ഥതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ മരിക്കുന്നവരും സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; എപ്പോഴും മോഷ്ടിച്ച ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കി, സ്വന്തമായ സമ്പത്തിൽ തൃപ്തരായവരും,
സ്വഭാഗ്യേനോപജീവംതി തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ശ്ലക്ഷ്ണാം വാണീം നിരാബാധാം മധുരോപായ വര്ജിതാമ്
സ്വന്തം ഭാഗ്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരും സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; മൃദുവായ, തടസ്സമില്ലാത്ത, വഞ്ചനയില്ലാത്ത വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവരും,
സ്വാഗതേനാഭിഭാഷംതേ തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ശുഭാനാമശുഭാനാം ച കര്മണാം ഫലസംചയേ
സ്വാഗതം പറഞ്ഞ് മറ്റുള്ളവരെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നവരും സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; നല്ലതും ചീത്തയുമായ കർമ്മഫലങ്ങൾ സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ,
വിപാകജ്ഞാശ്ച യേ വിപ്ര തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ധനധര്മപ്രവൃത്താനാം ധര്മമാര്ഗാനുയായിനാമ്
കർമ്മഫലങ്ങൾ അറിയുന്നവരും, ബ്രാഹ്മണനേ, സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; ധനവും ധർമ്മവും അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവരിലും, ധർമ്മമാർഗം പിന്തുടരുന്നവരിലും,
പ്രോത്സാഹം വര്ധയംതേ യേ മോദംതേ ദിവി തേ നരാഃ । ഹേമംതേ വഹ്നിദോ യശ്ച തഥാ ഗ്രീഷ്മേ ജലപ്രദഃ
മറ്റുള്ളവരെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നവരും സ്വർഗത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവരും; ശീതകാലത്ത് തീയും വേനലിൽ വെള്ളവും നൽകുന്നവരും,
വര്ഷാ സ്വാശ്രമദാതാ ച സ സ്വര്ഗേ മോദതേ ചിരമ് । പുണ്യകാലേഷു സര്വേഷു നിത്യ നൈമിത്തികാദിഷു
മഴക്കാലത്ത് ആശ്രയം നൽകുന്നവൻ ദീർഘകാലം സ്വർഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; എല്ലാ പുണ്യസമയങ്ങളിലും, സ്ഥിരമായതിലും പ്രത്യേകമായതിലും,
ഭക്ത്യാ യഃ കുരുതേ ശ്രാദ്ധം സ നൂനം സുരലോകഭാക്
ആർ ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നു, അവൻ നിർബന്ധമായും ദേവലോകം പ്രാപിക്കും.
ദാനം ദരിദ്രസ്യ വിഭോഃ ക്ഷമിത്വം യൂനാം തപോ ജ്ഞാനവതാം ച മൌനമ് । ഇച്ഛാനിവൃത്തിശ്ച സുഖോചിതാനാം ദയാ ച ഭൂതേഷു ദിവം നയംതി
ദരിദ്രന്റെ ദാനം, യുവാക്കളുടെ ക്ഷമ, ജ്ഞാനികളുടെ തപസ്സ്, പണ്ഡിതരുടെ മൗനം, സുഖത്തിൽ വളർന്നവരുടെ ഇച്ഛാവിരതി, എല്ലാ ജീവികളിലുമുള്ള കരുണ — ഇവയൊക്കെയും സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.
ദ്വിവിധഃ കര്മസംബംധഃ പാപപുണ്യസമുദ്ഭവഃ । സത്യമേവ സമാശ്രിത്യ ക്രിയതേ ഹ്യത്ര നിര്ണയഃ
രണ്ടു വിധത്തിലുള്ള കർമ്മബന്ധങ്ങളുണ്ട് — പാപം, പുണ്യം എന്നിങ്ങനെ. സത്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് ഇവിടെ വിധി നിർണയിക്കുന്നത്.
തപോധ്യാനസമായുക്തം താരണായ ഭവാംബുധേഃ । പാപം തു പതനായോക്തം സത്യമേവ ന സംശയഃ
തപസ്സും ധ്യാനവും ചേർന്ന് ഭവസമുദ്രം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു; പാപം വീഴ്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു, സത്യം മാത്രം ഉണ്ട് — സംശയമില്ല.
ബലേന പരിചാരേണ ശൌര്യേണാഭിയുതസ്യ ച । പുണ്യഹീനസ്യ വൈ പുംസസ്തദ്ബലാദിവ ലീയതേ
ശക്തിയും സേവനവും ധൈര്യവും ഉള്ളവർക്കും, പുണ്യം ഇല്ലെങ്കിൽ ആ ശക്തിയും ഗുണങ്ങളും ഒടുങ്ങിപ്പോകും.
ഉന്നതാ ഗിരി ദുര്ഗേഷു വൃക്ഷാഃ സംതി സുപുഷ്ടകാഃ । പതംതി വാതവേഗേന സമൂലാസ്തു ഘനാ അപി
പർവ്വതകോട്ടകളിൽ വളർന്നിരിക്കുന്ന വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾ പോലും, കാറ്റിന്റെ ശക്തിയിൽ, വേരോടെ വീണുപോകുന്നു.