വൈദികസ്താംത്രികോ മിശ്രഃ ശ്രീവിഷ്ണോസ്ത്രിവിധോ മഖഃ । ത്രയാണാമീപ്സിതേനൈവ വിധിനാ ഹരിമര്ചയേത്
ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ യജ്ഞം മൂന്നു വിധത്തിൽ ഉണ്ട്: വേദികം, താന്ത്രികം, മിശ്രം; ഇതിൽ ഇഷ്ടമായതുപോലെ നിർദ്ദിഷ്ടമായ രീതിയിൽ ഹരിയെ പൂജിക്കണം.
വൈദികോ മിശ്രകോ വാപി വിപ്രാദീനാം വിധീയതേ । താംത്രികോ വിഷ്ണുഭക്തസ്യ ശൂദ്രസ്യാപി പ്രകീര്തിതഃ
വേദികവും മിശ്രവും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; താന്ത്രികം വിഷ്ണുഭക്തനും, ശൂദ്രനും അനുയോജ്യമാണ്.
യഥാ സ്വനിഗമേനോക്തം ദ്വിജത്വം പ്രാപ്യ പൂരുഷഃ । യജേച്ച വിധിവദ്വിഷ്ണും ബ്രഹ്മചാരീ സമാഹിതഃ
സ്വന്തംNigama-ത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ, ദ്വിജത്വം പ്രാപിച്ച പുരുഷൻ, ബ്രഹ്മചാരിയായി മനസ്സോടെ, വിധിപ്രകാരം വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കണം.
അര്ചയേത്സ്ഥംഡിലേഽഗ്നൌ വാ സൂര്യേഽപ്സു ഹൃദി വാ ദ്വിജേ । ദ്രവ്യേണ ഭക്തിയുക്തേന സ്വഗുരും തദനുജ്ഞയാ
സ്ഥണ്ഡിലത്തിൽ, അഗ്നിയിൽ, സൂര്യനിൽ, വെള്ളത്തിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, ദ്വിജനേ, ഭക്തിയോടെ ദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, സ്വന്തം ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ പൂജിക്കണം.
പൂര്വം സ്നാനം പ്രകുര്വീത ധൌതദംതോംഽഗശുദ്ധയേ । ഉഭയോരപി ച സ്നാനം മംത്രൈര്മൃദ്ഗ്രഹണാദിനാ
ആദ്യം ശരീരവും പല്ലുകളും ശുദ്ധീകരിക്കാൻ സ്നാനം ചെയ്യണം; ഇരുവിധ സ്നാനത്തിലും മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് മണ്ണ് എടുത്ത് തുടങ്ങിയ രീതികൾ പാലിക്കണം.
സംധ്യോപാസ്ത്യാദികര്മാണി വേദതംത്രോദിതാനി വൈ । പൂജാംതേ കല്പയേത്സമ്യക്സംകല്പം കര്മപാവനമ്
സന്ധ്യാവന്ദനവും മറ്റ് കര്മ്മങ്ങളും വേദ-തന്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്യണം; പൂജയുടെ അവസാനം, കര്മ്മം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ഉചിതമായ സംകൽപം ചെയ്യണം.
ശൈലീ ദാരുമയീ ലൌഹീ ലേപ്യാ ലേഖ്യാ ച സൈകതീ । മനോമയീ മണിമയീ പ്രതിമാഷ്ടവിധാ സ്മൃതാ
പ്രതിമ എട്ടു വിധത്തിൽ ഉണ്ട്: കല്ലിൽ, മരത്തിൽ, ലോഹത്തിൽ, മണ്ണിൽ, വരച്ചതിൽ, ചിത്രത്തിൽ, മണിയിൽ, മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടുത്തിയത്.
ചലാചലേതി ദ്വിവിധാ പ്രതിഷ്ഠാ ജീവമംദിരമ് । ഉദ്വാസാ വാഹനേന സ്തഃ സ്ഥിരായാം മാധവാര്ചനേ
പ്രതിഷ്ഠ രണ്ടു വിധത്തിൽ ഉണ്ട്: ചലവും അചലവും; ജീവമന്ദിരം സ്ഥാപനം അല്ലെങ്കിൽ വാഹനം വഴി, മാധവന്റെ പൂജയിൽ അചല പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഉത്തമം.
അസ്ഥിരായാം വികല്പഃ സ്യാത്സ്ഥംഡിലേ തു ഭവേദ്ദ്വയമ് । സ്നാപനം ത്വവിലേപ്യായാമന്യത്ര പരിമാര്ജനമ്
സ്ഥിരമല്ലാത്ത പ്രതിമയിലോ, എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് സംശയം ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ തറയിൽ ഇരുവിധവും ചെയ്യാം. ഉണങ്ങിയതിൽ സ്നാനം, മറ്റെവിടെയും തുടച്ചുനീക്കൽ ഉചിതമാണ്.
ദ്രവ്യൈഃ പ്രസിദ്ധൈര്ദേവേജ്യാ പ്രതിമാദിഷ്വമായിനഃ । ഭക്തസ്യ ച യഥാലബ്ധൈര്ഭക്തിഭാവേന ചൈവ ഹി
ദേവതയും പ്രതിമകളും ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിക്കണം. ഭക്തൻക്ക് ലഭിക്കുന്നതെന്താണെങ്കിലും, ഭക്തിഭാവത്തോടെ സമർപ്പിച്ചാൽ മതിയാകും.
സ്നാനാലംകരണം ശ്രേഷ്ഠമര്ചായാമേവ ഭൂപതേ । സ്ഥംഡിലേഷ്വപി വിന്യാസോ വഹ്നാവാജ്യഹുതം ഹവിഃ
പ്രതിമയ്ക്ക് സ്നാനവും അലങ്കാരവും ഏറ്റവും ഉത്തമം. തറയിൽ ചിട്ടയുള്ള ക്രമീകരണം മതിയാകും; അഗ്നിയിൽ ഉത്തമമായ ഹോമം നെയ്യാണ്.
സൂര്യേ ചാഭ്യര്ഹണം ശ്രേഷ്ഠം സ്ഥംഡിലേ സലിലാദിഭിഃ । ശ്രദ്ധയോപഹൃതം ശ്രേഷ്ഠം ഹരൌ ഭക്തേന വാര്യപി
സൂര്യനു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അർപ്പണം അർഘ്യമാണ്. തറയിൽ വെള്ളം പോലുള്ള വസ്തുക്കൾ. ഭക്തൻ വിശ്വാസത്തോടെ ഹരിക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നതെന്താണെങ്കിലും, അതു വെള്ളം മാത്രമായാലും ഉത്തമമാണ്.
ഗംധോ ധൂപഃ സുമനസോ ദീപോഽന്നാദ്യം ച കിം പുനഃ । ശുചിഃ സംഭൃതസംഭാരഃ പ്രാഗ്ദര്ഭൈഃ കല്പിതാസനഃ
സുഗന്ധം, ധൂപം, പുഷ്പം, വിളക്ക്, ഭോജനങ്ങൾ എന്നിവയെന്ത് പറയേണ്ടത്? ശുദ്ധനായവൻ, ആവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കി, ദർഭയാൽ കിഴക്കോട്ടു മുഖം നോക്കി ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കണം.
ആസീനഃ പ്രാഗുദഗ്വക്ത്രോ ഹ്യര്ചായാമഥ സമ്മുഖഃ । കൃതന്യാസഃ കൃതന്യാസാം ഹര്യര്ചാം പാണിനാ സ്പൃശേത്
കിഴക്കും വടക്കും മുഖം നോക്കി ഇരുന്നു, പ്രതിമയോട് നേരിട്ട്, ന്യാസം നടത്തി, കൈകൊണ്ട് ഹരിയുടെ പ്രതിമ സ്പർശിക്കണം.
കലശം പ്രോക്ഷണീയം ച യഥാവദുപസാധയേത് । തദദ്ഭിര്ദേവയജനം ദ്രവ്യാണ്യാത്മാനമേവ ച
കലം, പ്രോക്ഷണപാത്രം എന്നിവ ശരിയായി ഒരുക്കണം. ആ വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് പൂജാസ്ഥലവും ഉപകരണങ്ങളും സ്വയം ശുദ്ധീകരിക്കണം.
പ്രോക്ഷ്യ പാത്രാണി ത്രീണ്യദ്ഭിസ്തൈസ്തൈര്ദ്രവ്യൈസ്തു സാദയേത് । പാദ്യാര്ഘ്യാചമനീയാര്ഥം ത്രീണി പാത്രാണി ദാപയേത്
മൂന്നു പാത്രങ്ങൾ വെള്ളം കൊണ്ട് പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത്, അവയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം. പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനം എന്നിവയ്ക്കായി മൂന്ന് പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കണം.
ഹൃതശീര്ഷ്ണാ ച ശിഖയാ ഗായത്ര്യാ ചാഭിമംത്രയേത് । പിംഡേ വായ്വഗ്നിസംസിദ്ധേ ഹൃത്പദ്മസ്ഥാം പരാം വിഭോഃ
തലയിൽ ശിഖയിട്ട് ഗായത്രീയാൽ അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം. വായുവും അഗ്നിയും കൊണ്ട് ശുദ്ധമായ മണ്ണിൽ, ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിൽ വസിക്കുന്ന പരമശക്തിയെ ധ്യാനിക്കണം.
അണ്വീം ജീവകലാം ധ്യായേന്നാദാംതേ സിദ്ധിഭാവിതാമ് । തയാത്മഭൂതയാ പിംഡേ വ്യാപ്തേ സംപൂജ്യ തന്മയഃ
ശബ്ദത്തിന്റെ അവസാനം ഉള്ള സൂക്ഷ്മമായ ജീവശക്തിയെ, സിദ്ധിയോടെ ധ്യാനിക്കണം. അതിനെ സ്വയം ആയി ആ മണ്ണിൽ വ്യാപിപ്പിച്ച്, അതിൽ ലയിച്ചു ആരാധിക്കണം.
ആവാഹ്യാര്ചാദിഷു സ്ഥാപ്യ ന്യസ്താം ഗാം താം പ്രപൂജയേത് । പാദ്യാര്ഘ്യസ്നാനാര്ഹണാദീനുപചാരാന്പ്രകല്പയേത്
ആ ഭൂമിയെ ആഹ്വാനിച്ച് സ്ഥാപിച്ച്, അതിനെ ആദരിക്കണം. പാദ്യം, അർഘ്യം, സ്നാനം തുടങ്ങിയ ഉപചാരങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.
ധര്മാദിഭിശ്ച നവഭിഃ കല്പയിത്വാസനം ഹരേഃ । പദ്മമഷ്ടദലം തത്ര കര്ണികാകേസരോജ്ജ്വലമ്
ധർമ്മം മുതലായ ഒൻപതു ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഹരിക്ക് ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി, അതിൽ എട്ടു ദളമുള്ള കമലവും അതിന്റെ മധ്യഭാഗവും കേശരവും പ്രകാശിക്കുന്നതും സ്ഥാപിക്കണം.
ഉഭാഭ്യാം വേദതംത്രാഭ്യാം ഹരേരുഭയസിദ്ധയേ । സുദര്ശനം പാംചജന്യം ഗദാസീഷു ധനുര്ഹലമ്
വേദവും തന്ത്രവും അനുസരിച്ച്, ഹരിയുടെ ഇരുവശങ്ങളുടെയും സിദ്ധിക്ക്, സുദർശനം, പാഞ്ചജന്യം, ഗദ, ഖഡ്ഗം, ധനുസ്സ്, ഹലം എന്നിവ ആരാധിക്കണം.
മുശലം കൌസ്തുഭം മാലാം ശ്രീവത്സം ചാനുപൂജയേത് । നംദം സുനംദം ഗരുഡം പ്രചംഡം ചംഡമേവ ച
മുസലം, കൗസ്തുഭം, മാല, ശ്രീവത്സം എന്നിവയും, നന്ദൻ, സുനന്ദൻ, ഗരുഡൻ, പ്രചണ്ഡൻ, ചണ്ഡൻ എന്നിവരെയും ആരാധിക്കണം.
മഹാബലം ബലം ചൈവ കുമുദം കുമുദേക്ഷണമ് । ദുര്ഗാം വിനായകം വ്യാസം വിഷ്വക്സേനം ഗുരൂന്സുരാന്
മഹാബലം, ബലം, കുമുദൻ, കുമുദേക്ഷണൻ, ദുർഗ്ഗ, വിനായകൻ, വ്യാസൻ, വിഷ്വക്സേനൻ, ഗുരുക്കന്മാർ, ദേവന്മാർ എന്നിവരെയും ആരാധിക്കണം.
സ്വേസ്വേ സ്ഥാനേഷ്വഭിമുഖാന്പൂജയേത്പ്രോക്ഷണാദിഭിഃ । ചംദനോശീരകര്പൂര കുംകുമാഗുരുവാസിതൈഃ
ഓരോരുത്തരെയും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്ത് നേരിട്ട്, പ്രോക്ഷണം മുതലായ ക്രിയകളാൽ, ചന്ദനം, ഉശീരം, കർപ്പൂരം, കുങ്കുമം, അഗുരു, സുഗന്ധവസ്തുക്കൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം.
സലിലൈ സ്നാപയേന്മംത്രൈര്നിത്യം വാ വിഭവേ സതി । സ്വര്ണഘര്മാനുവാകേന മഹാപുരുഷവിദ്യയാ
ദൈനംദിനം വെള്ളം കൊണ്ടും മന്ത്രങ്ങളോടെയും, കഴിയുന്നവർ സ്വർണഘർമാനുവാകവും മഹാപുരുഷവിദ്യയും ഉപയോഗിച്ച് സ്നാനം നടത്തണം.
പൌരുഷേണാപി സൂക്തേന സാമനീരാജനാദിഭിഃ । വസ്ത്രോപവീതാഭരണ പത്രസ്രഗ്ഗംധലേപനൈഃ
പൗരുഷസൂക്തം, സാമഗാനങ്ങൾ, രാജസേവനം എന്നിവയോടും കൂടെ, വസ്ത്രം, പൂണൂൽ, ആഭരണങ്ങൾ, ഇല, പുഷ്പമാല, സുഗന്ധം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം.
അലംകുര്വീത സപ്രേമ വിഷ്ണുഭക്തോ യഥോചിതമ് । പാദ്യമാചമനീയം ച ഗംധം സുമനസോക്ഷതാന്
വിഷ്ണുഭക്തൻ സ്നേഹത്തോടെ, യോജിച്ച വിധത്തിൽ, ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കണം. പാദ്യജലം, ആചമനജലം, സുഗന്ധവും പുതുമലരും അർപ്പിക്കണം.
ഗംധധൂപോപഹാര്യാണി ദദ്യാദ്വൈ ശ്രദ്ധയാര്ചകഃ । ഗുഡപായസസര്പീംഷി ശഷ്കുല്യാപൂപമോദകാന്
ആർച്ചകൻ ഭക്തിയോടെ സുഗന്ധധൂപവും, ഗുഡ്, പായസം, നെയ്യ്, ചപ്പാത്തിപോലുള്ള അപ്പം, അപ്പം, മധുരപൊരി മുതലായ ഭോജനങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.
പായസം ദധിസര്പിശ്ച നൈവേദ്യം സ വികല്പയേത് । അഭ്യംഗോന്മര്ദനാദര്ശ ദംതധാവാഭിഷേചനമ്
പായസം, തൈരും, നെയ്യും നൈവേദ്യമായി തെരഞ്ഞെടുക്കണം. അഭിഷേകം, ഉണർപ്പ്, കണ്ണാടി, പല്ലുതേക്കൽ, സ്നാനം എന്നിവയും ഒരുക്കണം.
അന്നാദ്യം നൃത്യഗീതാനി സര്വാണി സ്യുരഥാന്വഹമ് । വിധിനാ വിഹിതേ കുംഡേ മേഖലാവര്തവേദിഭിഃ
പ്രതിദിനം ഭക്ഷണവും പാനീയവും, കൂടാതെ നൃത്തവും ഗാനം കൂടെ നടത്തണം. നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ആൽത്താരയിലും, കെട്ടിടങ്ങളിലും, വേലിക്കെട്ടുകളിലും ഇതെല്ലാം ചെയ്യണം.