അഷ്ടമം തു പതൌ ഭാവഃ ശുശ്രൂഷാ നവമം കില । സഹിഷ്ണുതാ ച ദശമം രതിരേകാദശം തഥാ
എട്ടാമത്തേത് ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭാവം, ഒമ്പതാമത്തേത് സേവനം, പത്താമത്തേത് ക്ഷമ, പതിനൊന്നാമത്തേത് സ്നേഹം.
പതിവ്രതത്വം വിപ്രേംദ്ര ദ്വാദശം യോഷിതാം സ്മൃതമ് । ഏതൈഃ സംഭൂഷിതാ ഭാര്യാ സാധ്വീ തേ ബ്രഹ്മവാദിനീ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, പതിവ്രതത്വം സ്ത്രീകൾക്കു പന്ത്രണ്ടാമത്തേത് എന്നു പറയുന്നു; ഇവയൊക്കെയും അലങ്കാരമായി, ഭവാന്റെ ഭാര്യ ഒരു സതിയും ബ്രഹ്മവിദ്യ സംസാരിക്കുന്നവളുമാണ്.
വൈശാഖസ്നാനയോഗേന ലബ്ധാ പുണ്യേന സാദരമ് । കിംകിം ന ദുര്ല്ലഭതരം പ്രാപ്യതേ മാസി മാധവേ
വൈശാഖസ്നാനത്തിന്റെ പുണ്യഫലത്താൽ, അവളെ ആദരപൂർവ്വം ലഭിച്ചു; മാധവമാസത്തിൽ എന്താണ് ദുർലഭം?
സ്നാനേന പരമേശസ്യ പൂജനേന യഥാവിധി । അഥ മോഹപ്രമുഗ്ധോസി തൃഷ്ണയാ വ്യാപിതം മനഃ
വിധിപ്രകാരം കുളിയും പരമേശ്വരാരാധനയും ചെയ്തിട്ടും, ഭവാന്റെ മനസ്സ് മോഹത്താൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട്, തൃശ്യയിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പൂര്വജന്മനി തേ വിപ്ര ദ്രവ്യമേവ പ്രസംചിതമ് । ന ദത്തം ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ഹി ദീനേഷ്വന്യേഷു വൈ ത്വയാ
മുന്ജന്മത്തില് നീ സമ്പത്ത് മാത്രം സമ്പാദിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കോ മറ്റ് ദരിദ്രര്ക്കോ ഒരിക്കലും നല്കിയില്ല.
ന ബംധുവര്ഗോ നോ പുത്രദാരേഷു ച കഥംചന । മ്രിയമാണേന ഭവതാ ലോഭ ഏവ ഹി ചിംതിതഃ
മരണസമയത്ത് ബന്ധുക്കളെയോ മക്കളെയോ ഭാര്യയെോ ഒന്നും ഓര്ത്തില്ല; അപ്പോള് മനസ്സില് ഉണ്ടായിരുന്നത് അത്യന്തം ലാഭമാത്രമായിരുന്നു.
ന ദത്തം ന ഹുതം ജപ്തം ന തീര്ഥേ മരണം കൃതമ് । ന ഹി നാരായണോ ദേവോ ധ്യാനേനാഖില പാപഹാ
നീ ദാനം നല്കിയില്ല, ഹോമം ചെയ്തില്ല, ജപം ചെയ്തില്ല, തീര്ത്ഥത്തില് മരിച്ചില്ല; പാപങ്ങള് നീക്കുന്ന നാരായണനെ ധ്യാനിച്ചുമില്ല.
ദ്രവ്യേഷു വിദ്യമാനേഷു കൃപണോ ജായതേ നരഃ । അദത്വാ മ്രിയതേ യസ്തു തതോ ദുഃഖതരം നുകിമ്
സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിലും ദയയില്ലാതെ ദാനം ചെയ്യാതെ മരിക്കുന്നവന് പോലെ ദുഃഖകരമായത് മറ്റൊന്നുമില്ല.
തീര്ഥസ്നാനാദി തപസാ കുലേ ജന്മൈവ ലഭ്യതേ । നോ ദത്തേന വിനാ വിപ്ര കിംചിദേവോപതിഷ്ഠതി
തീര്ത്ഥസ്നാനം പോലുള്ള തപസ്സിലൂടെ നല്ല കുടുംബത്തില് ജനനം ലഭിക്കും; പക്ഷേ, ദാനം ഇല്ലാതെ മറ്റൊന്നും സഫലമാകില്ല, ബ്രാഹ്മണാ.
തസ്യ പാപസ്യ ഭാവേന ദരിദ്രത്വമുപാഗതമ് । അപുത്രവാന്ഭവാഞ്ജാതഃ സതതം ദുഃഖപീഡിതഃ
അവ പാപത്തിന്റെ ഫലമായി നീ ദരിദ്രനായായി, മകനില്ലാതെ ജനിച്ചു, എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
വൈശാഖസ്നാനമാഹാത്മ്യാദപി പംചദിനാത്മകാത് । തദൈവ ഹരിപൂജായാഃ സംഗത്യാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ച
വൈശാഖ മാസത്തില് അഞ്ചു ദിവസം സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെ മഹത്വം, ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്, ബ്രാഹ്മണരുടെ സാന്നിധ്യം—
ലബ്ധം ജന്മ കുലേ വിപ്ര വിപ്രത്വമപി ദുര്ല്ലഭമ് । സുപുത്രശ്ച കുലം വിപ്രം ധനം ധാന്യം വരസ്ത്രിയഃ
—ഇവയൊക്കെയും നല്ല കുടുംബത്തില് ജനനം, ദുർലഭമായ ബ്രാഹ്മണത്വം, നല്ല മക്കള്, ഉത്തമ വംശം, സമ്പത്ത്, ധാന്യം, നല്ല ഭാര്യമാര് എന്നിവ നല്കുന്നു.
സുജന്മമരണം ചൈവ സുഭോഗഃ സുഖമേവ ച । സദാ ദാനേഽധികാബുദ്ധിരൌദാര്യം ധൈര്യമുത്തമമ്
നല്ല ജനനവും മരണമും, സുഖസമൃദ്ധിയും, ദാനം ചെയ്യാനുള്ള മനസ്സ്, ഉദാരത, ഉന്നത ധൈര്യം—
പ്രസാദാത്തസ്യ ദേവസ്യ വിഷ്ണോശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ । നാരായണസ്യ ജായംതേ സിദ്ധയോ വിപ്രവാഞ്ഛിതാഃ
—ഇവയെല്ലാം മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ, നാരായണന്റെ, കൃപയാല് ബ്രാഹ്മണന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന സിദ്ധികള് ലഭിക്കുന്നു.
ഊര്ജ്ജേ മാസി തപോ മാസി മാധവേ മാധവപ്രിയേ । സ്നാത്വാ ദാമോദരം ഭക്ത്യാ മാധവം മധുസൂദനമ്
ഊര്ജ്ജമാസത്തിലും തപോമാസത്തിലും മാധവത്തില്—മാധവന് പ്രിയമായ ആ മാസത്തില്—സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ ദാമോദരനെയും മാധവനെയും മധുസൂദനനെയും ആരാധിക്കണം.
വിശേഷേണ സമഭ്യര്ച്യ ദത്വാ ദാനാനി ഭക്തിതഃ । ഏഹികം സുഖമാസാദ്യ ജനോ യാതി തതോ ഹരിമ്
പ്രത്യേകമായി ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച് ദാനം ചെയ്താല് ഈ ലോകത്ത് സുഖം ലഭിച്ച് ശേഷം ഹരിയിലേക്കാണ് യാത്ര.
അനേകജന്മാര്ജിതപാതകാവലീ വിലീയതേ മാധവമജ്ജനേന । സൂര്യോദയേ വിപ്ര യഥാ തമിസ്രാ വചഃ സ്വയംഭൂരിദമാദിദേശ
അനേകം ജന്മങ്ങളില് സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളുടെ കൂട്ടം മാധവസ്നാനത്തിലൂടെ അകറ്റപ്പെടുന്നു, സൂര്യോദയത്തില് ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ—സ്വയംഭൂവാണ് ഇതു പറഞ്ഞത്.
ചകാര വിഷ്ണുര്വിമലം വിചാരം മാസം വിധിം മാധവമേകമാദൌ । യമസ്യ ഗുപ്തം മനസാ വിചിംത്യ മനുഷ്യലോകൈര്ഗമിതും ച നാകേ
വിഷ്ണു ആദ്യം മാധവമാസത്തിലെ വിശുദ്ധ ആചാരങ്ങള് സ്ഥാപിച്ചു; യമലോകത്തിന്റെ രഹസ്യവും മനുഷ്യര് സ്വര്ഗത്തിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹവും മനസ്സില് ആലോചിച്ചാണ് ഇത് ചെയ്തത്.
തസ്മാദസ്മിന്സമായാതേ മാധവേ മാസി മാധവേ । സ്നാത്വാ പുണ്യജലേ തീര്ഥേ രവാവനുദിതേഽധുനാ
അതുകൊണ്ട്, മാധവമാസം വന്നാല് പുണ്യജലത്തില് തീര്ത്ഥത്തില് സൂര്യോദയത്തില് സ്നാനം ചെയ്യണം.
പൂജയിത്വാ വിധാനേന മുകുംദം മധുസൂദനമ് । പുത്രപൌത്രധനം ശ്രേയോ വാംഛിതാനി സുഖാനി ച
ശുദ്ധമായ രീതിയില് മുകുന്ദനെയും മധുസൂദനനെയും ആരാധിച്ചാല് മക്കള്, മുമ്മക്കള്, സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ആഗ്രഹിച്ച സുഖങ്ങള് ലഭിക്കും.
അനുഭൂയ തതസ്ത്വംതേ സ്വര്ഗമക്ഷയമാപ്സ്യസി । പൂര്വജന്മകൃതം സര്വം യത്ത്വയാ പരിചേഷ്ടിതമ്
ഇവയെല്ലാം അനുഭവിച്ച ശേഷം അവസാനം നീ അക്ഷയമായ സ്വര്ഗം പ്രാപിക്കും; മുന്ജന്മത്തില് നീ ചെയ്തതെല്ലാം—
തന്മയാ കഥിതം വിപ്ര തവാഗ്രേ പരിചേഷ്ടിതമ് । ഏവം ജ്ഞാത്വാ മഹാഭാഗ വൈശാഖേ ച വിശേഷതഃ
—നിന്റെ മുമ്പില് ഞാന് പറഞ്ഞുതന്നു, ബ്രാഹ്മണാ; ഇതൊക്കെ മനസ്സിലാക്കി, മഹാഭാഗവ, പ്രത്യേകിച്ച് വൈശാഖ മാസത്തില്—
സ്നാത്വാ സമ്യഗ്വിധാനേന മധുസൂദനമര്ചയ । ദേവമാരാധ്യ ഗോവിംദം നാരായണമനാമയമ്
ശുദ്ധമായ രീതിയിൽ സ്നാനം കഴിച്ച്, മധുസൂദനനായ ഗോവിന്ദനെ, പാപരഹിതനായ നാരായണനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.
പ്രാപ്സ്യസി ത്വം സുഖം പുത്രം ധനാനി ഹരിമവ്യയമ്
നിനക്ക് സന്തോഷവും, ഒരു പുത്രനും, ധനസമ്പത്തും, അക്ഷയനായ ഹരിയെയും ലഭിക്കും.
നാരദ ഉവാച- ബ്രഹ്മാത്മജേനാപി മഹാനുഭാവഃ സ വിപ്രവര്യഃ പരിബോധിതോ ഹി । ഹര്ഷേണയുക്തഃ സ മഹാനുഭാവോ ഭക്ത്യാ വസിഷ്ഠം പ്രണിപത്യ തത്ര
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ മഹാനുഭാവിയായ ആ ബ്രാഹ്മണൻ അവനാൽ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു. അതിൽ സന്തോഷത്തോടെ, ആ മഹാത്മാവ് ഭക്തിയോടെ വസിഷ്ഠനെ അവിടെ വന്നു നമസ്കരിച്ചു.
ആമംത്ര്യ വിപ്രം സ ജഗാമ ഗേഹം താം പ്രാഹ ഭാര്യാം സുമനാം മഹര്ഷിഃ । സര്വം ഹിവൃത്തം മമപൂര്വചേഷ്ടിതം തേനൈവ വിപ്രേണ തവപ്രസാദാത്
ബ്രാഹ്മണനോട് വിടപറഞ്ഞ്, അവൻ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. മഹർഷി തന്റെ ഭാര്യ സുമനാസിനോട്, ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ സംഭവിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും, താൻ മുമ്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികളും പറഞ്ഞു.
ഭദ്രേ വസിഷ്ഠേന വികാശനീതമദ്യൈവ മോഹഃ പരിനാശിതോ മേ । ആരാധയിഷ്യേമധുസൂദനംതുശ്രീമാധവേമാസിനിമജ്ജ്യഭക്ത്യാ
പ്രിയേ, ഇന്നുതന്നെ വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശത്താൽ എന്റെ മോഹം അകന്നു. ഞാൻ ഭക്തിയോടെ മധുസൂദനനായ ശ്രീമാധവനെ ആരാധിക്കാം; അവനിൽ മുഴുകി ഭക്തിയോടെ സേവനം ചെയ്യും.
നാരദ ഉവാച- ആകര്ണ്യ വാക്യം പരമം പവിത്രം സുമംഗലം മംഗലഹേതുമുച്ചൈഃ । ഹര്ഷേണ യുക്താ തമുവാച കാംതം ധന്യോസി വിപ്രേണ വിബോധിതസ്ത്വമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അത്രയും ഉത്തമവും വിശുദ്ധവും ഭാഗ്യകരവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ അവൾ തന്റെ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഭാഗ്യവാനാണ്; ആ ബ്രാഹ്മണൻ നിന്നെ ബോധിപ്പിച്ചു.'
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖംഡേ വൈശാഖമാസമാഹാത്മ്യേ ദേവശര്മോപാഖ്യാനേ നവതിതമോഽധ്യായഃ
ഇതോടെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ വൈശാഖമാസത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന ദേവശർമന്റെ കഥയുള്ള തൊണ്ണൂറ്റാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച-। ദേവശര്മാ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സമം സുമനസാ തയാ । തീര്ഥേ കനഖലേ പുണ്യേ ഗംഗായാമതിവിശ്രുതേ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മഹാപണ്ഡിതനായ ദേവശർമൻ തന്റെ ഭാര്യ സുമനാസിനൊപ്പം ഗംഗയുടെ പ്രസിദ്ധമായ കനഖല തീർത്ഥത്തിൽ എത്തി.