ദേവശര്മോവാച- പൂര്വജന്മകൃതം പാപം ത്വയാഖ്യാതം മമൈവ തത് । ശൂദ്രത്വേന ഹി വിപ്രേംദ്ര മയൈവം ധനമര്ജിതമ്
ദേവശർമൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ മുൻജന്മത്തിലെ പാപം നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം എന്റെതന്നെയാണ്. ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ ശൂദ്രനായി ഇങ്ങനെ സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ചു.
വിപ്രത്വം ഹി മയാ പ്രാപ്തം തത്കഥം ദ്വിജസത്തമ । തത്സര്വം കാരണം ബ്രൂഹി ജ്ഞാനവിജ്ഞാനപംഡിത
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണത്വം നേടിയിരിക്കുന്നു; എങ്ങനെയാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ? അതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും നീ പറയണം, ജ്ഞാനവിജ്ഞാനത്തിൽ പണ്ഡിതനായവനേ.
ദുര്ല്ലഭം ഭാരതേ വര്ഷേ ജന്മ തസ്മാന്മനുഷ്യതാ । മാനുഷ്യേ ബ്രാഹ്മണത്വം ച സുതരാം സത്കുലോദിതമ്
ഭാരതഭൂമിയിൽ ജന്മം വളരെ അപൂർവമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് മനുഷ്യജന്മം വിലപ്പെട്ടത്. മനുഷ്യരിൽ, നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണത്വം അതിലും അപൂർവമാണ്.
തത്രാപീദൃഗ്വിധാ ഭാര്യാ സര്വജ്ഞാ പ്രിയവാദിനീ । സതീ സര്വഗുണോപേതാ ദുര്ലഭാ സാ കുതോഽഭവത്
ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഭാര്യയും വളരെ അപൂർവമാണ്: എല്ലാം അറിയുന്നവൾ, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവൾ, സതീ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൾ. അവൾ എങ്ങനെയാണ് ലഭിച്ചത്?
വസിഷ്ഠ ഉവാച-। യത്ത്വയാ ചേഷ്ടിതം പൂര്വം ധര്മകര്മകൃതം ദ്വിജ । തദഹം സംപ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൂയതാം യദി മന്യസേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: നീ മുമ്പ് ചെയ്ത ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയും, ബ്രാഹ്മണാ. കേൾക്കാൻ നീ തയ്യാറാണെങ്കിൽ ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ബ്രാഹ്മണൈകഃ സുധര്മാത്മാ സദാചാരഃ സുപംഡിതഃ । വിഷ്ണുഭക്തസ്തു ധര്മാത്മാ നിത്യം വിഷ്ണുപരായണഃ
ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; നല്ല ആചാരമുള്ളവൻ, ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, വളരെ പണ്ഡിതൻ, വിഷ്ണുഭക്തൻ, എന്നും വിഷ്ണുവിൽ മനസ്സു നിർത്തുന്നവൻ.
സ്നാനാര്ഥമപി തീര്ഥാനാം ഭ്രമത്യേകഃ സ മേദിനീമ് । അടമാനഃ സമായാതസ്തവ ഗേഹേ മഹാമതിഃ
സ്നാനത്തിനായി ആ 브ാഹ്മണൻ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ചുറ്റി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു. ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിച്ച് ആ മഹാമനസ്സ് നിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി.
തസ്യ ദര്ശനമാത്രേണ സമുത്പന്ന സുധീസ്തവ । യതോ ധര്മഗതേ ഗേഹേ സതാമാഗമനം ഭവേത്
അവനെ കാണുന്ന മാത്രത്തിൽ നിന്റെ ബുദ്ധി ഉത്തമമായി. കാരണം, ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വീട്ടിൽ സത്പുരുഷന്മാരുടെ വരവ് എല്ലായ്പ്പോഴും മംഗളമാണ്.
കിംകിം ന ലഭ്യതേ വിപ്ര വിപ്രവൈഷ്ണവസേവയാ । ദുര്ല്ലഭം യച്ച ലോകേ സ്യാന്മോക്ഷസ്ഥാനമപി സ്ഥിരമ്
വൈഷ്ണവ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സേവിച്ചാൽ എന്താണ് ലഭിക്കാത്തത്, ബ്രാഹ്മണാ? ലോകത്തിൽ അപൂർവമായ മോക്ഷസ്ഥാനം പോലും ലഭിക്കാം.
യാചിതം സ്ഥാനമേകം വൈ വാസാര്ഥം തേന സത്തമ । തവൈവ ഭാര്യയാ ദത്തം ത്വയാ ച സഹ പുത്രകൈഃ
ആ മഹാത്മാവ് താമസിക്കാൻ ഒരു സ്ഥലം ചോദിച്ചു. നിന്റെ ഭാര്യയും നീയും മക്കളുമൊത്ത് അതു അവനു നൽകി.
ഏയതാമേയതാം ബ്രഹ്മന്സുഖേന ച ഗൃഹേ മമ । വൈഷ്ണവം ബ്രാഹ്മണം പുണ്യമിത്യുവാച പുനഃ പുനഃ
ബ്രാഹ്മണൻ എന്റെ വീട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കട്ടെ, വൈഷ്ണവ ബ്രാഹ്മണൻ മംഗളമാണ് എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
സുഖേന സ്ഥീയതാമത്ര ഗൃഹോഽയം തവ സുവ്രത । അദ്യ ധന്യോഽസ്മ്യഹം പുണ്യോ അദ്യ തീര്ഥമഹം ഗതഃ
സന്തോഷത്തോടെ ഇവിടെ താമസിക്കൂ; ഈ വീട് നിന്റെതാണു, സദാചാരനേ. ഇന്ന് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, ഇന്ന് ഞാൻ പുണ്യവാനാണ്, ഇന്ന് ഞാൻ തീർത്ഥം കണ്ടു.
അദ്യതീര്ഥഫലം പ്രാപ്തം മയാ തേ വിപ്ര ദര്ശനാത് । ഗവാം സ്ഥാനം പരം പുണ്യം വാസസ്ഥാനം പ്രദര്ശിതമ്
ഇന്ന് ഞാൻ തീർത്ഥഫലം നേടി, ബ്രാഹ്മണാ, നിന്നെ കണ്ടതുകൊണ്ട്. പശുക്കളുടെ സ്ഥലം, അത്യന്തം പുണ്യമായത്, താമസിക്കാൻ കാണിച്ചു.
അംഗസംവാഹനം സമ്യക്പാദൌ ചൈവ പ്രമര്ദിതൌ । ക്ഷാലിതൌ ച പുനസ്തോയൈഃ സ്നാതഃ പാദോദകേന ഹി
നീ അവന്റെ ശരീരം നന്നായി മസാജ് ചെയ്തു, കാലുകൾ അമർത്തി, വീണ്ടും വെള്ളത്തിൽ കഴുകി, അവൻ നിന്റെ കാലിന്റെ വെള്ളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.
സദ്യോ ഘൃതം ദധിക്ഷീരമന്യമന്യം പ്രദത്തവാന് । ബ്രാഹ്മണായ തദാ തസ്മൈ ത്വം തഥാഽദൃഷ്ടനോദിതഃ
ഉടൻ തന്നെ നീ അവൻറെ ആചാരപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണനു നെയ്യും തയിരും പാലും ഓരോന്നായി നൽകി.
ഏവം സംതോഷിതോ വിപ്രസ്ത്വയൈവ സഹ ഭാര്യയാ । പുത്രൈഃ സാര്ധം മഹാഭാഗോ വൈഷ്ണവോ ജ്ഞാനപംഡിതഃ
ഇങ്ങനെ, നീയും ഭാര്യയും മക്കളും ചേർന്ന് ആ വൈഷ്ണവ ബ്രാഹ്മണനെ, ജ്ഞാനത്തിൽ പണ്ഡിതനായ മഹാഭാഗവതനെ, സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
അഥ പ്രഭാതേ വിമലേ സ്നാനാര്ഥം മാസി മാധവേ । ഗംഗായാം ഗച്ഛതാ തേന തുഷ്ടേന ദയയാധിപമ്
ശുദ്ധമായ പ്രഭാതത്തിൽ, മാധവമാസത്തിൽ, സന്തോഷപൂർവ്വം, കൃപാനിധിയായ ഭവാൻ ഗംഗയിലേക്കു കുളിക്കാൻ പോയി.
വൈശാഖസ്നാനമാഹാത്മ്യമുപദിഷ്ടം തവാഗ്രതഃ । കാരിതസ്തു യഥാന്യായം സഭാര്യാ തനയോ ഭവാന്
വൈശാഖമാസത്തിൽ കുളിയുടെ മഹത്വം നേരിട്ട് ഭവാൻ അറിഞ്ഞു; ഭാര്യയും മകനും കൂടെ, യഥാവിധി ആ കുളി നിർവഹിച്ചു.
യഥാ ന വാരിധി സമോ ലോകേ കോപി ജലാശയഃ । തഥാ മാസോ ന വൈശാഖസദൃശോ മാധവപ്രിയഃ
ലോകത്ത് സമുദ്രത്തിനെ തുല്യമായ ജലാശയം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, മാധവനു വൈശാഖമാസം പോലുള്ള മറ്റൊരു മാസവും ഇല്ല.
താവത്പാപാനി തിഷ്ഠംതി നിഷ്പ്രത്യൂഹം കലേവരേ । യാവത്കില മലധ്വംസീ മാസോ നൈതി സ മാധവഃ
മാധവമാസം, അശുദ്ധി നീക്കുന്ന ആ മാസം, വരുന്നതുവരെ പാപങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ തടസ്സമില്ലാതെ നിലനിൽക്കും.
തസ്യ വാക്യം സമാകര്ണ്യ വൈശാഖേ സേവനം കൃതമ് । തുഷ്ടേന മനസാ വിപ്ര പൂജിതോ മധുസൂദനഃ
ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഭവാൻ വൈശാഖമാസം ഭക്തിയോടെ ആചരിച്ചു; സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ, ബ്രാഹ്മണാ, ഭവാൻ മധുസൂദനനെ ആരാധിച്ചു.
അവശിഷ്ടദിനാന്യേവ പംചമാസസ്യ തസ്യ വൈ । ഏകാദശീം സമാരഭ്യ സ്നാനം ച വിധിവത്കൃതമ്
ആ അഞ്ചാം മാസത്തിൽ കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിച്ചിരുന്നു; പതിനൊന്നാം ദിവസത്തിൽ തുടങ്ങി, ഭവാൻ വിധിപ്രകാരം കുളി നടത്തി.
ബ്രാഹ്മണസ്യ പ്രസംഗേന രേവാം ചാനുദിനേ ത്വയാ । പ്രാതഃസ്നാനം കൃതം വിപ്ര വൈശാഖേ മാസി താവതാ
ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, വൈശാഖമാസത്തിൽ ഭവാൻ പ്രതിദിനം രാവിലേ രേവാനദിയിൽ കുളി ചെയ്തു.
പൂജിതോ ദേവദേവേശോ മധുഹാ പരമേശ്വരഃ । നൈവാപ്തഃ സകലോ മാസഃ സ്നാനാര്ഥം തവ പൂര്വതഃ
ദേവദേവനായ, മധുഹാനായ പരമേശ്വരനെ ഭവാൻ ആരാധിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, മുമ്പ് പോലെ മുഴുവൻ മാസം കുളി പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഏവം സ്നാനം ത്വയാ ചീര്ണമപി പംചദിനാത്മകമ് । തേന പുണ്യേന സംഗത്യാ ബ്രാഹ്മണസ്യ വിശേഷതഃ
ഇങ്ങനെ, ഭവാൻ അഞ്ചു ദിവസം മാത്രം കുളിച്ചെങ്കിലും, ആ പുണ്യഫലത്താൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ,
ഗോവിംദസ്യ പ്രസാദേന ത്വം തു ബ്രാഹ്മണതാം ഗതഃ । ത്വയാ തന്മാസയോഗേന പ്രാപ്തമേതന്മഹത്കുലമ്
ഗോവിന്ദന്റെ കൃപയാൽ, ഭവാൻ ബ്രാഹ്മണത്വം നേടി; ആ മാസത്തിന്റെ അനുഭവത്തിലൂടെ, ഈ മഹത്തായ വംശവും ലഭിച്ചു.
ദുര്ല്ലഭം ഭൂമിദേവാനാം സത്യധര്മസമന്വിതമ് । ഭാര്യാപി സുസതീ പ്രാപ്താ സാധ്വീ സര്വഗുണാന്വിതാ
ഭൂമിയിലെ ദേവന്മാർക്കു പോലും ദുർലഭമായ, സത്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞ വംശം ഭവാൻ നേടി; അതുപോലെ, ഉത്തമഗുണങ്ങളുള്ള, പതിവ്രതയായ നല്ല ഭാര്യയും ലഭിച്ചു.
ച്യവനസ്യ ഗൃഹോത്പന്നാ സര്വജ്ഞാ ബ്രഹ്മവാദിനീ । രൂപമേവ പരം സ്ത്രീണാം ഭൂഷണം ച മഹാമുനേ
ച്യവനന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ച, എല്ലാം അറിയുന്ന, ബ്രഹ്മവിദ്യ സംസാരിക്കുന്നവളാണ് അവൾ; സ്ത്രീകൾക്കു സൗന്ദര്യമാണ് പ്രധാന അലങ്കാരം, മഹാമുനേ.
ശീലമേവ ദ്വിതീയം ച തൃതീയം സത്യമേവ ച । സദാര്യത്വം ചതുര്ഥം തു പംചമം പുണ്യമുത്തമമ്
ശീലമാണ് രണ്ടാമത്തേത്, സത്യമാണ് മൂന്നാമത്തേത്, ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ ഭക്തിയാണ് നാലാമത്തേത്, ഉത്തമ പുണ്യമാണ് അഞ്ചാമത്തേത്.
മധുരത്വം തഥാ ഷഷ്ഠം ശുദ്ധത്വം സപ്തമം മഹത് । ബാഹ്യാംതഃ സതതം സ്ത്രീണാം സര്വാഭരണസപ്തമമ്
മധുരത്വം ആറാമത്തേത്, വലിയ ശുദ്ധി ഏഴാമത്തേത് — അകത്തും പുറത്തും — ഇവയാണ് സ്ത്രീകൾക്കുള്ള ഏഴു അലങ്കാരങ്ങൾ.