നാരദ ഉവാച- ഉപവിഷ്ടഃ സ യോഗീംദ്ര പുനഃ പ്രാഹ തപോധനമ് । ഗൃഹേ പുരുഷ തേ വത്സ ദാരഭൃത്യേഷു സര്വദാ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ദേവശർമൻ ഇരുന്ന ശേഷം, യോഗികളിൽ പ്രധാനനായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും അവനോട് ചോദിച്ചു: മകനേ, വീട്ടിലും ഭാര്യയിലും സേവകരിലും എല്ലാം സുഖമാണോ?
ക്ഷേമമസ്തി മഹാഭാഗ പുണ്യകര്മസു ചാഗ്നിഷു । നിരാമയോഽസി ചാംഗേഷു ധര്മം പാലയസേ സദാ
മഹാഭാഗനേ, നിന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളിലും അഗ്നികളിലും എല്ലാം ക്ഷേമമാണോ? ശരീരത്തിൽ രോഗമില്ലേ? നീ എപ്പോഴും ധർമ്മം പാലിക്കുമോ?
ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞഃ പുനഃ പ്രാഹ മഹീസുരമ് । കിം കരോമി പ്രിയം കാമം സുപ്രിയം തേ ദ്വിജോത്തമ
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ച ശേഷം, മഹാപണ്ഡിതൻ വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായ ആഗ്രഹം എന്താണ്? ഞാൻ അതു നിറവേറ്റട്ടെ.
നാരദ ഉവാച- ഏവം സംഭാഷ്യ തം വിപ്രം വിരരാമ ശുഭം വചഃ । തതോ വിപ്രോ മഹാഭാഗോ വസിഷ്ഠം മുനിപുംഗവമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണനോട് സംസാരിച്ച ശേഷം വസിഷ്ഠൻ വാക്ക് നിർത്തി; പിന്നെ ആ ഭാഗ്യശാലിയായ ബ്രാഹ്മണൻ മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു.
സ ഹോവാച മഹാത്മാനം വസിഷ്ഠം തപതാം വരമ് । ഭഗവഞ്ഛ്രൂയതാം വാക്യം വിച്ഛേദയ ദ്വിജോത്തമ
അവൻ മഹാത്മാവായ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, എന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കൂ; ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ സംശയങ്ങൾ നീക്കിക്കൊടുക്കൂ.
ദാരിദ്ര്യം കേന ഭാവേന പുത്രസൌഖ്യം കഥം നഹി । ഏതന്മേ സംശയം താത കസ്മാത്പാപാദ്വദസ്വ മേ
ദാരിദ്ര്യം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? മക്കളിൽ നിന്ന് സന്തോഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കാറില്ല? ഇതാണ് എന്റെ സംശയം, പിതാവേ; ഈ പാപം എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
മഹാമോഹേന സംമുഗ്ധഃ പ്രിയയാ ബോധിതോ ദ്വിജ । തയാഹം പ്രേഷിതസ്താത തവ പാര്ശ്വം സമാഗതഃ
വലിയ അജ്ഞാനത്തിൽ ആകയാൽ ഞാൻ പ്രിയയാൽ ബോധിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; അവൾ എന്നെ അയച്ചതിനാൽ, പിതാവേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തത്സര്വം ഹി സമാചക്ഷ്വ സര്വസംദേഹനാശകമ് । മുക്തിദാതാ ഭവ സ്വത്വം മമസംസാരബംധനാത്
എന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്ന സത്യം ദയവായി മുഴുവൻ പറയൂ; എന്നെ സാംസാരിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് മോക്ഷം നൽകുന്നവനാകൂ.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- പുത്രാ മിത്രാസ്തഥാ ഭ്രാതാ അന്യേ സ്വജനബാംധവാഃ । പംചഭേദാസ്തു സംബംധാഃ പുരുഷസ്യ ഭവംതി തേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, മറ്റ് ബന്ധുക്കൾ — ഈ അഞ്ചു തരത്തിലുള്ള ബന്ധങ്ങളാണ് ഒരാൾക്കു ഉണ്ടാകുന്നത്.
തേതേ സുമനസാ പ്രോക്താഃ പൂര്വമേവ തവാഗ്രതഃ । ഋണസംബംധിനഃ സര്വേ തേ കുപുത്രാ ദ്വിജോത്തമ
ഇവയെല്ലാം ഞാൻ മുമ്പ് തന്നെ നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇവർ എല്ലാവരും കടബദ്ധരാണ്, ഇവർ ദുഷ്ടപുത്രന്മാരാണ്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ.
പുത്രസ്യ ലക്ഷണം പുണ്യം തവാഗ്രേ പ്രവദാമ്യഹമ് । പുണ്യപ്രസക്തോ യസ്യാത്മാ സത്യധര്മരതഃ സദാ
ഒരു മകന്റെ നല്ല ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു: ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും സത്യം പാലിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കണം.
ശുദ്ധിമാഞ്ജ്ഞാനസംപന്നസ്തപസ്വീ വാഗ്വിദാം വരഃ । സര്വകര്മസുസംവീതോ വേദാധ്യയനതത്പരഃ
ശുദ്ധനും ജ്ഞാനസമ്പന്നനും തപസ്സിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനും എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും നിപുണനും വേദപഠനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.
സര്വശാസ്ത്രപ്രവേദീ ച ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । യാജ്ഞികഃ സര്വയജ്ഞാനാം ദാതാ ത്യാഗീ പ്രിയംവദഃ
സകല ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പാണ്ഡിത്യം ഉള്ളവനും, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നവനും, എല്ലായാഗങ്ങളിലും പങ്കാളിയാവുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും ദാനം ചെയ്യുന്നവനും, ഉപേക്ഷിക്കാനും മനസ്സുള്ളവനും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനും ആണവൻ.
വിഷ്ണുധ്യാനപരോ നിത്യം ശാംതോദാംതഃ സുഹൃത്സദാ । പിതൃമാതൃപരോ നിത്യം സര്വസ്വജനവത്സലഃ
വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നതിൽ എപ്പോഴും ലയിച്ചിരിക്കുന്നവനും, സമാധാനവും ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വം സുഹൃത്ത് ആയവനും, പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും എപ്പോഴും ആദരവോടെ നോക്കുന്നവനും, ബന്ധുക്കളോടൊക്കെയും സ്നേഹമുള്ളവനും ആണവൻ.
കുലസ്യ താരകോ വിദ്വാന്സ്വകുലം പരിപോഷകഃ । ഏവംഗുണൈസ്തു സംയുക്തഃ സുപുത്രഃ സുഖദായകഃ
കുടുംബത്തെ രക്ഷിക്കുന്നവനും, ജ്ഞാനമുള്ളവനും, സ്വന്തം കുടുംബത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവനും, ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ നല്ല മകനായി സന്തോഷം നൽകുന്നവനാണ്.
അന്യേ സംബംധയുക്താശ്ച ശോകസംതാപകാരകാഃ । ഉദാസീനേന കിം കാര്യം ഫലഹീനേന തേഽനഘ
മറ്റ് ബന്ധുക്കൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവർ ദു:ഖവും വേദനയും മാത്രം നൽകുന്നു; ഫലമില്ലാത്തവനും അശ്രദ്ധയുള്ളവനുമായ ഒരാളിൽ എന്ത് പ്രയോജനം, പാപരഹിതനേ?
ആയാംതി യാംതി തേ സര്വേ ദുഃഖം ദത്വാ സുദാരുണമ് । പുത്രരൂപേണ തേ സര്വേ സംസാരേ ദ്വിജസത്തമ
അവർ എല്ലാവരും വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു, അതിനിടെ കഠിനമായ ദു:ഖം മാത്രം നൽകുന്നു; മകനെന്ന രൂപത്തിൽ അവർ ലോകജീവിതത്തിൽ വേദന മാത്രം നൽകുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
പൂര്വജന്മകൃതം കര്മ യത്ത്വയാ പരിപാലിതമ് । തത്സര്വം ഹി പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൂയതാമദ്ഭുതം പുനഃ
നിന്റെ മുൻജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ നീ സംരക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളതെല്ലാം ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം; അത്ഭുതകരമായ ഈ കഥ വീണ്ടും ശ്രവിക്കൂ.
ഭവാഞ്ഛൂദ്രോ മഹാപ്രാജ്ഞ പൂര്വജന്മനി നാന്യഥാ । കൃഷികര്ത്താ ജ്ഞാനഹീനോ മഹാലോഭേന സംയുതഃ
നീ മുൻജന്മത്തിൽ ഒരു ശൂദ്രനായിരുന്നു, മഹാജ്ഞാനിയായവനേ, മറ്റൊന്നുമല്ല; കൃഷി ചെയ്തവനും, ജ്ഞാനമില്ലാത്തവനും, അത്യന്തം ലോഭിയുമായവനുമായിരുന്നു.
ഏകഭാര്യഃ സദാ ദ്വേഷീ ബഹുപുത്രോ ഹ്യദത്തവാന് । ധര്മം നൈവ വിജാനാസി സത്യം ച പരിനിഷ്ഠിതമ്
ഒരു ഭാര്യ മാത്രമുള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും വൈരാഗ്യത്തോടെ പെരുമാറുന്നവനും, അനേകം മക്കളുള്ളവനും, പക്ഷേ ദാനം ചെയ്യാത്തവനും; നീ ധർമ്മവും സത്യവും മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നില്ല.
ദാനം നൈവ ത്വയാ ദത്തം ശാസ്ത്രം നൈവ പരിശ്രുതമ് । കൃതം നൈവ ത്വയാ തീര്ഥം ന ച യാത്രാ മഹാമതേ
നിന്റെ കൈവശം നിന്ന് ഒരിക്കലും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല, ശാസ്ത്രം കേട്ടിട്ടില്ല; തീർത്ഥാടനം ചെയ്തിട്ടില്ല, യാത്രകളും നടത്തിയിട്ടില്ല, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.
ഏവം കൃതസ്ത്വയാ വിപ്ര കൃഷിമാര്ഗഃ പുനഃപുനഃ । പശൂനാം പാലനം പൂര്വംഗ ച്ഛംശ്ചൈവ ദ്വിജോത്തമ
ഇങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണനേ, നീ കൃഷിയുടെ വഴി വീണ്ടും വീണ്ടും പിന്തുടർന്നു; മുമ്പ് പശുക്കളെയും ആടുകളെയും വളർത്തിയിരുന്നതും നീ തന്നെയാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
മഹിഷീണാം തഥാശ്വീനാം പാലനം ച പുനഃപുനഃ । ഏവം പൂര്വം കൃതം കര്മ ത്വയൈവ ച ദ്വിജോത്തമ
മഹിഷികളും കുതിരകളും വീണ്ടും വീണ്ടും വളർത്തിയിരുന്നതും നീ തന്നെയാണ്; ഇങ്ങനെ മുൻകാലങ്ങളിൽ നീ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ.
വിപുലം തു ധനം തദ്വല്ലോഭേന പരിസംചിതമ് । തസ്യ വ്യയസ്തു പുണ്യേന ന കൃതസ്തു ത്വയാ കദാ
വലിയ ധനം നീ ലാഭം നോക്കി സമ്പാദിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പുണ്യത്തിനായി ചിലവഴിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല.
പാത്രേ ദാനം ന ദത്തം ഹി ദൃഷ്ട്വാ വാ ദുര്ബലം ച തത് । കൃഷിം കൃത്വാ ന ദത്തം തു ഭവതാ ധനമേവ ഹി
യോഗ്യരായവർക്കും, അവരെ ദുർബലരായി കണ്ടിട്ടും, നീ ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല; കൃഷി ചെയ്ത ശേഷം സമ്പാദിച്ച ധനം നീ സ്വന്തമായി മാത്രം സൂക്ഷിച്ചു.
ഗോമയം ഹി ത്വിദം സര്വം പശൂനാം സംചയം ച വൈ । വിക്രയിത്വാ ധനം വിപ്ര സംചിതം വിപുലം ത്വയാ
ഈ മുഴുവൻ ഗോമയവും പശുക്കളുടെയും സമാഹാരവും നീ വിറ്റ്, ബ്രാഹ്മണനേ, വലിയ ധനം സമ്പാദിച്ചു.
തക്രം ഘൃതം തഥാ ക്ഷീരം വിക്രീതം സതതം ദധി । ദുഷ്കാലശ്ചിംതിതോ വിപ്ര മോഹിതോ വിഷ്ണുമായയാ
തക്രം, നെയ്യ്, പാലു, തൈര് എന്നിവ എല്ലാം നീ സ്ഥിരമായി വിറ്റു; ദുർഘടകാലത്തെക്കുറിച്ച് നീ ആശങ്കപ്പെട്ടു, ബ്രാഹ്മണനേ, വിഷ്ണുവിന്റെ മായയിൽ മുങ്ങിയവനായിരുന്നു നീ.
കൃത്വാ മഹാര്ഘമേവൈതദ്ധനം ബ്രാഹ്മണസത്തമ । നിര്ദയേന ത്വയാ ദാനം ന ദത്തം തു തദാ കില
ഇങ്ങനെ വില കൂടിയ ധനം സമ്പാദിച്ചിട്ടും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ, നീ കരുണയില്ലാതെ ഒരിക്കലും ദാനം ചെയ്തില്ല.
ദേവാനാം പൂജനം വിപ്ര ഭവതാ ന കൃതം സദാ । പര്വാണി പ്രാപ്യ വിപ്രേഭ്യോ ദ്രവ്യം നൈവ സമര്പിതമ്
ദേവന്മാരുടെ പൂജ നീ ഒരിക്കലും ചെയ്തിട്ടില്ല, ബ്രാഹ്മണനേ; ഉത്സവദിനങ്ങളിൽ പോലും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ല.
ശ്രാദ്ധകാലം ച സംപ്രാപ്യ ശ്രദ്ധയാ ന കൃതം ത്വയാ । ഭാര്യാ വദതി തേ സാധ്വീ ദിനമധ്യേ സമാഗതേ
ശ്രാദ്ധകാലം വന്നപ്പോൾ വിശ്വാസപൂർവ്വം നീ അതു നിർവഹിച്ചില്ല; നിന്റെ സതീഭാര്യ മധ്യാഹ്നത്തിൽ നിന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.