തസ്യ ധര്മഃ പ്രസന്നാത്മാ പുണ്യ സൌഖ്യം പ്രയച്ഛതി । യംയം ചിംതയതേ പ്രാജ്ഞസ്തംതം പ്രാപ്നോതി ദുര്ലഭമ്
അവന്റെ ധർമ്മം ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ പുണ്യവും സുഖവും നൽകുന്നു; ജ്ഞാനികൾ എന്ത് ആലോചിച്ചാലും, അതു കിട്ടാൻ പ്രാപ്തരാകും.
ദേവശര്മ്മോവാച- സര്വം ദേവി സമാഖ്യാതം ധര്മാഖ്യം ജ്ഞാനമുത്തമമ് । കഥം പുത്രമഹം വിംദ്യാം വൈഷ്ണവം ഗുണസംയുതമ്
ദേവശർമൻ പറഞ്ഞു: ദേവി, ധർമ്മം എന്ന ഉത്തമജ്ഞാനം മുഴുവനും വിശദീകരിച്ചു. എങ്ങനെ ഞാൻ ഗുണസമ്പന്നനും വിഷ്ണുഭക്തനുമായ മകൻ നേടാം?
വദ ത്വം മേ മഹാഭാഗേ യദി ജാനാസി സുവ്രതേ । ധര്മമാര്ഗസ്ത്വയാ സര്വ്വഃ പിതുഃ പ്രാപ്തഃ പുരാനഘേ
മഹാഭാഗേ, നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ. നീ പിതാവിൽ നിന്നു പണ്ടേ മുഴുവൻ ധർമ്മമാർഗ്ഗവും അറിഞ്ഞവളാണ്, പാപരഹിതയേ.
മമൈതദ്വിദിതം കാംതേ ഭവതീ ബ്രഹ്മവാദിനീ । ച്യവനസ്യ പ്രസാദേന വിഷ്ണോസ്തുഷ്ടസ്യ തേ പുരാ
പ്രിയേ, ഇത് എനിക്ക് അറിയാം; നീ ബ്രഹ്മജ്ഞാനി തന്നെയാണ്. ച്യവനന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, വിഷ്ണു നിന്നോട് പ്രസന്നനായപ്പോൾ നിന്നെ അനുഗ്രഹിച്ചു.
സുമനോവാച- വസിഷ്ഠം ഗച്ഛ ധര്മജ്ഞ തം പ്രാര്ഥയ മഹാമുനിമ് । തസ്മാത്പ്രാപ്സ്യസി തം പുത്രം ധര്മജ്ഞം ധര്മവത്സലമ്
സുമനാ പറഞ്ഞു: നീ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വസിഷ്ഠന്റെ അടുക്കൽ പോയി, ആ മഹാമുനിയോട് അപേക്ഷിക്കൂ. അവനിൽ നിന്നു നീ ധർമ്മപ്രിയനും നന്മയുള്ളവനുമായ ഒരു മകനെ ലഭിക്കും.
ഏവമുക്തേ തയാ വാക്യേ ദേവശര്മാ ദ്വിജോത്തമഃ । കരിഷ്യേ തവ കല്യാണി മതമേവം ന സംശയഃ
അവളുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവശർമൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, പറഞ്ഞു: സുമംഗളിയായേ, ഞാൻ നിന്റെ ആഗ്രഹം നിർവഹിക്കും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
ഏവമുക്ത്വാ ജഗാമാസൌ ദേവശര്മാ ദ്വിജോത്തമഃ । വസിഷ്ഠം സര്വവേത്താരം ദീപ്യംതം തപതാം വരമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദേവശർമൻ, സർവ്വജ്ഞനായും തപസ്സിൽ ഉജ്ജ്വലനായും വസിഷ്ഠന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
ഗംഗാതീരേ സ്ഥിതം പുണ്യമാസനസ്ഥം ദ്വിജോത്തമമ് । തേജോജ്വാലാസമാകീര്ണം ദ്വിതീയമിവ ഭാസ്കരമ്
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പുണ്യമായ ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന, തേജസ്സിൽ കത്തുന്ന, സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ അവൻ കണ്ടു.
രാജമാനം മഹാത്മാനം ബ്രഹ്മസിംഹം ദ്വിജോത്തമമ് । ഭക്ത്യാ പ്രണമ്യ സ മുനിം ദംഡവത്തം പുനഃപുനഃ
മഹാത്മാവായ ബ്രാഹ്മണസിംഹൻ രാജസികതയിൽ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ദേവശർമൻ ഭക്തിയോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത് ആ മുനിയെ നമസ്കരിച്ചു.
തമുവാച മഹാതേജാ ബ്രഹ്മസൂനുരകല്മഷമ് । ഉപവിശാസനേ പുണ്യേ സുഖേന സുമഹാമതേ
മഹാതേജസ്സുള്ള, പാപരഹിതനായ ബ്രഹ്മപുത്രൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഈ പുണ്യമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ സുഖത്തോടെ ഇരിക്കൂ.
നാരദ ഉവാച- ഉപവിഷ്ടഃ സ യോഗീംദ്ര പുനഃ പ്രാഹ തപോധനമ് । ഗൃഹേ പുരുഷ തേ വത്സ ദാരഭൃത്യേഷു സര്വദാ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ദേവശർമൻ ഇരുന്ന ശേഷം, യോഗികളിൽ പ്രധാനനായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും അവനോട് ചോദിച്ചു: മകനേ, വീട്ടിലും ഭാര്യയിലും സേവകരിലും എല്ലാം സുഖമാണോ?
ക്ഷേമമസ്തി മഹാഭാഗ പുണ്യകര്മസു ചാഗ്നിഷു । നിരാമയോഽസി ചാംഗേഷു ധര്മം പാലയസേ സദാ
മഹാഭാഗനേ, നിന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളിലും അഗ്നികളിലും എല്ലാം ക്ഷേമമാണോ? ശരീരത്തിൽ രോഗമില്ലേ? നീ എപ്പോഴും ധർമ്മം പാലിക്കുമോ?
ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞഃ പുനഃ പ്രാഹ മഹീസുരമ് । കിം കരോമി പ്രിയം കാമം സുപ്രിയം തേ ദ്വിജോത്തമ
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ച ശേഷം, മഹാപണ്ഡിതൻ വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായ ആഗ്രഹം എന്താണ്? ഞാൻ അതു നിറവേറ്റട്ടെ.
നാരദ ഉവാച- ഏവം സംഭാഷ്യ തം വിപ്രം വിരരാമ ശുഭം വചഃ । തതോ വിപ്രോ മഹാഭാഗോ വസിഷ്ഠം മുനിപുംഗവമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണനോട് സംസാരിച്ച ശേഷം വസിഷ്ഠൻ വാക്ക് നിർത്തി; പിന്നെ ആ ഭാഗ്യശാലിയായ ബ്രാഹ്മണൻ മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു.
സ ഹോവാച മഹാത്മാനം വസിഷ്ഠം തപതാം വരമ് । ഭഗവഞ്ഛ്രൂയതാം വാക്യം വിച്ഛേദയ ദ്വിജോത്തമ
അവൻ മഹാത്മാവായ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, എന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കൂ; ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ സംശയങ്ങൾ നീക്കിക്കൊടുക്കൂ.
ദാരിദ്ര്യം കേന ഭാവേന പുത്രസൌഖ്യം കഥം നഹി । ഏതന്മേ സംശയം താത കസ്മാത്പാപാദ്വദസ്വ മേ
ദാരിദ്ര്യം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? മക്കളിൽ നിന്ന് സന്തോഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കാറില്ല? ഇതാണ് എന്റെ സംശയം, പിതാവേ; ഈ പാപം എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
മഹാമോഹേന സംമുഗ്ധഃ പ്രിയയാ ബോധിതോ ദ്വിജ । തയാഹം പ്രേഷിതസ്താത തവ പാര്ശ്വം സമാഗതഃ
വലിയ അജ്ഞാനത്തിൽ ആകയാൽ ഞാൻ പ്രിയയാൽ ബോധിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; അവൾ എന്നെ അയച്ചതിനാൽ, പിതാവേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തത്സര്വം ഹി സമാചക്ഷ്വ സര്വസംദേഹനാശകമ് । മുക്തിദാതാ ഭവ സ്വത്വം മമസംസാരബംധനാത്
എന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്ന സത്യം ദയവായി മുഴുവൻ പറയൂ; എന്നെ സാംസാരിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് മോക്ഷം നൽകുന്നവനാകൂ.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- പുത്രാ മിത്രാസ്തഥാ ഭ്രാതാ അന്യേ സ്വജനബാംധവാഃ । പംചഭേദാസ്തു സംബംധാഃ പുരുഷസ്യ ഭവംതി തേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, മറ്റ് ബന്ധുക്കൾ — ഈ അഞ്ചു തരത്തിലുള്ള ബന്ധങ്ങളാണ് ഒരാൾക്കു ഉണ്ടാകുന്നത്.
തേതേ സുമനസാ പ്രോക്താഃ പൂര്വമേവ തവാഗ്രതഃ । ഋണസംബംധിനഃ സര്വേ തേ കുപുത്രാ ദ്വിജോത്തമ
ഇവയെല്ലാം ഞാൻ മുമ്പ് തന്നെ നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇവർ എല്ലാവരും കടബദ്ധരാണ്, ഇവർ ദുഷ്ടപുത്രന്മാരാണ്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ.
പുത്രസ്യ ലക്ഷണം പുണ്യം തവാഗ്രേ പ്രവദാമ്യഹമ് । പുണ്യപ്രസക്തോ യസ്യാത്മാ സത്യധര്മരതഃ സദാ
ഒരു മകന്റെ നല്ല ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു: ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും സത്യം പാലിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കണം.
ശുദ്ധിമാഞ്ജ്ഞാനസംപന്നസ്തപസ്വീ വാഗ്വിദാം വരഃ । സര്വകര്മസുസംവീതോ വേദാധ്യയനതത്പരഃ
ശുദ്ധനും ജ്ഞാനസമ്പന്നനും തപസ്സിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനും എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും നിപുണനും വേദപഠനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.
സര്വശാസ്ത്രപ്രവേദീ ച ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । യാജ്ഞികഃ സര്വയജ്ഞാനാം ദാതാ ത്യാഗീ പ്രിയംവദഃ
സകല ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പാണ്ഡിത്യം ഉള്ളവനും, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നവനും, എല്ലായാഗങ്ങളിലും പങ്കാളിയാവുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും ദാനം ചെയ്യുന്നവനും, ഉപേക്ഷിക്കാനും മനസ്സുള്ളവനും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനും ആണവൻ.
വിഷ്ണുധ്യാനപരോ നിത്യം ശാംതോദാംതഃ സുഹൃത്സദാ । പിതൃമാതൃപരോ നിത്യം സര്വസ്വജനവത്സലഃ
വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നതിൽ എപ്പോഴും ലയിച്ചിരിക്കുന്നവനും, സമാധാനവും ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വം സുഹൃത്ത് ആയവനും, പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും എപ്പോഴും ആദരവോടെ നോക്കുന്നവനും, ബന്ധുക്കളോടൊക്കെയും സ്നേഹമുള്ളവനും ആണവൻ.
കുലസ്യ താരകോ വിദ്വാന്സ്വകുലം പരിപോഷകഃ । ഏവംഗുണൈസ്തു സംയുക്തഃ സുപുത്രഃ സുഖദായകഃ
കുടുംബത്തെ രക്ഷിക്കുന്നവനും, ജ്ഞാനമുള്ളവനും, സ്വന്തം കുടുംബത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവനും, ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ നല്ല മകനായി സന്തോഷം നൽകുന്നവനാണ്.
അന്യേ സംബംധയുക്താശ്ച ശോകസംതാപകാരകാഃ । ഉദാസീനേന കിം കാര്യം ഫലഹീനേന തേഽനഘ
മറ്റ് ബന്ധുക്കൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവർ ദു:ഖവും വേദനയും മാത്രം നൽകുന്നു; ഫലമില്ലാത്തവനും അശ്രദ്ധയുള്ളവനുമായ ഒരാളിൽ എന്ത് പ്രയോജനം, പാപരഹിതനേ?
ആയാംതി യാംതി തേ സര്വേ ദുഃഖം ദത്വാ സുദാരുണമ് । പുത്രരൂപേണ തേ സര്വേ സംസാരേ ദ്വിജസത്തമ
അവർ എല്ലാവരും വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു, അതിനിടെ കഠിനമായ ദു:ഖം മാത്രം നൽകുന്നു; മകനെന്ന രൂപത്തിൽ അവർ ലോകജീവിതത്തിൽ വേദന മാത്രം നൽകുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
പൂര്വജന്മകൃതം കര്മ യത്ത്വയാ പരിപാലിതമ് । തത്സര്വം ഹി പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൂയതാമദ്ഭുതം പുനഃ
നിന്റെ മുൻജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ നീ സംരക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളതെല്ലാം ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം; അത്ഭുതകരമായ ഈ കഥ വീണ്ടും ശ്രവിക്കൂ.
ഭവാഞ്ഛൂദ്രോ മഹാപ്രാജ്ഞ പൂര്വജന്മനി നാന്യഥാ । കൃഷികര്ത്താ ജ്ഞാനഹീനോ മഹാലോഭേന സംയുതഃ
നീ മുൻജന്മത്തിൽ ഒരു ശൂദ്രനായിരുന്നു, മഹാജ്ഞാനിയായവനേ, മറ്റൊന്നുമല്ല; കൃഷി ചെയ്തവനും, ജ്ഞാനമില്ലാത്തവനും, അത്യന്തം ലോഭിയുമായവനുമായിരുന്നു.
ഏകഭാര്യഃ സദാ ദ്വേഷീ ബഹുപുത്രോ ഹ്യദത്തവാന് । ധര്മം നൈവ വിജാനാസി സത്യം ച പരിനിഷ്ഠിതമ്
ഒരു ഭാര്യ മാത്രമുള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും വൈരാഗ്യത്തോടെ പെരുമാറുന്നവനും, അനേകം മക്കളുള്ളവനും, പക്ഷേ ദാനം ചെയ്യാത്തവനും; നീ ധർമ്മവും സത്യവും മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നില്ല.