മായാജനിരമായോഽസൌ ഭക്ത്യാ രാജന്നമായയാ । സാധ്യതേ സാധുപുരുഷഃ സ്വയം ജാനാതി തദ്ഭവാന്
രാജാവേ, മായയിൽ നിന്നു ജനിച്ചെങ്കിലും മായയില്ലാത്തവനാണ് അവൻ. ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ആ സത്പുരുഷനെ നേടാൻ കഴിയൂ; മായയാൽ അല്ല. ഈ സത്യം സന്മാർഗ്ഗികൾക്കു മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അതു നീയോർത്തറിയുന്ന കാര്യമാണല്ലോ.
ന വിദ്യതേ തേ നൃപ ധര്മതത്ത്വമജ്ഞാതമേതദ്വിമലം പുനര്മാമ് । ത്വം പൃച്ഛസേ തീര്ഥപദം പ്രസംഗാത്കഥാരസം വൈഷ്ണവ ഗൌരവേണ
രാജാവേ, നീ ധർമ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാരാംശം അറിയുന്നില്ല; ഈ വിശുദ്ധജ്ഞാനം എനിക്കുമറിയില്ല. എന്നിരുന്നാലും, വൈഷ്ണവരുടെ കഥകളിൽ ഉള്ള ആനന്ദത്താലും അവരോടുള്ള ആദരവിനാലും നീ എന്നോട് തിരുവത്ര പാതയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു.
നാതഃ പരം പരമതോഷവിശേഷപോഷം പശ്യാമി പുണ്യമുചിതം ച പരസ്പരേണ । സംതഃ പ്രസഹ്യ യദനംതഗുണാനനംതശ്രേയോനിധീനധികഭാവഭുജോ ഭുജംതി
ഇതിൽക്കാൾ വലിയ പുണ്യവും പരമസന്തോഷവും നൽകുന്ന മറ്റൊന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. സന്മാർഗ്ഗികൾ പരസ്പരം ഭക്തിയാൽ അനന്തഗുണങ്ങളും അനന്തസൗഭാഗ്യങ്ങളും പങ്കിടുമ്പോൾ, ഓരോരുത്തരും മറ്റൊരാളിനെക്കാൾ ഉയർന്ന നിലയിൽ എത്തുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാഃ സുരഭീ സത്യ ശ്രദ്ധാ യാഗ തപാംസി ച । ശ്രുതി സ്മൃതി ദയാ ദീക്ഷാ ശാംതയസ്തനവോ ഹരേഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാർ, കാമധേനു, സത്യം, വിശ്വാസം, യാഗങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, വേദങ്ങൾ, സ്മൃതികൾ, കരുണ, ദീക്ഷ, ശാന്തി — ഇവയെല്ലാം ഹരിയുടെ രൂപങ്ങളാണ്.
ആദിത്യശ്ചംദ്രമാ വായുര്ഭൂമിരാപോംഽബരം ദിശഃ । ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച സര്വഭൂതമയോ വിഭുഃ
സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, വായു, ഭൂമി, ജലം, ആകാശം, ദിശകൾ, ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ — ഇവയൊക്കെയും എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പരമേശ്വരൻ സകലഭൂതങ്ങളിലുമുണ്ട്.
വിശ്വരൂപഃ സ്വയം ചക്രേ ജഗദേതച്ചരാചരമ് । സ്വയം ബ്രാഹ്മണമാവിശ്യ സദാന്നമുപഭുംജതേ
സകലരൂപവും ധരിച്ച്, ഈ ചലനസ്ഥിരമായ ലോകം സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചു. ബ്രാഹ്മണനിൽ പ്രവേശിച്ച്, അർപ്പിച്ച അന്നം സ്വയം അനുഭവിക്കുന്നു.
തതസ്തു തീര്ഥാസ്പദപാദരേണൂന്ധരാധരാത്മാലയ ഭൂമിദേവാന് । പരാത്മനഃ പൂജയ പുണ്യലക്ഷ്മീ സര്വസ്വഭൂതാനഖിലാത്മഭൂതാന്
അതിനാൽ, തീർത്ഥപാദങ്ങളുടെ പൊടിയും, മലകളും, ഭൂമിദേവന്മാരെയും, എല്ലാ ജീവികളെയും പരമാത്മാവിന്റെ രൂപങ്ങൾ എന്ന് കരുതി ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം. അവൻ എല്ലാ പുണ്യത്തിന്റെയും ആധാരമാണ്, എല്ലായിടത്തും വസിക്കുന്നവനാണ്.
ബ്രാഹ്മണം വിഷ്ണുബുദ്ധ്യ്യാ യോ വിദ്വാംസം സാധു പശ്യതി । സ ഏവ വൈഷ്ണവോ യശ്ച സ്വസ്വകര്മൈകനിഷ്ഠിതഃ
വിദ്യയുള്ള ബ്രാഹ്മണനെ വിഷ്ണുവായി കാണുന്നവനും, സ്വന്തം കര്മ്മത്തിൽ അചഞ്ചലനായവനും, യഥാർത്ഥ വൈഷ്ണവനാണ്.
കിംചിദേതന്മയാപ്രോക്തം രഹസ്യം സമയോ ഹി മേ । സ്നാതും ഗംതും ച ഗംഗായാം ന കഥാവസരോഽധികഃ
ഈ രഹസ്യത്തിൽ കുറച്ച് മാത്രം ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ഗംഗയിൽ കുളിക്കാൻ പോകേണ്ട സമയമായിരിക്കുന്നു. കൂടുതൽ കഥ പറയാൻ അവസരം ഇല്ല.
പ്രാപ്തോഽയം മാധവോ മാസഃ പുണ്യോ മാധവവല്ലഭഃ । തസ്യാപി സപ്തമീ ശുക്ലാ ഗംഗായാമതിദുര്ല്ലഭാ
ഇപ്പോൾ മാധവമാസം എത്തി, മാധവനു പ്രിയമായ ഈ പുണ്യമായ മാസം. ഈ മാസം, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏഴാം തീയതി ഗംഗയിൽ അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
വൈശാഖ ശുക്ല സപ്തമ്യാം ജാഹ്നവീ ജഹ്നുനാ പുരാ । ക്രോധാത്പീതാ പുനസ്ത്യക്താ കര്ണരംധ്രാത്തു ദക്ഷിണാത്
വൈശാഖമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ സപ്തമിയിൽ, പുരാതനകാലത്ത് ജഹ്നു മഹർഷി കോപത്തിൽ ഗംഗയെ കുടിച്ചു, പിന്നെ തന്റെ വലതുകാത് വഴി വീണ്ടും പുറത്തുവിട്ടു.
തസ്യാം സമര്ചയേദ്ദേവീം ഗംഗാം ഗഗനമേഖലാമ് । സ്നാത്വാ സമ്യഗ്വിധാനേന സ ധന്യഃ സുകൃതീ നരഃ
ആ ദിവസം, ആകാശം കെട്ടിയ അലങ്കാരമുള്ള ഗംഗാദേവിയെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം. യഥാവിധി കുളിക്കുന്നത് സത്യമായും ഭാഗ്യവും പുണ്യവും നൽകുന്നു.
തസ്യാം യസ്തര്പയേദ്ദേവാന്പിതൄന്മര്ത്യോ യഥാവിധി । സാക്ഷാത്പശ്യതി തം ഗംഗാ സ്നാതകം ഗതപാപകമ്
ആ ദിവസം, യഥാവിധി ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ഗംഗയിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവനെ, പാപങ്ങൾ വിട്ടു, ഗംഗാദേവി നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുന്നു.
ന മാധവ സമോ മാസോ ന ഗംഗാ സദൃശീ നദീ । ദുര്ല്ലഭഃ ഖലു യോഗോഽയം ഹരിഭക്ത്യൈവ ലഭ്യതേ
മാധവമാസത്തിന് സമം മറ്റൊരു മാസം ഇല്ല, ഗംഗയെപ്പോലെയുള്ള മറ്റൊരു നദിയും ഇല്ല. ഈ ദുർലഭമായ യോഗം ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
വിഷ്ണുപാദോദകോദ്ഭൂതാ ബ്രഹ്മലോകാദുപാഗതാ । ത്രിഭിഃ സ്രോതോഭിരശ്രാംതാ യാ പുനാതി ജഗത്ത്രയമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച്, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, മൂന്നു ഒഴുക്കുകളായി അനന്തമായി ഒഴുകി, ഗംഗാ മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
സ്വര്ഗാരോഹണനിഃശ്രേണീ സതതാനംദകാരിണീ । അനേകദുരിതോദ്ഗാരഹാരിണീ ദുര്ഗതാരിണീ
സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള കയറ്റം നൽകുന്ന പടവുമാണ് അവൾ, സദാ ആനന്ദം നൽകുന്നവളാണ്, അനേകം പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവളാണ്, ദുർഗതിയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവളാണ്.
ശ്രീമഹേശജടാജൂടവാസിനീ ദുഃഖനാശിനീ । ഭജമാനജനസ്വാംതകാന്തകേലി വിനാശിനീ
ശ്രീമഹേശന്റെ ജടാമുടിയിൽ വസിക്കുന്നവളാണ് അവൾ; ദുഃഖങ്ങൾ നീക്കുന്നവളും ഭക്തർക്ക് പ്രിയമായ വിനോദങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നവളുമാണ്.
സഗരാന്വയനിര്വാണകാരിണീ ധര്മധാരിണീ । ത്രിമാര്ഗചാരിണീ ദേവീ ലോകാലംകൃതികാരിണീ
സഗരന്റെ വംശത്തിന് മോക്ഷം നൽകുന്നവളും, ധർമ്മം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവളും, മൂന്നു മാർഗങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവിയും ലോകങ്ങളെ അലങ്കരിക്കുന്നവളുമാണ്.
ദര്ശന സ്പര്ശന സ്നാന കീര്ത്തന ധ്യാന സേവനൈഃ । പുണ്യാനപുണ്യാന്പുരുഷാന്പാവയംതീ സഹസ്രശഃ
കാണൽ, സ്പർശനം, സ്നാനം, കീർത്തനം, ധ്യാനം, സേവനം എന്നിവയിലൂടെ, പുണ്യവാന്മാരെയും പാപികളെയും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ അവൾ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ഗംഗാ ഗംഗേതി ഗംഗേതി യൈസ്ത്രിസംധ്യമിതീരിതമ് । സുദൂരസ്ഥൈശ്ച തത്പാപം ഹംതി ജന്മത്രയാര്ജിതമ്
ഗംഗേ, ഗംഗേ എന്ന് മൂന്ന് സന്ധ്യകളിലും ദൂരെയുള്ളവരും ഉച്ചരിച്ചാൽ, അവൾ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നു.
യോജനാനാം സഹസ്രേഷു ഗംഗാം യഃ സ്മരതേ നരഃ । അപി ദുഷ്കൃതകര്മാസൌ ലഭതേ പരമാം ഗതിമ്
യോജനങ്ങളുടെ ആയിരങ്ങൾ ദൂരത്ത് നിന്നുമെങ്കിലും ഗംഗയെ ഓർക്കുന്നവൻ, വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്തവനായാലും, പരമഗതി നേടുന്നു.
വൈശാഖേ ശുക്ല സപ്തമ്യാം ദുര്ല്ലഭാ സാ വിശേഷതഃ । പ്രാപ്യതേ ജഗതീപാല ഹരി വിപ്ര പ്രസാദതഃ
വൈശാഖ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷം ഏഴാം തീയതി വളരെ അപൂർവമാണ്; ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ഹരിയും ബ്രാഹ്മണനും അനുഗ്രഹിച്ചാൽ മാത്രം അവളെ പ്രാപിക്കാം.
ന മാധവസമോ മാസോ ന മാധവസമോ വിഭുഃ । ഗതോഹി ദുരിതാംഭോധൌ മജ്ജമാനജനസ്യ യഃ
മാധവം പോലുള്ള മാസം ഇല്ല; മാധവനെപ്പോലുള്ള ദൈവവും ഇല്ല. ദുരിതസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവരെ രക്ഷിക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
ദത്തം ജപ്തം ഹുതം സ്നാതം യദ്ഭക്ത്യാ മാസി മാധവേ । തദക്ഷയം ഭവേദ്ഭൂപ പുണ്യം കോടിശതാധികമ്
മാധവ മാസത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നൽകുന്നതും ജപിക്കുന്നതും ഹോമം ചെയ്യുന്നതും സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും, രാജാവേ, അനന്തമായ പുണ്യമായി, കോടികൾക്കുമേൽ വർദ്ധിച്ചുതന്നെ നിലനിൽക്കും.
യഥാ ദേവേഷു വിശ്വാത്മാ ദേവോ നാരായണോ ഹരിഃ । യഥാ ജപ്യേഷു ഗായത്രീ സരിതാം ജാഹ്നവീ തഥാ
ദേവന്മാരിൽ വിശ്വാത്മാവായ നാരായണൻ എങ്ങനെ പ്രധാനനോ, ജപങ്ങളിൽ ഗായത്രീ എങ്ങനെ പ്രധാനമോ, അതുപോലെ നദികളിൽ ജാഹ്നവിയും പ്രധാനമാണ്.
യഥോമാ സര്വനാരീണാം തപതാം ഭാസ്കരോ യഥാ । ആരോഗ്യലാഭോ ലാഭാനാം ദ്വിപദാം ബ്രാഹ്മണോ യഥാ
സ്ത്രികളിൽ ഉമ എങ്ങനെ പ്രധാനമോ, പ്രകാശിക്കുന്നവരിൽ സൂര്യൻ എങ്ങനെ പ്രധാനമോ, ലഭ്യങ്ങളിൽ ആരോഗ്യമാണ് പ്രധാനമായത്, ഇരുകാലികളിൽ ബ്രാഹ്മണൻ എങ്ങനെ പ്രധാനമോ അങ്ങനെ.
പരോപകാരഃ പുണ്യാനാം വിദ്യാനാം നിഗമോ യഥാ । മംത്രാണാം പ്രണവോ യദ്വദ്ധ്യാനാനാമാത്മചിംതനമ്
പുണ്യങ്ങളിൽ പരോപകാരമാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം, വിദ്യകളിൽ വേദം, മന്ത്രങ്ങളിൽ ഓം, ധ്യാനങ്ങളിൽ ആത്മചിന്തനമാണ് പ്രധാനമായത്.
സത്യം സ്വധര്മവര്തിത്വം തപസാം ച യഥാ വരമ് । ശൌചാനാമര്ഥശൌചം ച ദാനാനാമഭയം യഥാ
സത്യവും സ്വധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കലും തപസ്സുകളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്; ശുദ്ധികളിൽ ധനത്തിന്റെ ശുദ്ധിയും, ദാനങ്ങളിൽ ഭയമില്ലായ്മയും പ്രധാനമാണ്.
ഗുണാനാം ച യഥാ ലോഭക്ഷയോ മുഖ്യോ ഗുണഃ സ്മൃതഃ । മാസാനാം പ്രവരോ മാസസ്തഥാസൌ മാധവോ മതഃ
ഗുണങ്ങളിൽ ലോഭം ഇല്ലാതാകുന്നത് ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഗുണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ മാസങ്ങളിൽ മാധവം ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാസമാണ്.
തത്ര യത്ക്രിയതേ ശ്രാദ്ധം യജ്ഞ ദാനമുപോഷണമ് । തപോഽധ്യയനപൂജാദി തദക്ഷയഫലം സ്മൃതമ്
അപ്പോൾ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം, യജ്ഞം, ദാനം, ഉപവാസം, തപസ്സ്, പഠനം, പൂജ എന്നിവയുടെ ഫലം അക്ഷയമാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.