വ്രതൈരാരാധ്യതേ സ്ത്രീഭിര്വാസുദേവോ ദയാനിധിഃ । ആഗമോക്തേന മാര്ഗേണ സ്ത്രീശൂദ്രൈരപിപൂജനമ്
വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് സ്ത്രീകൾ ദയാസാഗരനായ വാസുദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു; ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വഴി അനുസരിച്ച് സ്ത്രീകളും ശൂദ്രന്മാരും ആരാധന നടത്തണം.
കര്തവ്യം കൃഷ്ണചംദ്രസ്യ ദ്വിജാതിവരരൂപിണഃ । ത്രയോവര്ണാസ്തു വേദോക്തമാര്ഗാരാധനതത്പരാഃ
ദ്വിജാതികളിൽ ഉത്തമനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ആരാധിക്കണം; മൂന്നു വർണ്ണക്കാർക്കും വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് ആരാധനയിൽ താല്പര്യം വേണം.
സ്ത്രീശൂദ്രാദയ ഏവ സ്യുര്നാമ്നാഽരാധനതത്പരാഃ । ന പൂജനൈര്ന യജനൈര്ന വ്രതൈരപി മാധവഃ
സ്ത്രീകളും ശൂദ്രന്മാരും നാമം ജപിച്ചാണ് ആരാധനയിൽ താല്പര്യം പുലർത്തേണ്ടത്; പൂജകളും യാഗങ്ങളും വ്രതങ്ങളും കൊണ്ട് മാധവൻ സംതൃപ്തനാവില്ല.
തുഷ്യതേ കേവലം ഭക്തിപ്രിയോഽസൌ സമുദാഹൃതഃ । സ്ത്രീണാം പതിവ്രതാനാം തു പതിരേവ ഹി ദൈവതമ്
അവൻ ഭക്തിയാൽ മാത്രം സംതൃപ്തനാകുന്നു; ഭക്തിയെ പ്രിയങ്കരമെന്ന് പറയുന്നു. ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് ദൈവം.
സ തു പൂജ്യോ വിഷ്ണുഭക്ത്യാ മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । കര്തവ്യം ശ്രദ്ധയാ വിഷ്ണോശ്ചിംതയിത്വാ പതിം ഹൃദി
ഭർത്താവിനെ വിഷ്ണുഭക്തിയോടെ, മനസ്സും വാക്കും ശരീരവും ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം; വിശ്വാസത്തോടെ വിഷ്ണുവിനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ഭർത്താവിനെ ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കണം.
ശൂദ്രാണാം ചൈവ ഭവതി നാമ്നാ വൈ ദേവതാര്ചനമ് । സര്വേഽപ്യാഗമമാര്ഗേണ കുര്യുര്വേദാനുകാരിണാ
ശൂദ്രന്മാർക്കും നാമം ജപിച്ചാണ് ദേവതാരാധന നടത്തേണ്ടത്; എല്ലാവരും ആഗമ മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച്, വേദം പിന്തുടർന്ന് പ്രവർത്തിക്കണം.
സ്ത്രീണാമപ്യധികാരോഽസ്തി വിഷ്ണോരാരാധനാദിഷു । പതിപ്രിയരതാനാം ച ശ്രുതിരേഷാ സനാതനീ
സ്ത്രീകൾക്കും വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാനും ബന്ധപ്പെട്ട കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനും അവകാശമുണ്ട്; ഭർത്താവിന്റെ പ്രിയം നോക്കുന്നവർക്കുള്ള ഈ ഉപദേശം ശാശ്വതമാണ്.
സ്വകുലോചിതധര്മേണ യദ്യസ്യ വിഹിതം വ്രതമ് । തത്തദേവാചരേദ്യസ്തു തേന തുഷ്യതി കേശവഃ
സ്വകുടുംബത്തിന് അനുയോജ്യമായ ധർമ്മം അനുസരിച്ച് ആര്ക്ക് ഏത് വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അതു തന്നെ ആചരിക്കണം; അതിനാൽ തന്നെ കേശവൻ സംതൃപ്തനാകുന്നു.
ഹവിഷാഗ്നൌ ജലേ പുഷ്പൈര്ധ്യാനേന ഹൃദയേ ഹരിമ് । യജംതി സൂരയോ നിത്യം ജപേന രവിമംഡലേ
ജ്ഞാനികൾ ഹരിയെ എന്നും ആരാധിക്കുന്നു; അഗ്നിയിൽ ഹോമം കഴിച്ച്, വെള്ളം അർപ്പിച്ച്, പൂക്കൾ സമർപ്പിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്ത്, സൂര്യന്റെ പ്രകാശമണ്ഡലത്തിൽ ജപം ചെയ്തുകൊണ്ട്.
അഹിംസാ പ്രഥമം പുഷ്പം ദ്വിതീയം കരണഗ്രഹഃ । തൃതീയകം ഭൂതദയാ ചതുര്ഥം ക്ഷാംതിരേവ ച
അഹിംസയാണ് ആദ്യ പൂവ്, രണ്ടാമത്തേത് ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, മൂന്നാമത്തേത് എല്ലാ ജീവികളോടും കാരുണ്യം, നാലാമത്തേത് ക്ഷമ.
ശമസ്തു പംചമം പുഷ്പം ദമഃ ഷഷ്ഠം ച സപ്തമമ് । ധ്യാനം സത്യം ചാഷ്ടമം ച ഹ്യേതൈസ്തുഷ്യതി കേശവഃ
ശാന്തിയാണു അഞ്ചാമത്തെ പൂവ്, സ്വയം നിയന്ത്രണമാണ് ആറാമത്തേത്, ധ്യാനമാണ് ഏഴാമത്തേത്, സത്യമാണ് എട്ടാമത്തേത്; ഈ പൂക്കളാൽ കേശവൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
ഏതൈരേവാഷ്ടഭിഃ പുഷ്പൈസ്തുഷ്യത്യേവാര്ചിതോ ഹരിഃ । പുഷ്പാംതരാണി സംത്യേവ ബാഹ്യാനി മനുജോത്തമ
ഈ എട്ട് പൂക്കളാൽ ആരാധിക്കുമ്പോൾ ഹരി തീർച്ചയായും തൃപ്തനാകുന്നു; മറ്റു പൂക്കൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവ പുറംപാടാണ്, മഹാനുഭാവാ.
ഭക്ത്യാ കൃതാനി യൈര്വിഷ്ണുഃ പൂജിതഃ പരിതുഷ്യതി । വാരുണം സലിലം പുഷ്പം സൌമ്യം ഘൃതപയോദധി
ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളാൽ വിഷ്ണു ആരാധിക്കപ്പെടുകയും പൂർണ്ണമായി സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; വാരുണജലം, പൂക്കൾ, സ്നിഗ്ധമായ നെയ്യും പാലുമാണ് അർപ്പണങ്ങൾ.
പ്രാജാപത്യം തഥാന്നാദി ആഗ്നേയം ധൂപദീപകമ് । ഫലപുഷ്പാദികം ചൈവ വാനസ്പത്യം തു പംചമമ്
പ്രജാപതിയുടെ അർപ്പണങ്ങൾ, അന്നം, അഗ്നിയിൽ ധൂപവും ദീപവും, പഴങ്ങളും പൂക്കളും, അഞ്ചാമത്തേത് മരങ്ങളും ചെടികളും.
പാര്ഥിവം കുശമൂലാദ്യം വായവ്യം ഗംധചംദനമ് । ശ്രദ്ധാഖ്യം വിഷ്ണുപുഷ്പം ച വാദ്യം വിഷ്ണുപദം സ്മൃതമ്
ഭൂമിയിൽ കുശമൂലാദികൾ, വായുവിൽ സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനം, വിശ്വാസം എന്ന പൂവ് വിഷ്ണുവിന്, സംഗീതം വിഷ്ണുപാദമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഏഭിസ്തുപൂജിതഃ പുഷ്പൈരപി വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതി । സൂര്യോഽഗ്നിര്ബ്രാഹ്മണോഗാവോ വൈഷ്ണവഃ ഖം മരുജ്ജലമ്
ഈ പൂക്കളാൽ പോലും വിഷ്ണു തൃപ്തനാകുന്നു; സൂര്യൻ, അഗ്നി, ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ, വൈഷ്ണവൻ, ആകാശം, കാറ്റ്, വെള്ളം എന്നിവയും.
ഭൂരാത്മാ സര്വഭൂതാനി പൂജാസ്ഥാനാനി വാ ഹരേഃ । സൂര്യ്യേ തു മംത്രജാപ്യേന ഹവിഷാഗ്നൌ യജേത്തതഃ
ഭൂമി, ആത്മാവ്, എല്ലാ ജീവികളും ഹരിയുടെ ആരാധനാസ്ഥാനങ്ങളാണ്; സൂര്യനിൽ മന്ത്രജപം കൊണ്ടും, അഗ്നിയിൽ ഹോമം കൊണ്ടും ആരാധിക്കണം.
ആതിഥ്യേന തു വിപ്രാഗ്ര്യേ ഗോഷു ഗ്രാസരസാദിനാ । വൈഷ്ണവേ ബംധുസത്കൃത്യാ ഹൃദയേ ധ്യാനനിഷ്ഠയാ
പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അതിഥിയായി സ്വീകരിച്ച്, പശുക്കൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകി, വൈഷ്ണവനിൽ ബന്ധുക്കളെ ആദരിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായ ധ്യാനത്തോടെ.
വായൌ മുഖ്യധിയാ തോയേ ദ്രവ്യൈസ്തോയപുരസ്കൃതൈഃ । സ്ഥംഡിലേ മംത്രഹൃദയൈര്ഭോഗൈരാത്മാനമാത്മനി
കാറ്റിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, വെള്ളത്തിൽ വെള്ളം ചേർന്ന ദ്രവ്യങ്ങളാൽ, നിലത്ത് മന്ത്രഹൃദയമുള്ള ഭോജനങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ സമർപ്പിക്കണം.
ക്ഷേത്രജ്ഞം സര്വഭൂതേഷു സമത്വേനാര്ചയേദ്വിഭുമ് । ധിഷ്ണ്യേഷ്വേതേഷു തദ്രൂപം ശംഖചക്രഗദാംബുജൈഃ
ക്ഷേത്രജ്ഞനായ ഭഗവാനെ എല്ലാ ജീവികളിലും സമതയോടെ ആരാധിക്കണം; ആാസനങ്ങളിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, കമലം എന്നിവയുള്ള അവന്റെ രൂപം.
യുക്തം ചതുര്ഭുജം ശാംതം ധ്യായന്നര്ച്ചേത്സമാഹിതഃ । ബ്രാഹ്മണൈഃ പൂജിതൈരേവ പൂജിതോഽയം ന സംശയഃ
ചതുര്ഭുജനായി ശാന്തനായ അവനെ ധ്യാനിച്ച് ഏകാഗ്രതയോടെ ആരാധിക്കണം; ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആരാധിച്ചാൽ അവൻ തീർച്ചയായും ആരാധിക്കപ്പെട്ടവനാണ്.
നിര്ഭര്ത്സിതൈശ്ച തൈര്ഭൂപ ഭവേന്നിര്ഭര്ത്സിതോ വിഭുഃ । നിഗമോ ധര്മശാസ്ത്രം ച യദാധാരേ പ്രവര്തതേ
അവർ നിന്ദിച്ചാൽ, രാജാവേ, ഭഗവാനെയും നിന്ദിച്ചതാവും; വേദവും ധർമ്മശാസ്ത്രവും അവരിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
വിപ്രാസ്തേ വൈഷ്ണവീമൂര്തിഃ പാവനീ പരമാ മതാ
അവർ ആയ ബ്രാഹ്മണന്മാർ തന്നെയാണ് പരമമായ ശുദ്ധിയുള്ള വൈഷ്ണവരൂപം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
സര്വം ശുഭം ജഗതി ധര്മത ഏവ ലഭ്യം ധര്മോ ഗതിര്നിഗമതോ നൃപധര്മശാസ്ത്രാത് । നൂനം തയോരപി ഗതിര്ഭുവി ഭൂമിദേവാസ്തൈരര്ചിതൈരിഹ ജഗത്പതിരര്ചിതഃ സ്യാത്
ലോകത്ത് എല്ലാ മംഗളവും ധർമ്മത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് ലഭിക്കുന്നത്; വേദത്തിൽ നിന്നും രാജധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നും ധർമ്മം വഴിയാണ് ഗതി. ഭൂമിദേവന്മാർ ഇരുവർക്കും ഗതിയാണ്; അവരെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ ലോകനാഥനെയും ഇവിടെ ആരാധിച്ചതാകും.
ന യജ്ഞയോഗൈര്ന തപോഭിരന്യൈര്ന യോഗയുക്ത്യാ ന സമര്ചനേന । തഥാ വിഭുസ്തുഷ്യതി ദേവദേവോ യഥാ മഹീ ദൈവതതോഷണേന
യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ടും, തപസ്സുകൊണ്ടും, മറ്റു യോഗങ്ങൾകൊണ്ടും, ആരാധനകൊണ്ടും, ദേവദേവൻ അത്ര സന്തോഷിക്കുന്നില്ല; ഭൂമിദേവന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുമ്പോഴാണ് അവൻ ഏറ്റവും സന്തോഷിക്കുന്നത്.
ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രഹ്മവിദ്ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവേദപ്രവര്തകഃ । ബ്രാഹ്മണൈരേവ തുഷ്യേത തോഷിതം ബ്രഹ്മദൈവതമ്
അവൻ ബ്രഹ്മണിഷ്ഠനും ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയും ബ്രഹ്മാവും ബ്രഹ്മവേദപ്രചാരകനുമാണ്; ബ്രാഹ്മണന്മാർ തൃപ്തരാകുമ്പോൾ മാത്രമാണ് ബ്രഹ്മദൈവം തൃപ്തനാകുന്നത്.
നരകേഽപി ചിരം മഗ്നാഃ പൂര്വജാ യേ കുലദ്വയേ । തദൈവ യാംതി തേ സ്വര്ഗം യദാര്ച്ചതി സുതോ ഹരിമ്
രണ്ടു വംശങ്ങളിലുമുള്ള പൂർവ്വികർ നരകത്തിൽ ഏറെക്കാലം കിടന്നിരുന്നാലും, മകൻ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്ന സമയത്ത് തന്നെ അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു.
കിം തേഷാം ജീവിതേനേഹ പശുവച്ചേഷ്ടിതേന കിമ് । യേഷാം ന പ്രവണം ചിത്തം വാസുദേവേ ജഗന്മയേ
വാസുദേവനിൽ മനസ്സ് ചായാത്തവർക്കു ജീവിച്ചിരിപ്പിനോ, മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുവിനോ എന്ത് വിലയുണ്ട്?
ധ്യാനം തസ്യ പ്രവക്ഷ്യാമി യന്ന ദൃഷ്ടം തു കേനചിത് । ശ്രൂയതാം ഭൂപകൈവല്യം കേവലം മലവര്ജിതമ്
ആരും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അവന്റെ ധ്യാനം ഞാൻ പറയാം; രാജാവേ, കേൾക്കൂ, അതു പാപരഹിതവും ശുദ്ധവുമായ മോക്ഷാവസ്ഥയാണ്.
യഥാ ദീപോ നിവാതസ്ഥോ നിശ്ചലോ വായുവര്ജിതഃ । പ്രജ്വലന്നാശയേത്സര്വമംധകാരം മഹാമതേ
വായുവില്ലാത്തിടത്ത് വെച്ചിരിക്കുന്ന വിളക്ക് അശാന്തിയില്ലാതെ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും എല്ലാ ഇരുട്ടും നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ,