ഭവംതി കീര്തനീയസ്യ കഥാഃ കൃഷ്ണസ്യ നിര്മലാഃ । ഭാവസാധ്യോഹ്യയം ദേവഃ സ്വയം ജാനാതി തദ്ഭവാന്
കീർത്തിക്കാവുന്ന കൃഷ്ണന്റെ കഥകൾ അത്യന്തം വിശുദ്ധമാണ്. ഭക്തിയാൽ ലഭിക്കാവുന്ന ഈ ദൈവത്തെ, ഭവാൻ തന്നെ അറിയുന്നു.
തഥാപി വക്ഷ്യേ ജഗതോ ഹിതായ തവ ഗൌരവാത് । യദാഹുഃ പരമം ബ്രഹ്മ പ്രധാനപുരുഷാത്പരമ്
എന്നാൽ ലോകത്തിനുള്ള ഉപകാരത്തിനും, ഭവാനോടുള്ള ആദരവിനും വേണ്ടി ഞാൻ പറയും; പ്രധാനനും പുരുഷനും കവിഞ്ഞു പരമബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതെന്തെന്നു ഞാൻ വെളിപ്പെടുത്താം.
യന്മായയാ തതം സര്വം സര്വം യച്ഛതി സോഽച്യുതഃ । പുത്രാന്കലത്രം ദീര്ഘായൂ രാജ്യം സ്വര്ഗാപവര്ഗകമ്
യാരുടെ മായയാൽ എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, എല്ലാം നൽകുന്ന അച്യുതൻ ആണ്; അവൻ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും ദീർഘായുസ്സും രാജ്യവും സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.
സ ദദ്യാദീപ്സിതം സര്വം ഭക്ത്യാ സംപൂജിതോഽജിതഃ । കര്മണാ മനസാ വാചാ തത്പരാ യേ ഹി മാനവാഃ
ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കും, പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ സമർപ്പിതരായ മനുഷ്യർക്കും, ജയിക്കാനാവാത്ത ആ ദൈവം ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു.
തേഷാം വ്രതാനി വക്ഷ്യാമി പ്രീതയേ ഭൂപസത്തമ । അഹിംസാസത്യമസ്തേയം ബ്രഹ്മചര്യമകല്പതാ
അവർക്കുള്ള സന്തോഷത്തിനായി, രാജാവേ, ഞാൻ ആ വ്രതങ്ങൾ പറയും: അഹിംസ, സത്യവാദം, മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുക, ബ്രഹ്മചര്യം, ആസക്തിയില്ലായ്മ.
ഏതാനി മാനസാന്യാഹുര്വ്രതാനി ഹരിതുഷ്ടയേ । ഏകഭക്തം തഥാ നക്തമുപവാസമയാചിതമ്
ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനസ്സിൽ പാലിക്കേണ്ട വ്രതങ്ങൾ ഇവയാണെന്ന് പറയുന്നു; ഏകഭക്തി, രാത്രിയിൽ ഉപവാസം, നൽകുന്ന ഭക്ഷണം മാത്രം സ്വീകരിക്കൽ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേവം കായികം പുംസാം വ്രതമുക്തം നരേശ്വര । വേദസ്യാധ്യയനം വിഷ്ണോഃ കീര്തനം സത്യഭാഷണമ്
ഇങ്ങനെ, മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട വ്രതങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജാവേ: വേദപഠനം, വിഷ്ണുവിന്റെ കീർത്തനം, സത്യവാദം.
അപൈശുന്യമിദം രാജന്വാചികം വ്രതമുത്തമമ് । ചക്രായുധസ്യ നാമാനി സദാ സര്വത്ര കീര്തയേത്
പുറം പറയാതിരിക്കുക എന്നതാണ് വാക്കിനുള്ള ഉത്തമ വ്രതം, രാജാവേ; ചക്രായുധധാരിയുടെ നാമങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും എപ്പോഴും കീർത്തിക്കണം.
നാശൌചം കീര്തനേ തസ്യ സ പവിത്രകരോ യതഃ । വര്ണാശ്രമാചാരവതാ പുരുഷേണ പരഃ പുമാന്
അവനെ കീർത്തിക്കുമ്പോൾ അശുദ്ധി ഇല്ല, കാരണം അവൻ ശുദ്ധി നൽകുന്നവൻ ആണ്; വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം പാലിക്കുന്നവൻ പരമപുരുഷനെ ആരാധിക്കുന്നു.
വിഷ്ണുരാരാധ്യതേ പംഥാ നാന്യഃ സംതോഷകാരണമ് । പതിപ്രിയഹിതാഭിശ്ച മനോവാക്കായസംയമൈഃ
ഈ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നത്; മറ്റൊന്നും സംതൃപ്തിക്ക് കാരണമല്ല. മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരത്തിലും സംയമനം പാലിച്ച്, സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവിന്റെ പ്രിയവും ക്ഷേമവും നോക്കുന്നു.
വ്രതൈരാരാധ്യതേ സ്ത്രീഭിര്വാസുദേവോ ദയാനിധിഃ । ആഗമോക്തേന മാര്ഗേണ സ്ത്രീശൂദ്രൈരപിപൂജനമ്
വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് സ്ത്രീകൾ ദയാസാഗരനായ വാസുദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു; ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വഴി അനുസരിച്ച് സ്ത്രീകളും ശൂദ്രന്മാരും ആരാധന നടത്തണം.
കര്തവ്യം കൃഷ്ണചംദ്രസ്യ ദ്വിജാതിവരരൂപിണഃ । ത്രയോവര്ണാസ്തു വേദോക്തമാര്ഗാരാധനതത്പരാഃ
ദ്വിജാതികളിൽ ഉത്തമനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ആരാധിക്കണം; മൂന്നു വർണ്ണക്കാർക്കും വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് ആരാധനയിൽ താല്പര്യം വേണം.
സ്ത്രീശൂദ്രാദയ ഏവ സ്യുര്നാമ്നാഽരാധനതത്പരാഃ । ന പൂജനൈര്ന യജനൈര്ന വ്രതൈരപി മാധവഃ
സ്ത്രീകളും ശൂദ്രന്മാരും നാമം ജപിച്ചാണ് ആരാധനയിൽ താല്പര്യം പുലർത്തേണ്ടത്; പൂജകളും യാഗങ്ങളും വ്രതങ്ങളും കൊണ്ട് മാധവൻ സംതൃപ്തനാവില്ല.
തുഷ്യതേ കേവലം ഭക്തിപ്രിയോഽസൌ സമുദാഹൃതഃ । സ്ത്രീണാം പതിവ്രതാനാം തു പതിരേവ ഹി ദൈവതമ്
അവൻ ഭക്തിയാൽ മാത്രം സംതൃപ്തനാകുന്നു; ഭക്തിയെ പ്രിയങ്കരമെന്ന് പറയുന്നു. ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് ദൈവം.
സ തു പൂജ്യോ വിഷ്ണുഭക്ത്യാ മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । കര്തവ്യം ശ്രദ്ധയാ വിഷ്ണോശ്ചിംതയിത്വാ പതിം ഹൃദി
ഭർത്താവിനെ വിഷ്ണുഭക്തിയോടെ, മനസ്സും വാക്കും ശരീരവും ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം; വിശ്വാസത്തോടെ വിഷ്ണുവിനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ഭർത്താവിനെ ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കണം.
ശൂദ്രാണാം ചൈവ ഭവതി നാമ്നാ വൈ ദേവതാര്ചനമ് । സര്വേഽപ്യാഗമമാര്ഗേണ കുര്യുര്വേദാനുകാരിണാ
ശൂദ്രന്മാർക്കും നാമം ജപിച്ചാണ് ദേവതാരാധന നടത്തേണ്ടത്; എല്ലാവരും ആഗമ മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച്, വേദം പിന്തുടർന്ന് പ്രവർത്തിക്കണം.
സ്ത്രീണാമപ്യധികാരോഽസ്തി വിഷ്ണോരാരാധനാദിഷു । പതിപ്രിയരതാനാം ച ശ്രുതിരേഷാ സനാതനീ
സ്ത്രീകൾക്കും വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാനും ബന്ധപ്പെട്ട കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനും അവകാശമുണ്ട്; ഭർത്താവിന്റെ പ്രിയം നോക്കുന്നവർക്കുള്ള ഈ ഉപദേശം ശാശ്വതമാണ്.
സ്വകുലോചിതധര്മേണ യദ്യസ്യ വിഹിതം വ്രതമ് । തത്തദേവാചരേദ്യസ്തു തേന തുഷ്യതി കേശവഃ
സ്വകുടുംബത്തിന് അനുയോജ്യമായ ധർമ്മം അനുസരിച്ച് ആര്ക്ക് ഏത് വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അതു തന്നെ ആചരിക്കണം; അതിനാൽ തന്നെ കേശവൻ സംതൃപ്തനാകുന്നു.
ഹവിഷാഗ്നൌ ജലേ പുഷ്പൈര്ധ്യാനേന ഹൃദയേ ഹരിമ് । യജംതി സൂരയോ നിത്യം ജപേന രവിമംഡലേ
ജ്ഞാനികൾ ഹരിയെ എന്നും ആരാധിക്കുന്നു; അഗ്നിയിൽ ഹോമം കഴിച്ച്, വെള്ളം അർപ്പിച്ച്, പൂക്കൾ സമർപ്പിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്ത്, സൂര്യന്റെ പ്രകാശമണ്ഡലത്തിൽ ജപം ചെയ്തുകൊണ്ട്.
അഹിംസാ പ്രഥമം പുഷ്പം ദ്വിതീയം കരണഗ്രഹഃ । തൃതീയകം ഭൂതദയാ ചതുര്ഥം ക്ഷാംതിരേവ ച
അഹിംസയാണ് ആദ്യ പൂവ്, രണ്ടാമത്തേത് ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, മൂന്നാമത്തേത് എല്ലാ ജീവികളോടും കാരുണ്യം, നാലാമത്തേത് ക്ഷമ.
ശമസ്തു പംചമം പുഷ്പം ദമഃ ഷഷ്ഠം ച സപ്തമമ് । ധ്യാനം സത്യം ചാഷ്ടമം ച ഹ്യേതൈസ്തുഷ്യതി കേശവഃ
ശാന്തിയാണു അഞ്ചാമത്തെ പൂവ്, സ്വയം നിയന്ത്രണമാണ് ആറാമത്തേത്, ധ്യാനമാണ് ഏഴാമത്തേത്, സത്യമാണ് എട്ടാമത്തേത്; ഈ പൂക്കളാൽ കേശവൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
ഏതൈരേവാഷ്ടഭിഃ പുഷ്പൈസ്തുഷ്യത്യേവാര്ചിതോ ഹരിഃ । പുഷ്പാംതരാണി സംത്യേവ ബാഹ്യാനി മനുജോത്തമ
ഈ എട്ട് പൂക്കളാൽ ആരാധിക്കുമ്പോൾ ഹരി തീർച്ചയായും തൃപ്തനാകുന്നു; മറ്റു പൂക്കൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവ പുറംപാടാണ്, മഹാനുഭാവാ.
ഭക്ത്യാ കൃതാനി യൈര്വിഷ്ണുഃ പൂജിതഃ പരിതുഷ്യതി । വാരുണം സലിലം പുഷ്പം സൌമ്യം ഘൃതപയോദധി
ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളാൽ വിഷ്ണു ആരാധിക്കപ്പെടുകയും പൂർണ്ണമായി സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; വാരുണജലം, പൂക്കൾ, സ്നിഗ്ധമായ നെയ്യും പാലുമാണ് അർപ്പണങ്ങൾ.
പ്രാജാപത്യം തഥാന്നാദി ആഗ്നേയം ധൂപദീപകമ് । ഫലപുഷ്പാദികം ചൈവ വാനസ്പത്യം തു പംചമമ്
പ്രജാപതിയുടെ അർപ്പണങ്ങൾ, അന്നം, അഗ്നിയിൽ ധൂപവും ദീപവും, പഴങ്ങളും പൂക്കളും, അഞ്ചാമത്തേത് മരങ്ങളും ചെടികളും.
പാര്ഥിവം കുശമൂലാദ്യം വായവ്യം ഗംധചംദനമ് । ശ്രദ്ധാഖ്യം വിഷ്ണുപുഷ്പം ച വാദ്യം വിഷ്ണുപദം സ്മൃതമ്
ഭൂമിയിൽ കുശമൂലാദികൾ, വായുവിൽ സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനം, വിശ്വാസം എന്ന പൂവ് വിഷ്ണുവിന്, സംഗീതം വിഷ്ണുപാദമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഏഭിസ്തുപൂജിതഃ പുഷ്പൈരപി വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതി । സൂര്യോഽഗ്നിര്ബ്രാഹ്മണോഗാവോ വൈഷ്ണവഃ ഖം മരുജ്ജലമ്
ഈ പൂക്കളാൽ പോലും വിഷ്ണു തൃപ്തനാകുന്നു; സൂര്യൻ, അഗ്നി, ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ, വൈഷ്ണവൻ, ആകാശം, കാറ്റ്, വെള്ളം എന്നിവയും.
ഭൂരാത്മാ സര്വഭൂതാനി പൂജാസ്ഥാനാനി വാ ഹരേഃ । സൂര്യ്യേ തു മംത്രജാപ്യേന ഹവിഷാഗ്നൌ യജേത്തതഃ
ഭൂമി, ആത്മാവ്, എല്ലാ ജീവികളും ഹരിയുടെ ആരാധനാസ്ഥാനങ്ങളാണ്; സൂര്യനിൽ മന്ത്രജപം കൊണ്ടും, അഗ്നിയിൽ ഹോമം കൊണ്ടും ആരാധിക്കണം.
ആതിഥ്യേന തു വിപ്രാഗ്ര്യേ ഗോഷു ഗ്രാസരസാദിനാ । വൈഷ്ണവേ ബംധുസത്കൃത്യാ ഹൃദയേ ധ്യാനനിഷ്ഠയാ
പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അതിഥിയായി സ്വീകരിച്ച്, പശുക്കൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകി, വൈഷ്ണവനിൽ ബന്ധുക്കളെ ആദരിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായ ധ്യാനത്തോടെ.
വായൌ മുഖ്യധിയാ തോയേ ദ്രവ്യൈസ്തോയപുരസ്കൃതൈഃ । സ്ഥംഡിലേ മംത്രഹൃദയൈര്ഭോഗൈരാത്മാനമാത്മനി
കാറ്റിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, വെള്ളത്തിൽ വെള്ളം ചേർന്ന ദ്രവ്യങ്ങളാൽ, നിലത്ത് മന്ത്രഹൃദയമുള്ള ഭോജനങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ സമർപ്പിക്കണം.
ക്ഷേത്രജ്ഞം സര്വഭൂതേഷു സമത്വേനാര്ചയേദ്വിഭുമ് । ധിഷ്ണ്യേഷ്വേതേഷു തദ്രൂപം ശംഖചക്രഗദാംബുജൈഃ
ക്ഷേത്രജ്ഞനായ ഭഗവാനെ എല്ലാ ജീവികളിലും സമതയോടെ ആരാധിക്കണം; ആാസനങ്ങളിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, കമലം എന്നിവയുള്ള അവന്റെ രൂപം.