ഛായേവ കര്മസചിവാഃ സാധവോ ദീനവത്സലാഃ । തസ്മാത്ത്വം ഭഗവന്മഹ്യം വൈഷ്ണവം ധര്മമാദിശ
നല്ലവരും, ദയയുള്ളവരും, ദുഃഖിതരോട് കരുണ കാണിക്കുന്നവരും, പ്രവർത്തനങ്ങളെപ്പോലെ നിഴലായി കൂടെ നടക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഭഗവാനേ, വൈഷ്ണവധർമ്മം എനിക്കു പഠിപ്പിക്കൂ.
യസ്യോപദേശദാനേന ലഭതേ വേദജം ഫലമ് । നാരദ ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം മഹീപാല വിഷ്ണുഭക്തിമതാ ത്വയാ
അതിന്റെ ഉപദേശമൂലം വേദഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. നാരദൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, വിഷ്ണുഭക്തിയുള്ള നീ വളരെ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു.
ജാനതാ പരമം ധര്മമേകം മാധവസേവനമ് । യസ്മിന്നാരാധിതേ വിഷ്ണൌ വിശ്വമാരാധിതം ഭവേത്
പരമധർമ്മം, അതായത് മാധവനെ സേവിക്കുന്നതാണെന്ന് അറിയുക. വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ മുഴുവൻ ലോകവും ആരാധിക്കപ്പെട്ടതാവുന്നു.
തുഷ്ടേ ചരാചരം തുഷ്ടം സര്വദേവമയേ ഹരൌ । യസ്യ സ്മരണമാത്രേണ മഹാപാതകസംഹതിഃ
ഹരി, എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ആത്മാവായവൻ സന്തോഷപ്പെട്ടാൽ, ചലനവും അചലവും സന്തോഷപ്പെടുന്നു. അവനെ ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു പോലും വലിയ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.
തത്ക്ഷണാന്നാശമായാതി സ സേവ്യോ ഹരിരേവ ഹി । കോഽനു രാജന്നിംദ്രിയവാന്മുകുംദചരണാംബുജമ്
അത് അതേ നിമിഷം നശിക്കുന്നു; ഹരിയെ മാത്രം സേവിക്കേണ്ടതാണല്ലോ. രാജാവേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉള്ളവൻ മോക്ഷം നൽകുന്നവന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ആരാധിക്കാതിരിക്കാൻ ആരാണ്?
ന ഭജേത്സര്വതോ മൃത്യുരുപാസ്യമൃഷിദൈവതൈഃ । ശ്രുതോഽനു പഠിതോ ധ്യാത ആദൃതശ്ചാനുമോദിതഃ
മരണത്താൽ ഭയപ്പെടുന്ന ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും പോലും അവനെ ആരാധിക്കണം. കേൾക്കുമ്പോഴും, പാരായണം ചെയ്യുമ്പോഴും, ധ്യാനിക്കുമ്പോഴും, ആദരിക്കുമ്പോഴും, അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും, സത്യധർമ്മം ഉടൻ തന്നെ ലോകത്തോട് വിരോധമുള്ളവനെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
സദ്യഃ പുനാതി സദ്ധര്മോ വീരോ വിശ്വദ്രുഹോഽപി ഹി । യോയം കാരണകാര്യാദി കാരണസ്യാപി കാരണമ്
സത്യധർമ്മം ഉടൻ തന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, ലോകത്തോട് ശത്രുതയുള്ളവനെയും. ഈ മഹാത്മാവാണ് സൃഷ്ടിയുടെ കാരണവും ഫലത്തിന്റെയും കാരണവും, കാരണത്തിന്റെയും കാരണമാകുന്നത്.
അനന്യകാരണം യോഗീ ജഗജ്ജീവോ ജഗന്മയഃ । അണുര്ബൃഹത്കൃശഃ സ്ഥൂലോ നിര്ഗുണോ ഗുണഭൃന്മഹാന്
മറ്റൊന്നും കാരണമില്ലാതെ, യോഗിയായവൻ, ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവും, എല്ലാം നിറഞ്ഞവനും, സൂക്ഷ്മനും വിശാലനും, ചെറുതും വലുതും, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവനും, ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും മഹത്തായവനും ആണവൻ.
അജോ ജന്മലയാതീതോ ധ്യാതവ്യഃ സ ഹരിഃ സദാ । സമ്യഗേതദ്വ്യവസിതം ഭവതാ പുരുഷര്ഷഭ
ജനനമോ ലയമോ ഇല്ലാത്ത, അതിനെക്കാൾ അപ്പുറം നിൽക്കുന്ന ഹരിയെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം. മഹാനായ പുരുഷനേ, നിന്റെ തീരുമാനം ശരിയാണു.
യത്പൃച്ഛസേ ഭാഗവതാന്ധര്മാംസ്ത്വം വിശ്വഭാവനാന് । പ്രസംഗേന സതാമാത്മമനഃ ശ്രുതി രസായനാഃ
നീ ചോദിക്കുന്ന ഭക്തന്മാരുടെ ധർമ്മങ്ങൾ, ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവയാണല്ലോ. സത്പുരുഷന്മാർക്കു മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും അമൃതംപോലെയാണ് അവ.
ഭവംതി കീര്തനീയസ്യ കഥാഃ കൃഷ്ണസ്യ നിര്മലാഃ । ഭാവസാധ്യോഹ്യയം ദേവഃ സ്വയം ജാനാതി തദ്ഭവാന്
കീർത്തിക്കാവുന്ന കൃഷ്ണന്റെ കഥകൾ അത്യന്തം വിശുദ്ധമാണ്. ഭക്തിയാൽ ലഭിക്കാവുന്ന ഈ ദൈവത്തെ, ഭവാൻ തന്നെ അറിയുന്നു.
തഥാപി വക്ഷ്യേ ജഗതോ ഹിതായ തവ ഗൌരവാത് । യദാഹുഃ പരമം ബ്രഹ്മ പ്രധാനപുരുഷാത്പരമ്
എന്നാൽ ലോകത്തിനുള്ള ഉപകാരത്തിനും, ഭവാനോടുള്ള ആദരവിനും വേണ്ടി ഞാൻ പറയും; പ്രധാനനും പുരുഷനും കവിഞ്ഞു പരമബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതെന്തെന്നു ഞാൻ വെളിപ്പെടുത്താം.
യന്മായയാ തതം സര്വം സര്വം യച്ഛതി സോഽച്യുതഃ । പുത്രാന്കലത്രം ദീര്ഘായൂ രാജ്യം സ്വര്ഗാപവര്ഗകമ്
യാരുടെ മായയാൽ എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, എല്ലാം നൽകുന്ന അച്യുതൻ ആണ്; അവൻ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും ദീർഘായുസ്സും രാജ്യവും സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.
സ ദദ്യാദീപ്സിതം സര്വം ഭക്ത്യാ സംപൂജിതോഽജിതഃ । കര്മണാ മനസാ വാചാ തത്പരാ യേ ഹി മാനവാഃ
ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കും, പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ സമർപ്പിതരായ മനുഷ്യർക്കും, ജയിക്കാനാവാത്ത ആ ദൈവം ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു.
തേഷാം വ്രതാനി വക്ഷ്യാമി പ്രീതയേ ഭൂപസത്തമ । അഹിംസാസത്യമസ്തേയം ബ്രഹ്മചര്യമകല്പതാ
അവർക്കുള്ള സന്തോഷത്തിനായി, രാജാവേ, ഞാൻ ആ വ്രതങ്ങൾ പറയും: അഹിംസ, സത്യവാദം, മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുക, ബ്രഹ്മചര്യം, ആസക്തിയില്ലായ്മ.
ഏതാനി മാനസാന്യാഹുര്വ്രതാനി ഹരിതുഷ്ടയേ । ഏകഭക്തം തഥാ നക്തമുപവാസമയാചിതമ്
ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനസ്സിൽ പാലിക്കേണ്ട വ്രതങ്ങൾ ഇവയാണെന്ന് പറയുന്നു; ഏകഭക്തി, രാത്രിയിൽ ഉപവാസം, നൽകുന്ന ഭക്ഷണം മാത്രം സ്വീകരിക്കൽ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേവം കായികം പുംസാം വ്രതമുക്തം നരേശ്വര । വേദസ്യാധ്യയനം വിഷ്ണോഃ കീര്തനം സത്യഭാഷണമ്
ഇങ്ങനെ, മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട വ്രതങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജാവേ: വേദപഠനം, വിഷ്ണുവിന്റെ കീർത്തനം, സത്യവാദം.
അപൈശുന്യമിദം രാജന്വാചികം വ്രതമുത്തമമ് । ചക്രായുധസ്യ നാമാനി സദാ സര്വത്ര കീര്തയേത്
പുറം പറയാതിരിക്കുക എന്നതാണ് വാക്കിനുള്ള ഉത്തമ വ്രതം, രാജാവേ; ചക്രായുധധാരിയുടെ നാമങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും എപ്പോഴും കീർത്തിക്കണം.
നാശൌചം കീര്തനേ തസ്യ സ പവിത്രകരോ യതഃ । വര്ണാശ്രമാചാരവതാ പുരുഷേണ പരഃ പുമാന്
അവനെ കീർത്തിക്കുമ്പോൾ അശുദ്ധി ഇല്ല, കാരണം അവൻ ശുദ്ധി നൽകുന്നവൻ ആണ്; വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം പാലിക്കുന്നവൻ പരമപുരുഷനെ ആരാധിക്കുന്നു.
വിഷ്ണുരാരാധ്യതേ പംഥാ നാന്യഃ സംതോഷകാരണമ് । പതിപ്രിയഹിതാഭിശ്ച മനോവാക്കായസംയമൈഃ
ഈ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നത്; മറ്റൊന്നും സംതൃപ്തിക്ക് കാരണമല്ല. മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരത്തിലും സംയമനം പാലിച്ച്, സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവിന്റെ പ്രിയവും ക്ഷേമവും നോക്കുന്നു.
വ്രതൈരാരാധ്യതേ സ്ത്രീഭിര്വാസുദേവോ ദയാനിധിഃ । ആഗമോക്തേന മാര്ഗേണ സ്ത്രീശൂദ്രൈരപിപൂജനമ്
വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് സ്ത്രീകൾ ദയാസാഗരനായ വാസുദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു; ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വഴി അനുസരിച്ച് സ്ത്രീകളും ശൂദ്രന്മാരും ആരാധന നടത്തണം.
കര്തവ്യം കൃഷ്ണചംദ്രസ്യ ദ്വിജാതിവരരൂപിണഃ । ത്രയോവര്ണാസ്തു വേദോക്തമാര്ഗാരാധനതത്പരാഃ
ദ്വിജാതികളിൽ ഉത്തമനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ആരാധിക്കണം; മൂന്നു വർണ്ണക്കാർക്കും വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് ആരാധനയിൽ താല്പര്യം വേണം.
സ്ത്രീശൂദ്രാദയ ഏവ സ്യുര്നാമ്നാഽരാധനതത്പരാഃ । ന പൂജനൈര്ന യജനൈര്ന വ്രതൈരപി മാധവഃ
സ്ത്രീകളും ശൂദ്രന്മാരും നാമം ജപിച്ചാണ് ആരാധനയിൽ താല്പര്യം പുലർത്തേണ്ടത്; പൂജകളും യാഗങ്ങളും വ്രതങ്ങളും കൊണ്ട് മാധവൻ സംതൃപ്തനാവില്ല.
തുഷ്യതേ കേവലം ഭക്തിപ്രിയോഽസൌ സമുദാഹൃതഃ । സ്ത്രീണാം പതിവ്രതാനാം തു പതിരേവ ഹി ദൈവതമ്
അവൻ ഭക്തിയാൽ മാത്രം സംതൃപ്തനാകുന്നു; ഭക്തിയെ പ്രിയങ്കരമെന്ന് പറയുന്നു. ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് ദൈവം.
സ തു പൂജ്യോ വിഷ്ണുഭക്ത്യാ മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । കര്തവ്യം ശ്രദ്ധയാ വിഷ്ണോശ്ചിംതയിത്വാ പതിം ഹൃദി
ഭർത്താവിനെ വിഷ്ണുഭക്തിയോടെ, മനസ്സും വാക്കും ശരീരവും ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം; വിശ്വാസത്തോടെ വിഷ്ണുവിനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ഭർത്താവിനെ ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കണം.
ശൂദ്രാണാം ചൈവ ഭവതി നാമ്നാ വൈ ദേവതാര്ചനമ് । സര്വേഽപ്യാഗമമാര്ഗേണ കുര്യുര്വേദാനുകാരിണാ
ശൂദ്രന്മാർക്കും നാമം ജപിച്ചാണ് ദേവതാരാധന നടത്തേണ്ടത്; എല്ലാവരും ആഗമ മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച്, വേദം പിന്തുടർന്ന് പ്രവർത്തിക്കണം.
സ്ത്രീണാമപ്യധികാരോഽസ്തി വിഷ്ണോരാരാധനാദിഷു । പതിപ്രിയരതാനാം ച ശ്രുതിരേഷാ സനാതനീ
സ്ത്രീകൾക്കും വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാനും ബന്ധപ്പെട്ട കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനും അവകാശമുണ്ട്; ഭർത്താവിന്റെ പ്രിയം നോക്കുന്നവർക്കുള്ള ഈ ഉപദേശം ശാശ്വതമാണ്.
സ്വകുലോചിതധര്മേണ യദ്യസ്യ വിഹിതം വ്രതമ് । തത്തദേവാചരേദ്യസ്തു തേന തുഷ്യതി കേശവഃ
സ്വകുടുംബത്തിന് അനുയോജ്യമായ ധർമ്മം അനുസരിച്ച് ആര്ക്ക് ഏത് വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അതു തന്നെ ആചരിക്കണം; അതിനാൽ തന്നെ കേശവൻ സംതൃപ്തനാകുന്നു.
ഹവിഷാഗ്നൌ ജലേ പുഷ്പൈര്ധ്യാനേന ഹൃദയേ ഹരിമ് । യജംതി സൂരയോ നിത്യം ജപേന രവിമംഡലേ
ജ്ഞാനികൾ ഹരിയെ എന്നും ആരാധിക്കുന്നു; അഗ്നിയിൽ ഹോമം കഴിച്ച്, വെള്ളം അർപ്പിച്ച്, പൂക്കൾ സമർപ്പിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്ത്, സൂര്യന്റെ പ്രകാശമണ്ഡലത്തിൽ ജപം ചെയ്തുകൊണ്ട്.
അഹിംസാ പ്രഥമം പുഷ്പം ദ്വിതീയം കരണഗ്രഹഃ । തൃതീയകം ഭൂതദയാ ചതുര്ഥം ക്ഷാംതിരേവ ച
അഹിംസയാണ് ആദ്യ പൂവ്, രണ്ടാമത്തേത് ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, മൂന്നാമത്തേത് എല്ലാ ജീവികളോടും കാരുണ്യം, നാലാമത്തേത് ക്ഷമ.