അര്ജുനസ്തു സഫലാം പ്രതിജ്ഞാമവാപ്യ കൃഷ്ണം നമസ്കൃത്യ യുധിഷ്ഠിരപാലിതാം സ്വാം പുരീമാജഗാമ
അർജ്ജുനൻ തന്റെ വാഗ്ദാനം നിറവേറ്റി, കൃഷ്ണനോട് നമസ്കരിച്ച്, യുദിഷ്ഠിരൻ ഭരിച്ചിരുന്ന തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
കൃഷ്ണസ്യ ഷോഡശസഹസ്രഭാര്യാസ്വയുതസാഹസ്രപുത്രാ ജജ്ഞിരേ തേഷാം പുത്രപൌത്രസംഖ്യാം വക്തും ന ശക്യതേ
കൃഷ്ണന്റെ പതിനാറായിരം ഭാര്യമാരിൽ നിന്ന് പതിനായിരം മക്കൾ ജനിച്ചു; അവരുടെ മക്കളുടെയും കൊച്ചുമക്കളുടെയും എണ്ണം പറയാൻ കഴിയില്ല.
അത്രാപി ശ്ലോകഃ । അഷ്ടൌശതാനി പുത്രാണാം സഹസ്രാണ്യയുതം തഥാ । പ്രദ്യുമ്നഃ പ്രഥമസ്തേഷാം സര്വേഷാം രുക്മിണീസുതഃ
ഇവിടെ ഒരു ശ്ലോകം ഉണ്ട്: 'എണ്ണൂറ് മക്കളും, കൂടാതെ പതിനായിരം മക്കളും ജനിച്ചു; അവരിൽ പ്രധാനൻ രുക്മിണിയുടെ മകനായ പ്രദ്യുമ്നനാണ്.'
അസംഖ്യൈസ്തൈര്യാദവൈരിയം പൃഥിവീ സംവൃതാഽഭവത്
ആ അനേകം യാദവന്മാർ കൊണ്ട് ഭൂമി നിറഞ്ഞുപോയി.
പുനരപ്യവനീഭാരശംകയാ കൃഷ്ണസ്തു താനൃഷിശാപവ്യാജേന സംഹര്തുമൈച്ഛത്
പിന്നീട് ഭൂഭാരം വീണ്ടും സംശയിച്ച കൃഷ്ണൻ, ഒരു ഋഷിയുടെ ശാപം എന്ന വ്യാജത്തിൽ അവരെ നശിപ്പിക്കാൻ മനസ്സുറച്ചു.
കദാചിത്സര്വേ കുമാരാ നര്മദായാം വിഹര്തുമാജഗ്മുഃ
ഒരു ദിവസം എല്ലാവരും നർമദാനദിയിൽ കളിക്കാൻ പോയി.
തത്ര തപംതം കണ്വം മഹര്ഷിം ദൃഷ്ട്വാ ജാംബവത്യാഃ । പുത്രം യോഷിദ്വേഷം കൃത്വാ തസ്യോദരേ കാത്വായസം മുസലം ബദ്ധ്വാ ഋഷേഃ । സമീപമാഗത്യ സര്വേ നമസ്കൃത്വാ പത്നീരൂപം സാംബം കുമാരം തസ്യ പുരതോ നിധായ । അസ്യാ ഗര്ഭേ സ്ത്രീ വാ പുരുഷോ വാ ഭവിഷ്തീതി ബ്രൂഹീത്യൂചുഃ
അവിടെ തപസ്സിൽ ലയിച്ചിരുന്ന കണ്വമഹർഷിയെ കണ്ടു, ജാംബവതിയുടെ മകൻ സാംബനെ സ്ത്രീരൂപത്തിൽ മാറ്റി, വയറ്റിൽ ഇരുമ്പ് ദണ്ഡം കെട്ടി, എല്ലാവരും മഹർഷിക്കു മുന്നിൽ സാംബനെ വെച്ച്, 'ഇവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ആൺകുട്ടിയോ പെൺകുട്ടിയോ ജനിക്കും എന്ന് പറയൂ' എന്നു ചോദിച്ചു.
സ തു മനസാ തദ്വിജ്ഞായ താനമര്ഷമാണഃ സര്വാനനേന മുസലേന യൂയം സര്വേ നിഹതാ ഭവതേത്യുവാച
മഹർഷി അവരുടെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിൽ അറിഞ്ഞ് കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഈ ദണ്ഡം കൊണ്ടുതന്നെ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നശിക്കപ്പെടും.'
സര്വേ സമുദ്വിഗ്നമനസഃ കൃഷ്ണം സമേത്യ മഹര്ഷിണോക്തം തത്കര്മ നിവേദയാമാസുഃ
എല്ലാവരും ഭയത്താൽ കുഴഞ്ഞ മനസ്സോടെ കൃഷ്ണനോടു ചേർന്ന് മഹർഷി പറഞ്ഞതും ചെയ്തതും വിവരിച്ചു.
കൃഷ്ണോഽപി തദായസം മുസലം ചൂര്ണീഭൂതം ഹ്രദേ നിപാതയാമാസ
കൃഷ്ണൻ ആ ഇരുമ്പ് ദണ്ഡം പൊടിയാക്കി വെള്ളത്തിൽ ഇടിച്ചു.
തദയശ്ചൂര്ണീഭൂതബീജസമുദ്ഭൂതാ വജ്രസന്നിഭാ മഹാകാശാഃ സംബഭൂവുഃ
ആ ഇരുമ്പ് പൊടിയിൽ നിന്ന് വജ്രംപോലെ കഠിനമായ വലിയ കിഴങ്ങുകൾ വളർന്നു.
തത്ര തം മുസലാവശിഷ്ടം കനിഷ്ഠാംഗുലിമാത്രം മത്സ്യോ ജഗ്രാസ തം മത്സ്യം നിഷാദോ ഗൃഹീത്വാ തദുദരസ്ഥം മുശലഖണ്ഡമാദായ ബാണാഗ്രേ ഫലകമകരോത്
അവിടെ ദണ്ഡത്തിൽ ശേഷിച്ച ചെറിയ വിരലിന്റെ വലുപ്പമുള്ള ഭാഗം ഒരു മീൻ വിഴുങ്ങി; ഒരു വേട്ടക്കാരൻ ആ മീൻ പിടിച്ച് വയറ്റിൽ നിന്നുള്ള ഇരുമ്പ് കഷണം എടുത്തു, അതിൽ നിന്ന് അമ്പിന്റെ അഗ്രം ഉണ്ടാക്കി.
കദാചിത്സര്വേ യാദവാ രാമകൃഷ്ണപ്രദ്യുമ്നാദയോ മഘവതാ പ്രേഷിതാം വാരുണീം പീത്വാ മത്താ ബഭൂവുഃ
ഒരിക്കൽ രാമനും കൃഷ്ണനും പ്രദ്യുമ്നനും മറ്റു യാദവരും ഒരുമിച്ച് ഇന്ദ്രൻ അയച്ച വാരുണീ മദ്യം കുടിച്ചു മദത്തിൽ മുങ്ങി.
പരസ്പരം വീരണം നീത്വാ ബഹൂന്യാക്രോശവാക്യാനി വദംതോ യുദ്ധം ചക്രുഃ ക്ഷയം ച ഗതാഃ
അവർ പരസ്പരം അപമാനിച്ച് കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് തമ്മിൽ തന്നെ യുദ്ധം ചെയ്തു, ഒടുവിൽ മുഴുവനും നശിച്ചു.
കൃഷ്ണസ്തു യുദ്ധശ്രാംതഃ കല്പതരുച്ഛായായാം ശയനം ചകാര സ നിഷാദോ ധനുര്ബാണം ഗൃഹീത്വാ ഖേടകവൃത്തിം ജഗാമ
യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച കൃഷ്ണൻ ഒരു കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ കിടന്നു. അതേസമയം, ഒരു വേട്ടക്കാരൻ വില്ലും അമ്പും എടുത്ത് കാവൽക്കാരനായി നിന്നു.
ഏവം നിഃശേഷം ത്യക്തജീവിതാ ബഭൂവുസ്തേ സര്വേ സ്വാന്സ്വാംസ്ത്രിദശാന്പ്രപേദിരേ
ഇങ്ങനെ, അവരൊക്കെയും ജീവൻ വിട്ട് തങ്ങളുടെ തത്തുല്യമായ ദൈവലോകങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ഏവം മുശലേന സംഹൃത്യ സര്വം സ്വയമേകോ ദേവോ ബഹുഗുല്മസമാകീര്ണമഹാദ്രുമഛായായാം സുപ്തശ്ചതുര്വിധവ്യൂഹഗതം വാസുദേവാത്മകമാത്മാനം ചിംതയഞ്ജാനൂപരിപദം നിധായാത്മനോ മാനുഷംവപുസ്ത്യക്തുമനുനിഷസാദ
ഇങ്ങനെ, എല്ലാം നശിപ്പിച്ച ശേഷം ഏകദേശം ദൈവം മാത്രം ബാക്കിയായി, വലിയ വൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ അനേകം സൈന്യങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റി കിടന്നു. തന്റെ വാസുദേവസ്വരൂപത്തെ ചിന്തിച്ചു, മുട്ടുകുത്തി ഇരുന്നു, മനുഷ്യശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായി.
ഏതസ്മിനന്തരേ മൃഗയാജീവികോ ഹരേഃ സ തദാ കാലപ്രഭാവേന ചക്രവജ്രധ്വജാംകുശാദിചിഹ്നിതമതിരക്തതമം ഹരേഃ പാദകമലം ദൃഷ്ട്വാ വിവ്യാധ
അപ്പോൾ വേട്ടയാടുന്ന ഒരാൾ, കാലത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ, ഹരിയുടെ ചക്രം, വജ്രം, പതാക, അങ്കുശം തുടങ്ങിയ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉള്ള, അതിയായി ചുവന്ന പാദകമലം കണ്ടു, അതിൽ അമ്പ് എറിഞ്ഞു.
തദനംതരം ശ്രീകൃഷ്ണം ജ്ഞാത്വാ സുമഹാഭയാര്തഃ പ്രവേപമാനഃ കൃതാംജലിപുടോ മഹദപരാധഃ സകലോപഹ്രിയതാമിതി തം പ്രണനാമ
അത്തുടർച്ചയിൽ തന്നെ, അത് ശ്രീകൃഷ്ണനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആ വേട്ടക്കാരൻ വലിയ ഭയത്തിൽ വിറയച്ച്, കൈകൂപ്പി, 'എന്റെ എല്ലാ പാപങ്ങളും ക്ഷമിക്കണമേ' എന്ന് പറഞ്ഞു കൃഷ്ണനെ നമസ്കരിച്ചു.
ശ്രീകൃഷ്ണസ്തഥാഭൂതം ദൃഷ്ട്വാ സുധാമയകരാഭ്യാം തമുത്ഥാപ്യ ഭവതാനാപരാദ്ധം കൃതമിതി വദന്മഹാഭയപീഡിതമാശ്വാസയന്നുവാച
ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവനെ അങ്ങനെയൊരു നിലയിൽ കണ്ടു, അമൃതം നിറഞ്ഞ കൈകളാൽ എഴുന്നേല്പിച്ചു, 'നീ പാപം ചെയ്തിട്ടില്ല' എന്ന് പറഞ്ഞു, വലിയ ഭയത്തിൽ ആയിരുന്ന അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
തതോ യോഗിഗമ്യമപുനരാവൃത്തിശാശ്വതം സര്വോപനിഷദമയം വൈഷ്ണവം ലോകം പ്രദദൌ
അതിനുശേഷം, യോഗികൾക്ക് മാത്രം പ്രാപ്യമാകുന്ന, ശാശ്വതമായ, തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ലാത്ത, ഉപനിഷത്തുകളുടെ സാരമായ വൈഷ്ണവലോകം അവനു നൽകി.
അസൌ തസ്മിന്നേവ മുഹൂര്തേ മാനുഷം രൂപം വിഹായ പംചോപനിഷന്മയം സകലപുത്രദാരസഹിതോ ദീപ്തിമയം വൈഷ്ണവം ലോകം ദിവ്യം വിമാനമാസ്ഥായ സഹസ്രാര്കദ്യുതിസദൃശം ദിവ്യാപ്സരോഗണാകീര്ണം ഹിരണ്മയം വാസുദേവേത്യേകം ജഗാമ
അതു തന്നെ സമയത്ത്, മനുഷ്യരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും കൂട്ടി, അഞ്ചു ഉപനിഷത്തുകളുടെ സാരമായ ദീപ്തിമയമായ വൈഷ്ണവരൂപം ധരിച്ചു, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി, ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള, ദിവ്യ അപ്പ്സരസുകൾ നിറഞ്ഞ, സ്വർണ്ണം പോലെ തിളങ്ങുന്ന വാസുദേവലോകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തസ്മിന്കാലേ ദാരുകോ രഥമാരുഹ്യ വിഷ്ണോഃ സമീപം വിവേശ
അന്നേരം ദാരുകൻ രഥത്തിൽ കയറി വിഷ്ണുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് എത്തി.
കൃഷ്ണോഽപി മത്സ്വരൂപമര്ജുനം പൂര്വമാനയസ്വേതി പ്രേഷയാമാസ
കൃഷ്ണനും, 'എന്റെ രൂപംപോലെയുള്ള അർജുനനെ മുമ്പുപോലെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക' എന്ന് സന്ദേശം അയച്ചു.
സ തു മനോജവസ്യംദനമാരുഹ്യാര്ജുനസമീപമാജഗാമ
അവൻ മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ള രഥത്തിൽ കയറി അർജുനന്റെ അടുത്തെത്തി.
ഏതസ്മിന്നംതരേ ദേവ്യര്ജുനസ്തദാരുഹ്യ പരിണീയ നമസ്കൃത്വാ കിം കരോമീതി പുടാംജലിരുവാച
അതിനിടെ, അർജുനനും ദേവികളും രഥത്തിൽ കയറി, വിവാഹചടങ്ങുകൾ നടത്തി, നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
കൃഷ്ണസ്തു തമാഹ പാര്ഥാഹം സ്വലോകം യാസ്യാമി ത്വം തു ദ്വാരവതീം ഗത്വാ തത്രസ്ഥാ രുക്മിണ്യാദ്യഷ്ടഭാര്യാ ആനീയ മമ ശരീരേ പ്രേഷയ
കൃഷ്ണൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'പാർഥാ, ഞാൻ എന്റെ ലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു. നീ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ഉള്ള എന്റെ എട്ട് ഭാര്യമാരായ രുക്മിണിയെയും മറ്റുള്ളവരെയും കൊണ്ടുവന്ന് എന്റെ ശരീരത്തിനരികിൽ അയയ്ക്കുക.'
സ ദാരുകേണ സഹിതോ നഗരീമാജഗാമ
അവൻ ദാരുകനോടൊപ്പം നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ ദേവാ വിമാനസ്ഥാ നഭസി സംസ്ഥിതാഃ സ്വര്ലോകം യിയാന്തം കൃഷ്ണം ദൃഷ്ട്വാ ഋഷിഭിഃ സാര്ദ്ധം സ്തുത്വാ പുഷ്പവര്ഷാണി വവൃഷുഃ
അതിനിടെ, ദേവന്മാർ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് നിന്നു കൃഷ്ണൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നത് കണ്ടു, ഋഷിമാരോടൊപ്പം സ്തുതി പാടി, പുഷ്പവർഷം ചെയ്തു.
കൃഷ്ണോഽപി മാനുഷദേഹം- സംന്യസ്യസകലജഗത്സ്ഥിതിസംഹാരഹേതുഭൂതം സകലക്ഷേത്രജ്ഞമംതര്യാമിയോഗിധ്യേയമനാമയം വാസുദേവാത്മകം ദേഹം ധൃത്വാ വൈനതേയമാരുഹ്യ മഹര്ഷിഭിസ്തൂയമാനോ ജഗാമ
കൃഷ്ണൻ തന്റെ മനുഷ്യശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. ആ ശരീരം ലോകത്തിന്റെ നിലനില്പിനും നാശത്തിനും കാരണമായിരുന്നു, എല്ലാം അറിയുന്ന അന്ത്യാരാമിയും യോഗികൾ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവനും രോഗരഹിതനും വാസുദേവസ്വരൂപവുമാണ്. പിന്നെ, ഗരുഡനിൽ കയറി, മഹർഷിമാർ സ്തുതി പാടുമ്പോൾ യാത്രയായി.