സര്വലക്ഷ്മീസ്വരൂപാ സാ കൃഷ്ണാഹ്ലാദസ്വരൂപിണീ । തതഃ സാ പ്രോച്യതേ വിപ്ര ഹ്ലാദിനീതി മനീഷിഭിഃ
സകല ലക്ഷ്മികളുടെ സ്വരൂപവും, കൃഷ്ണാനന്ദത്തിന്റെ സാക്ഷാത് രൂപവും അവളാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, ബ്രാഹ്മണാ, ജ്ഞാനികൾ അവളെ ഹ്ലാദിനി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തത്കലാകോടികോട്യംശ ദുര്ഗാദ്യാസ്ത്രിഗുണാത്മികാഃ । സാ തു സാക്ഷാന്മഹാലക്ഷ്മീഃ കൃഷ്ണോ നാരായണഃ പ്രഭുഃ
അവളിൽ നിന്ന് അനേകം ഭാഗങ്ങളായി ദുർഗാദി മൂന്നു ഗുണങ്ങളുള്ള ദേവതകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവളാണ് മഹാലക്ഷ്മി സ്വയം; കൃഷ്ണൻ ആണ് നാരായണൻ, പരമേശ്വരൻ.
നൈതയോര്വിദ്യതേ ഭേദഃ സ്വല്പോഽപി മുനിസത്തമ । ഇയം ദുര്ഗാ ഹരീ രുദ്രഃ കൃഷ്ണഃ ശക്ര ഇയം ശചീ
മഹർഷേ, ഇവർക്കിടയിൽ ചെറിയൊരു വ്യത്യാസം പോലും ഇല്ല. ഇവളാണ് ദുർഗ, ഹരി, രുദ്രൻ; കൃഷ്ണൻ ആണ് ഇന്ദ്രൻ, ഇവളാണ് ശചി.
സാവിത്രീയം ഹരിര്ബ്രഹ്മാ ധൂമോര്ണാസൌ യമോ ഹരിഃ । ബഹുനാ കിം മുനിശ്രേഷ്ഠ വിനാ താഭ്യാം ന കിംചന
ഇവളാണ് സാവിത്രി, ഹരിയാണ് ബ്രഹ്മാവ്; ഇവളാണ് ധൂമോർണ, യമൻ ഹരിയാണ്. കൂടുതൽ എന്ത് പറയണം, മഹർഷേ, ഇവരില്ലാതെ ഒന്നും ഇല്ല.
ചിദചില്ലക്ഷണം സര്വം രാധാകൃഷ്ണമയം ജഗത് । ഇത്ഥം സര്വം തയോരേവ വിഭൂതിം വിദ്ധി നാരദ
ചൈതന്യവും അചൈതന്യവും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം രാധാകൃഷ്ണന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, നാരദാ, എല്ലാ ഭാവങ്ങളും അവർക്കാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക.
ന ശക്യതേ മയാ വക്തും വര്ഷകോടിശതൈരപി । ത്രൈലോക്യേ പൃഥിവീ മാന്യാ ജംബൂദ്വീപം തതോവരമ്
നൂറുകോടി വർഷങ്ങൾക്കു പോലും ഞാൻ ഇതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഭൂമി ആദരണീയമാണ്, അതിൽ ജംബൂദ്വീപം അതിലും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
തത്രാപി ഭാരതം വര്ഷം തത്രാപി മഥുരാപുരീ । തത്ര വൃംദാവനം നാമ തത്ര ഗോപീകദംബകമ്
അത് കൊണ്ടു ഭാരതം എന്ന ദേശം, അതിൽ മഥുരാപുരി, അതിൽ വൃന്ദാവനം, അവിടെ ഗോപികകളുടെ കൂട്ടം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
തത്ര രാധാസഖീവര്ഗസ്തത്രാപി രാധികാ വരാ । സാംനിധ്യാധിക്യതസ്തസ്യാ ആധിക്യം സ്യാദ്യഥോത്തരമ്
അവിടെ രാധയുടെ സഖികളുടെ സംഘം ഉണ്ട്; അവരിൽ രാധികയാണ് ശ്രേഷ്ഠ. അവളുടെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ മഹത്വം അനുസരിച്ച് അവളുടെ ശ്രേഷ്ഠത ക്രമം കൂടുന്നു.
പൃഥിവീ പ്രഭൃതീനാം തു നാന്യത്കിംചിദിഹോദിതമ് । സൈഷാ ഹി രാധികാ ഗോപീ ജനസ്തസ്യാഃ സഖീഗണഃ
ഭൂമി മുതലായവയെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ മറ്റൊന്നും പറഞ്ഞിട്ടില്ല; അവൾ തന്നെയാണ് രാധികാ എന്ന ഗോപി, അവളുടെ കൂട്ടുകാരികൾ ആണ് സഖികൾ.
തസ്യാഃ സഖീസമൂഹസ്യ വല്ലഭൌ പ്രാണനായകൌ । രാധാകൃഷ്ണൌ തയോഃ പാദാഃ ശരണം സ്യാദിഹാശ്രയേ
അവളുടെ സഖികൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട നേതാക്കളാണ് രാധയും കൃഷ്ണനും; അവരുടെ പാദങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇവിടെ ആശ്രയിക്കുന്ന ശരണം.
പ്രപദ്യേ ഗതവാനസ്മി ജീവോഽഹം ഭൃശദുഃഖിതഃ । സോഽഹം യഃ ശരണം പ്രാപ്തോ മമ തസ്യ യദസ്തി ച
ഞാൻ സമർപ്പിക്കുന്നു, ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ അതിയായി ദുഃഖിതനായ ഒരു ജീവൻ ആണ്; ആരെങ്കിലും ഈ ശരണം നേടിയാൽ, എനിക്ക് ഉള്ളതെല്ലാം അവനു സമർപ്പിതമാണ്.
സര്വം താഭ്യാം തദര്ഥം ഹി തദ്ഭോഗ്യം ന ഹ്യഹം മമ । ഇത്യസൌ കഥിതോ വിപ്ര മംത്രസ്യാര്ഥഃ സമാസതഃ
എല്ലാം അവർക്കുവേണ്ടിയാണ്, അവർക്കുള്ള അനുഭവത്തിനാണ്; എനിക്ക് വേണ്ടി അല്ല, എന്റെതായും അല്ല. ഇതാണ്, ബ്രാഹ്മണാ, ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞത്.
യുഗലാര്ഥസ്തഥാ ന്യാസഃ പ്രപത്തിഃ ശരണാഗതിഃ । ആത്മാര്പണമിമേ പംച പര്യായാസ്തേ മയോദിതാഃ
ഈ ദമ്പതികൾക്കുവേണ്ടി സമർപ്പണം, ശരണം, ആശ്രയം, ആത്മനിവേദനം—ഈ അഞ്ച് പദങ്ങൾ ഞാൻ സമാനമായ അർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
അയമേവ ചിംതനീയോ ദിവാനക്തമതംദ്രിതൈഃ
ഇതേ ആശയം തന്നെയാണ് ദിനവും രാത്രിയും ക്ഷീണമില്ലാതെ ചിന്തിക്കേണ്ടത്.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖംഡേ വൃംദാവനമാഹാത്മ്യേ ഏകാശീതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിൽ പാതാളഖണ്ഡത്തിലെ വൃന്ദാവനമാഹാത്മ്യത്തിൽ എൺപത്തൊന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശിവ ഉവാച- അഥ ദീക്ഷാവിധിം വക്ഷ്യേ ശൃണു നാരദ തത്ത്വതഃ । ശ്രവണാദേവ മുച്യേത വിനാ തസ്യ വിധാനതഃ
ശിവൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ദീക്ഷാവിധി ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; നാരദാ, നീ സത്യമായി കേൾക്കു. അതിന്റെ നിയമങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്നാലും കേൾവിയിലൂടെ തന്നെ മോചനം ലഭിക്കും.
ആവിരംച്യാജ്ജഗത്സര്വം വിജ്ഞായ നശ്വരം ബുധഃ । ആധ്യാത്മികാദി ത്രിവിധ ദുഃഖമേവാനുഭൂയ ച
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഈ ലോകം മുഴുവൻ നശ്വരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആത്മികം മുതലായ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനിയാകുന്നു.
അനിത്യത്വാച്ച സര്വേഷാം സുഖാനാം മുനിസത്തമ । ദുഃഖപക്ഷേ വിനിക്ഷിപ്യ താനി തേഭ്യോ വിവര്ജിതഃ
എല്ലാ സുഖങ്ങളും നിത്യമായതല്ലെന്ന്, മഹാമുനീ, മനസ്സിലാക്കി, അവയെ ദുഃഖത്തിന്റെ ഭാഗത്തേക്ക് മാറ്റി, അവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നു.
വിരജ്യ സംസൃതേര്ഹാനൌ സാധനാനി വിചിംതയേത് । അനുത്തമസുഖസ്യാപി സംപ്രാപ്തൌ ഭൃശനിര്വൃതഃ
സംസാരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാൻ ഉപായങ്ങൾ ആലോചിക്കണം; പരമസുഖം ലഭിച്ചാലും അതിൽ തൃപ്തനാവണം.
നരാണാം ദുഷ്കരത്വം ഹി വിജ്ഞായ ച മഹാമതിഃ । ഭൃശമാര്ത്തസ്തതോ വിപ്ര മാം ഗുരും ശരണം വ്രജേത്
മനുഷ്യർക്കു അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മഹാജ്ഞാനി, അതിയായി ദുഃഖിതനായി, ബ്രാഹ്മണാ, ഗുരുവായ എന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കണം.
ശാംതോ വിമത്സരഃ കൃഷ്ണേ ഭക്തോഽനന്യപ്രയോജനഃ । അനന്യസാധനഃ ശ്രീമാന്കാമലോഭവിവര്ജിതഃ
ശാന്തനും അസൂയയില്ലാത്തവനും കൃഷ്ണഭക്തനുമായ, മറ്റൊന്നും ലക്ഷ്യമില്ലാത്തവനും, മറ്റൊന്നും ആശ്രയിക്കാത്തവനും, സമ്പന്നനും, ആസയും ലാഭവും ഇല്ലാത്തവനും ആയിരിക്കുക.
ശ്രീകൃഷ്ണരസതത്ത്വജ്ഞഃ കൃഷ്ണമംത്രവിദാം വരഃ । കൃഷ്ണമംത്രാശ്രയോ നിത്യം മംത്രഭക്തഃ സദാ ശുചിഃ
കൃഷ്ണാനന്ദത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്നവനും, കൃഷ്ണമന്ത്രം അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, എപ്പോഴും കൃഷ്ണമന്ത്രത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവനും, എപ്പോഴും ശുദ്ധിയുള്ളവനും ആയിരിക്കുക.
സദ്ധര്മശാസകോനിത്യം സദാചാരനിയോജകഃ । സംപ്രദായീ കൃപാപൂര്ണോ വിരാഗീ ഗുരുരുച്യതേ
സത്ധർമ്മം എപ്പോഴും പഠിപ്പിക്കുകയും നല്ല ആചാരങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, സമ്പ്രദായത്തിൽപ്പെട്ടവൻ, കരുണയുള്ളവൻ, വൈരാഗ്യശാലിയായവൻ—ഇവനെയാണ് ഗുരു എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ഏവമാദിഗുണഃ പ്രായഃ ശുശ്രൂഷുര്ഗുരുപാദയോഃ । ഗുരൌ നിതാംതഭക്തശ്ച മുമുക്ഷുഃ ശിഷ്യ ഉച്യതേ
ഇവിടെ പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങൾ കൂടുതലും ഉള്ളവൻ ഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്യുന്നു; ഗുരുവിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയുള്ളവനും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ശിഷ്യൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
യത്സാക്ഷാത്സേവനം തസ്യ പ്രേമ്ണാ ഭാഗവതോ ഭവേത് । സ മോക്ഷഃ പ്രോച്യതേ പ്രാജ്ഞൈര്വേദവേദാംഗവേദിഭിഃ
അവനിൽ നേരിട്ട് സേവനം ചെയ്യുന്നത്, പ്രേമത്തോടെ, ഭക്തന്റെ മാർഗമാണ്; ഇതാണ് മോക്ഷം എന്ന് വേദവും അതിന്റെ അംഗങ്ങളും അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ആശ്രിത്യ സ്വഗുരോഃ പാദൌ നിജവൃത്തം നിവേദയേത് । സ സംദേഹാനപാകൃത്യ ബോധയിത്വാ പുനഃ പുനഃ
സ്വഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങൾ ആശ്രയിച്ച്, തന്റെ ജീവിതം തുറന്നു പറയണം; ഗുരു സംശയങ്ങൾ നീക്കി, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപദേശിക്കും.
സ്വപാദപ്രണതം ശാംതം ശുശ്രൂഷും നിജപാദയോഃ । അതിഹൃഷ്ടമനാഃ ശിഷ്യം മനുമധ്യാപയേത്പരമ്
ആചാര്യന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ച്, മനസ്സിൽ അതിയായ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ്, ശാന്തനും സേവനത്തിനായി ഉത്സുകനുമായ ശിഷ്യനെ ഗുരു ഉപദേശിക്കണം.
ചംദനേന മൃദാ വാപി വിലിഖേദ്ബാഹുമൂലയോഃ । വാമദക്ഷിണയോര്വിപ്ര ശംഖചക്രേ യഥാക്രമമ്
ശിഷ്യന്റെ ഇടതു കൈയും വലതു കൈയും ചന്ദനമോ മണ്ണോ ഉപയോഗിച്ച്, യഥാക്രമം ശംഖവും ചക്രവും ആകൃതിയായി കുറിക്കണം, മഹർഷേ.
ഊര്ദ്ധ്വപുംഡ്രം തതഃ കുര്യാദ്ഭാലാദിഷു വിധാനതഃ । തതോമംത്രദ്വയം തസ്യ ദക്ഷകര്ണേ വിനിര്ദിശേത്
ശിഷ്യന്റെ നെറ്റിയിലും മറ്റു നിർദ്ദേശിച്ച സ്ഥലങ്ങളിലും നേരായ പുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കണം; അതിനുശേഷം, ആ രണ്ടു മന്ത്രങ്ങൾ വലതുകാതിൽ ചൊല്ലിക്കൊടുക്കണം.
മംത്രാര്ഥം ച വദേത്തസ്മൈ യഥാവദനുപൂര്വശഃ । ദാസശബ്ദയുതം നാമ ധാര്യം തസ്യ പ്രയത്നതഃ
മന്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം ക്രമമായി ശരിയായി ശിഷ്യനോട് വിശദീകരിക്കണം; ശിഷ്യൻ ശ്രദ്ധയോടെ 'ദാസൻ' എന്ന പദം ഉൾപ്പെടുന്ന പേരാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്.