സ്മൃത്വാ ഗുണാന്സ്മരന്നാമ ഗാനം വാ മനരംജനമ് । ബോധയത്യാത്മനാത്മാനം സതതം പ്രേമ്ണി ലീയതേ
അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഓർക്കുകയും, നാമം ജപിക്കുകയും, മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന ഗാനങ്ങൾ പാടുകയും ചെയ്താൽ, ആത്മാവ് സ്വയം ഉണരുകയും പ്രേമത്തിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖംഡേ വൃംദാവനമാഹാത്മ്യേ പാര്വതീശിവസംവാദേ ശ്രീകൃഷ്ണരൂപവര്ണനംനാമ സപ്തസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ വൃന്ദാവനത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന പാർവതി-ശിവസംഭാഷണത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ രൂപം വിശദീകരിക്കുന്ന എഴുപത്തിയേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
പാര്വത്യുവാച- വൈഷ്ണവാനാം ച യദ്ധര്മം സര്വം തഥ്യം ച മേ വദ । യത്കൃത്വാ മാനവാഃ സര്വേ ഭവാംഭോധിം തരംതി ഹി
പാർവതി പറഞ്ഞു: വൈഷ്ണവരുടെ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെ എന്നെ അറിയിക്കണം. അതു ചെയ്താൽ എല്ലാവരും ഭവസമുദ്രം കടക്കുമല്ലോ.
ഈശ്വര ഉവാച- അഥ ദ്വാദശധാ ശുദ്ധിര്വൈഷ്ണവാനാമിഹോച്യതേ । ഗൃഹോപലേപനം ചൈവ തഥാനുഗമനം ഹരേഃ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: വൈഷ്ണവരുടെ പന്ത്രണ്ടു വിധമായ ശുദ്ധി ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു: വീടു വൃത്തിയാക്കൽ, ഹരിയുടെ വഴിയിൽ നടക്കൽ എന്നിവയാണ്.
ഭക്ത്യാ പ്രദക്ഷിണാ ചൈവ പാദയോഃ ശോധനം പുനഃ । പൂജാര്ഥം പത്രപുഷ്പാണാം ഭക്ത്യൈവോത്തോലനം ഹരേഃ
ഭക്തിയോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുക, കാലുകൾ വീണ്ടും കഴുകുക, ഹരിയുടെ പൂജയ്ക്ക് ഭക്തിയോടെ ഇലകളും പൂവുകളും ശേഖരിക്കുക എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
കരയോഃ സര്വശുദ്ധീനാമിയം ശുദ്ധിര്വിശിഷ്യതേ । തന്നാമകീര്തനം ചൈവ ഗുണാനാമപി കീര്ത്തനമ്
കൈകളുടെ എല്ലാ ശുദ്ധികളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമം അവന്റെ നാമം ജപിക്കുകയും ഗുണങ്ങൾ പാടുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്.
ഭക്ത്യാ ശ്രീകൃഷ്ണദേവസ്യ വചസഃ ശുദ്ധിരിഷ്യതേ । തത്കഥാശ്രവണം ചൈവ തസ്യോത്സവനിരീക്ഷണമ്
ഭക്തിയോടെ ശ്രീകൃഷ്ണദേവന്റെ വാക്കുകൾ ശുദ്ധമാക്കണം; അവന്റെ കഥകൾ കേൾക്കുകയും ഉത്സവങ്ങൾ കാണുകയും വേണം.
ശ്രോത്രയോര്നേത്രയോശ്ചൈവ ശുദ്ധിഃ സമ്യഗിഹോച്യതേ । പാദോദകം ച നിര്മാല്യം മാലാനാമപി ധാരണമ്
കാതിന്റെയും കണ്ണിന്റെയും ശുദ്ധി ഇവിടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു: അവന്റെ പാദജലം, അവശിഷ്ടങ്ങൾ, മാലകൾ ധരിക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ.
ഉച്യതേ ശിരസഃ ശുദ്ധിഃ പ്രണതസ്യ ഹരേഃ പുരഃ । ആഘ്രാണം തസ്യ പുഷ്പാദേര്നിര്മാല്യസ്യ തഥാ പ്രിയേ
തലയുടെ ശുദ്ധി ഹരിയുടെ മുന്നിൽ നമസ്കരിക്കുന്നതിലാണെന്ന് പറയുന്നു; പ്രിയേ, അവനു സമർപ്പിച്ച പൂക്കളും അവശിഷ്ടങ്ങളും നക്കുക കൂടിയാണു ശുദ്ധി.
വിശുദ്ധിഃ സ്യാദംതരസ്യ ഘ്രാണസ്യാപി വിധീയതേ । യത്ര പുഷ്പാദികം യച്ച കൃഷ്ണപാദയുഗാര്പിതമ്
അന്തരംഗത്തിന്റെ ശുദ്ധിയും മൂക്കിന്റെയും ശുദ്ധിയും കൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച പൂക്കൾക്കിടയിൽ ലഭിക്കുന്നു.
തദേകം പാവനം ലോകേ തദ്ധി സര്വം വിശോധയേത് । പൂജാ ച പംചധാ പ്രോക്താ താസാം ഭേദം ശൃണുഷ്വ മേ
അത് മാത്രമാണ് ലോകത്തിൽ പവിത്രം; അതു എല്ലാം ശുദ്ധീകരിക്കും. പൂജയെ അഞ്ചു വിധമാണെന്നു പറയുന്നു—അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.
അഭിഗമനമുപാദാനം യോഗഃ സ്വാധ്യായ ഏവ ച । ഇജ്യാ പംചപ്രകാരാര്ചാ ക്രമേണ കഥയാമി തേ
സന്നിധാനത്തിലെത്തൽ, ഒരുക്കം, ഏകത്വം, സ്വാധ്യായം, പൂജ—ഈ അഞ്ചു വിധ പൂജകളും ഞാൻ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിക്കാം.
തത്വാഭിഗമനം നാമ ദേവതാസ്ഥാനമാര്ജനമ് । ഉപലേപം ച നിര്മാല്യദൂരീകരണമേവ ച
തത്വാഭിഗമനം എന്നത് ദേവതയുടെ സന്നിധാനം വൃത്തിയാക്കലും, ലേപനം ചെയ്യലും, അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കലുമാണ്.
ഉപാദാനം നാമ ഗംധ പുഷ്പാദിചയനം തഥാ । യോഗോ നാമ സ്വദേവസ്യ സ്വാത്മനൈവാത്മഭാവനാ
ഉപാദാനം എന്നത് സുഗന്ധവും പൂവുകളും ശേഖരിക്കൽ; യോഗം എന്നത് സ്വന്തം ദേവതയെ തന്നെ ആത്മാവായി ഭാവിക്കുക എന്നതാണ്.
സ്വാധ്യായോ നാമ മംത്രാര്ഥാനുസംധാപൂര്വകോ ജപഃ । സൂക്തസ്തോത്രാദിപാഠശ്ച ഹരേഃ സംകീര്ത്തനം തഥാ
സ്വാധ്യായം എന്നത് മന്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി ജപിക്കലും, സ്തോത്രങ്ങൾ, സ്തുതികൾ തുടങ്ങിയവ വായിക്കലും, ഹരിയുടെ നാമങ്ങൾ ആലാപിക്കലും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
തത്ത്വാദിശാസ്ത്രാഭ്യാസശ്ച സ്വാധ്യായഃ പരികീര്തിതഃ । ഇജ്യാ നാമ സ്വദേവസ്യ പൂജനം ച യഥാര്ഥതഃ
തത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് പഠിക്കുന്നതും സ്വാധ്യായം എന്നാണ് പറയുന്നത്. സ്വന്തം ഇഷ്ടദേവതയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതാണ് ഇജ്യാ.
ഇതി പംചപ്രകാരാര്ചാ കഥിതാ തവ സുവ്രതേ । സാര്ഷ്ടി സാമീപ്യ സാലോക്യ സായുജ്യ സാരൂപ്യദാ ക്രമാത്
ഇങ്ങനെ, സുമനസ്സുള്ളവളേ, അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള ആരാധനകൾ ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു: സാർഷ്ടി, സാമീപ്യ, സാലോക്യ, സായുജ്യ, സാരൂപ്യ എന്നിങ്ങനെ.
പ്രസംഗാത്കഥയിഷ്യാമി ശാലഗ്രാമശിലാര്ചനമ് । കേശവാദേശ്ചതുര്ബാഹോര്ദക്ഷിണോര്ധ്വകരക്രമാത്
ഇപ്പോൾ, ഈ സന്ദർഭത്തിൽ, ഞാൻ ശാലഗ്രാമശിലയുടെ പൂജയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയും. ആദ്യം കേശവനെയും, നാലു കൈകളുള്ളവനെയും, വലതും മുകളിലുമുള്ള കൈകളുടെ ക്രമത്തിൽ തുടങ്ങുന്നു.
ശംഖചക്രഗദാപദ്മീ കേശവാഖ്യോ ഗദാധരഃ । നാരായണഃ പദ്മഗദാചക്രശംഖായുധൈഃ ക്രമാത്
കേശവൻ എന്നത് ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം എന്നിങ്ങനെ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവനാണ്, ഗദധരൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. നാരായണൻ പദ്മം, ഗദ, ചക്രം, ശംഖ് എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.
മാധവശ്ചക്രശംഖാഭ്യാം പദ്മേന ഗദയാ ഭവേത് । ഗദാബ്ജശംഖചക്രീ ച ഗോവിംദാഖ്യോ ഗദാധരഃ
മാധവൻ ചക്രവും ശംഖും, പദ്മവും ഗദയും കൈവശം വയ്ക്കുന്നു. ഗദധരൻ എന്ന പേരിലുള്ള ഗോവിന്ദൻ ഗദ, പദ്മം, ശംഖ്, ചക്രം എന്നിങ്ങനെ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വയ്ക്കുന്നു.
പദ്മശംഖാരി ഗദിനേ വിഷ്ണുരൂപായ തേ നമഃ । സശംഖാബ്ജ ഗദാചക്ര മധുസൂദന മൂര്തയേ
പദ്മവും ശംഖും ആയുധങ്ങളായവനും, ഗദയുടെ ശത്രുവായവനും, ഗദയും കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുമൂർത്തിയെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. ശംഖ്, പദ്മം, ഗദ, ചക്രം എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള മധുസൂദനമൂർത്തിയേയും വന്ദനം.
നമോ ഗദാരിശംഖാബ്ജയുക്തത്രിവിക്രമായ ച । സാരികൌമോദകീ പദ്മശംഖ വാമന മൂര്ത്തയേ
ഗദയുടെ ശത്രുവായ ശംഖും, പദ്മവും കൈവശമുള്ള ത്രിവിക്രമനേയും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. സാരംഗം, കൗമോദകി ഗദ, പദ്മം, ശംഖ് എന്നിവ കൈവശമുള്ള വാമനമൂർത്തിയേയും നമസ്കാരം.
ചക്രാബ്ജശംഖഗദിനേ നമഃ ശ്രീധരമൂര്ത്തയേ । ഹൃഷീകേശസാരിഗദാശംഖപദ്മിന്നമോസ്തു തേ
ചക്രം, പദ്മം, ശംഖ്, ഗദ എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ശ്രീധരമൂർത്തിയേയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. സാരംഗം, ഗദ, ശംഖ്, പദ്മം എന്നിവ കൈവശമുള്ള ഹൃഷീകേശനേയും വന്ദനം.
സാബ്ജശംഖഗദാചക്രപദ്മനാഭ സ്വമൂര്ത്തയേ । ദാമോദരശംഖഗദാചക്രപദ്മിന്നമോസ്തു തേ
പദ്മം, ശംഖ്, ഗദ, ചക്രം എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള പദ്മനാഭന്റെ സ്വന്തം രൂപത്തെയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. ശംഖ്, ഗദ, ചക്രം, പദ്മം എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ദാമോദരനേയും വന്ദനം.
ശംഖാബ്ജചക്രഗദിനേ നമഃ സംകര്ഷണായ ച । സാരിശംഖഗദാബ്ജായ വാസുദേവ നമോസ്തുതേ
ശംഖ്, പദ്മം, ചക്രം, ഗദ എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള സംകർഷണനേയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. സാരംഗം, ശംഖ്, ഗദ, പദ്മം എന്നിവ കൈവശമുള്ള വാസുദേവനേയും വന്ദനം.
ശംഖചക്രഗദാബ്ജായ ധൃത പ്രദ്യുമ്നമൂര്ത്തയേ । നമോഽനിരുദ്ധായ ഗദാശംഖാബ്ജാരിവിധാരിണേ
ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള പ്രദ്യുമ്നമൂർത്തിയേയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. ഗദ, ശംഖ്, പദ്മം, ചക്രത്തിന്റെ ശത്രു എന്നിവ കൈവശമുള്ള അനിരുദ്ധനേയും വന്ദനം.
സാബ്ജശംഖഗദാചക്രപുരുഷോത്തമമൂര്ത്തയേ । നമോഽധോക്ഷജരൂപായ ഗദാശംഖാരി പദ്മിനേ
പദ്മം, ശംഖ്, ഗദ, ചക്രം എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള പുരുഷോത്തമമൂർത്തിയേയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. ഗദ, ശംഖ്, പദ്മത്തിന്റെ ശത്രു, പദ്മം എന്നിവ കൈവശമുള്ള അദ്ധോക്ഷജനേയും വന്ദനം.
നൃസിംഹമൂര്ത്തയേ പദ്മഗദാശംഖാരിധാരിണേ । പദ്മാരിശംഖഗദിനേ നമോസ്ത്വച്യുതമൂര്ത്തയേ
പദ്മം, ഗദ, ശംഖ്, ചക്രത്തിന്റെ ശത്രു എന്നിവ കൈവശമുള്ള നരസിംഹമൂർത്തിയേയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. പദ്മം, ശംഖിന്റെ ശത്രു, ഗദ എന്നിവ കൈവശമുള്ള അച്യുതമൂർത്തിയേയും വന്ദനം.
സഗദാബ്ജാരിശംഖായ നമഃ ശ്രീകൃഷ്ണമൂര്ത്തയേ । ശാലഗ്രാമശിലാദ്വാരഗതലഗ്നദ്വിചക്രധൃക്
ഗദ, പദ്മം, ശംഖിന്റെ ശത്രു, ശംഖ് എന്നിവ കൈവശമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണമൂർത്തിയേയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. ശാലഗ്രാമശിലയുടെ വാതിലിൽ രണ്ട് ചക്രങ്ങൾ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതേയും വന്ദനം.
ശുക്ലാഭരേഖഃ ശോഭാഢ്യഃ സദേവഃ ശ്രീഗദാധരഃ । ലഗ്നദ്വിചക്രോ രക്താഭഃ പൂര്വഭാഗസ്തു പുഷ്കലഃ
വെള്ളരേഖയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ഭംഗിയുള്ള, ദേവതകളോടൊപ്പം ഉള്ള, മഹത്വമുള്ള ഗദധരൻ; വാതിലിൽ രണ്ട് ചക്രങ്ങൾ പതിഞ്ഞ, ചുവപ്പു നിറമുള്ള, മുൻഭാഗം സമൃദ്ധമായവൻ—