യൌവനോദ്ഭിന്നകൈശോരം നവയൌവനമുച്യതേ । തദ്വയസ്തസ്യ സര്വസ്വം പ്രപംചമിതരദ്വയഃ
യൗവനം കൈശോറത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനെ നവയൗവനം എന്ന് പറയുന്നു; ആ പ്രായമാണ് അവന്റെ എല്ലാം, ലോകവും മറ്റുള്ള രണ്ടും.
ബാല്യപൌഗംഡകൈശോരം വയോ വംദേ മനോഹരമ് । ബാലഗോപാലഗോപാലം സ്മരഗോപാലരൂപിണമ്
ബാല്യം, ബാല്യാവസ്ഥ, കൈശോറം എന്നിങ്ങനെ മനോഹരമായ പ്രായങ്ങളെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു; ബാലഗോപാലൻ, ഗോപാലൻ, മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്ന ഗോപാലൻ എന്ന രൂപം.
വംദേ മദനഗോപാലം കൈശോരാകാരമദ്ഭുതമ് । യമാഹുര്യൌവനോദ്ഭിന്ന ശ്രീമന്മദനമോഹനമ്
മദനഗോപാലൻ എന്ന അത്ഭുതമായ കൈശോറരൂപത്തെയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു; യൗവനത്തിൽ ഉദിച്ച മഹത്വമുള്ള മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നവനെന്ന് അവനെ പറയുന്നു.
അഖംഡാതുലപീയൂഷ രസാനംദമഹാര്ണവമ് । ജയതി ശ്രീപതേര്ഗൂഢം വപുഃ കൈശോരരൂപിണഃ
തുടർച്ചയില്ലാത്ത, ഉപമയില്ലാത്ത അമൃതം, ആനന്ദസമുദ്രം, ജയിക്കുന്നു; ശ്രീപതിയുടെ മറഞ്ഞ കൈശോറരൂപം.
ഏകമപ്യവ്യയം പൂര്വം ബല്ലവീവൃംദമധ്യഗമ് । ധ്യാനഗമ്യം പ്രപശ്യംതി രുചിഭേദാത്പൃഥഗ്ധിയഃ
ഒരുവൻ മാത്രമായും, മാറ്റമില്ലാത്തവനും, പുരാതനവനും ആയിട്ടും, വൃന്ദാവനത്തിലെ ഗോപന്മാരുടെ ഇടയിൽ വസിക്കുന്നവനാണ്; വ്യത്യസ്തമായ മനസ്സുകളും ഇഷ്ടങ്ങളും ഉള്ളവർ ധ്യാനത്തിലൂടെ അവനെ കാണുന്നു.
യന്നഖേംദുരുചിര്ബ്രഹ്മ ധ്യേയം ബ്രഹ്മാദിഭിഃ സുരൈഃ । ഗുണത്രയമതീതം തം വംദേ വൃംദാവനേശ്വരമ്
കാന്തിയുള്ള നഖചന്ദ്രം ബ്രഹ്മമാണ്, ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവന്മാരും അതിനെ ധ്യാനിക്കണം; മൂന്നു ഗുണങ്ങൾക്കുമപ്പുറം ഉള്ള വൃന്ദാവനേശ്വരനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
വൃംദാവനപരിത്യാഗോ ഗോവിംദസ്യ ന വിദ്യതേ । അന്യത്ര യദ്വപുസ്തത്തു കൃത്രിമം തന്ന സംശയഃ
വൃന്ദാവനത്തെ ഒരിക്കലും ഗോവിന്ദൻ വിട്ടുപോകുന്നില്ല; അവിടത്തെല്ലാം കാണുന്ന രൂപം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, അതു കൃത്രിമം തന്നെയാണ്.
സുലഭം വ്രജനാരീണാം ദുര്ല്ലഭം തന്മുമുക്ഷുണാമ് । തം ഭജേ നംദസൂനും യന്നഖതേജഃ പരം മനുഃ
വ്രജയിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് അവനെ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് അത്ര എളുപ്പമല്ല. മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ നഖപ്രഭയുള്ള നന്ദസുതനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.
പാര്വത്യുവാച। ഭുക്തിമുക്തിസ്പൃഹാ യാവത്പിശാചീ ഹൃദി വര്ത്തതേ । താവത്പ്രേമസുഖസ്യാത്ര കഥമഭ്യുദയോ ഭവേത്
പാർവതി പറഞ്ഞു: ഭോഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനുമുള്ള ആഗ്രഹം എന്ന പിശാച് മനസ്സിൽ ഉണ്ടാവുമ്പോൾ പ്രേമസുഖം എങ്ങനെ ഉദിക്കാനാകും?
ഈശ്വര ഉവാച- സാധുപൃഷ്ടം ത്വയാ ഭദ്രേ യന്മേ മനസി വര്ത്തതേ । തത്സര്വം കഥയിഷ്യാമി സാവധാനാ നിശാമയ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ഭദ്രേ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം എന്റെ മനസ്സിലുള്ളതായിരുന്നു. അതെല്ലാം ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
സ്മൃത്വാ ഗുണാന്സ്മരന്നാമ ഗാനം വാ മനരംജനമ് । ബോധയത്യാത്മനാത്മാനം സതതം പ്രേമ്ണി ലീയതേ
അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഓർക്കുകയും, നാമം ജപിക്കുകയും, മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന ഗാനങ്ങൾ പാടുകയും ചെയ്താൽ, ആത്മാവ് സ്വയം ഉണരുകയും പ്രേമത്തിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖംഡേ വൃംദാവനമാഹാത്മ്യേ പാര്വതീശിവസംവാദേ ശ്രീകൃഷ്ണരൂപവര്ണനംനാമ സപ്തസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ വൃന്ദാവനത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന പാർവതി-ശിവസംഭാഷണത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ രൂപം വിശദീകരിക്കുന്ന എഴുപത്തിയേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
പാര്വത്യുവാച- വൈഷ്ണവാനാം ച യദ്ധര്മം സര്വം തഥ്യം ച മേ വദ । യത്കൃത്വാ മാനവാഃ സര്വേ ഭവാംഭോധിം തരംതി ഹി
പാർവതി പറഞ്ഞു: വൈഷ്ണവരുടെ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെ എന്നെ അറിയിക്കണം. അതു ചെയ്താൽ എല്ലാവരും ഭവസമുദ്രം കടക്കുമല്ലോ.
ഈശ്വര ഉവാച- അഥ ദ്വാദശധാ ശുദ്ധിര്വൈഷ്ണവാനാമിഹോച്യതേ । ഗൃഹോപലേപനം ചൈവ തഥാനുഗമനം ഹരേഃ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: വൈഷ്ണവരുടെ പന്ത്രണ്ടു വിധമായ ശുദ്ധി ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു: വീടു വൃത്തിയാക്കൽ, ഹരിയുടെ വഴിയിൽ നടക്കൽ എന്നിവയാണ്.
ഭക്ത്യാ പ്രദക്ഷിണാ ചൈവ പാദയോഃ ശോധനം പുനഃ । പൂജാര്ഥം പത്രപുഷ്പാണാം ഭക്ത്യൈവോത്തോലനം ഹരേഃ
ഭക്തിയോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുക, കാലുകൾ വീണ്ടും കഴുകുക, ഹരിയുടെ പൂജയ്ക്ക് ഭക്തിയോടെ ഇലകളും പൂവുകളും ശേഖരിക്കുക എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
കരയോഃ സര്വശുദ്ധീനാമിയം ശുദ്ധിര്വിശിഷ്യതേ । തന്നാമകീര്തനം ചൈവ ഗുണാനാമപി കീര്ത്തനമ്
കൈകളുടെ എല്ലാ ശുദ്ധികളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമം അവന്റെ നാമം ജപിക്കുകയും ഗുണങ്ങൾ പാടുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്.
ഭക്ത്യാ ശ്രീകൃഷ്ണദേവസ്യ വചസഃ ശുദ്ധിരിഷ്യതേ । തത്കഥാശ്രവണം ചൈവ തസ്യോത്സവനിരീക്ഷണമ്
ഭക്തിയോടെ ശ്രീകൃഷ്ണദേവന്റെ വാക്കുകൾ ശുദ്ധമാക്കണം; അവന്റെ കഥകൾ കേൾക്കുകയും ഉത്സവങ്ങൾ കാണുകയും വേണം.
ശ്രോത്രയോര്നേത്രയോശ്ചൈവ ശുദ്ധിഃ സമ്യഗിഹോച്യതേ । പാദോദകം ച നിര്മാല്യം മാലാനാമപി ധാരണമ്
കാതിന്റെയും കണ്ണിന്റെയും ശുദ്ധി ഇവിടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു: അവന്റെ പാദജലം, അവശിഷ്ടങ്ങൾ, മാലകൾ ധരിക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ.
ഉച്യതേ ശിരസഃ ശുദ്ധിഃ പ്രണതസ്യ ഹരേഃ പുരഃ । ആഘ്രാണം തസ്യ പുഷ്പാദേര്നിര്മാല്യസ്യ തഥാ പ്രിയേ
തലയുടെ ശുദ്ധി ഹരിയുടെ മുന്നിൽ നമസ്കരിക്കുന്നതിലാണെന്ന് പറയുന്നു; പ്രിയേ, അവനു സമർപ്പിച്ച പൂക്കളും അവശിഷ്ടങ്ങളും നക്കുക കൂടിയാണു ശുദ്ധി.
വിശുദ്ധിഃ സ്യാദംതരസ്യ ഘ്രാണസ്യാപി വിധീയതേ । യത്ര പുഷ്പാദികം യച്ച കൃഷ്ണപാദയുഗാര്പിതമ്
അന്തരംഗത്തിന്റെ ശുദ്ധിയും മൂക്കിന്റെയും ശുദ്ധിയും കൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച പൂക്കൾക്കിടയിൽ ലഭിക്കുന്നു.
തദേകം പാവനം ലോകേ തദ്ധി സര്വം വിശോധയേത് । പൂജാ ച പംചധാ പ്രോക്താ താസാം ഭേദം ശൃണുഷ്വ മേ
അത് മാത്രമാണ് ലോകത്തിൽ പവിത്രം; അതു എല്ലാം ശുദ്ധീകരിക്കും. പൂജയെ അഞ്ചു വിധമാണെന്നു പറയുന്നു—അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.
അഭിഗമനമുപാദാനം യോഗഃ സ്വാധ്യായ ഏവ ച । ഇജ്യാ പംചപ്രകാരാര്ചാ ക്രമേണ കഥയാമി തേ
സന്നിധാനത്തിലെത്തൽ, ഒരുക്കം, ഏകത്വം, സ്വാധ്യായം, പൂജ—ഈ അഞ്ചു വിധ പൂജകളും ഞാൻ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിക്കാം.
തത്വാഭിഗമനം നാമ ദേവതാസ്ഥാനമാര്ജനമ് । ഉപലേപം ച നിര്മാല്യദൂരീകരണമേവ ച
തത്വാഭിഗമനം എന്നത് ദേവതയുടെ സന്നിധാനം വൃത്തിയാക്കലും, ലേപനം ചെയ്യലും, അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കലുമാണ്.
ഉപാദാനം നാമ ഗംധ പുഷ്പാദിചയനം തഥാ । യോഗോ നാമ സ്വദേവസ്യ സ്വാത്മനൈവാത്മഭാവനാ
ഉപാദാനം എന്നത് സുഗന്ധവും പൂവുകളും ശേഖരിക്കൽ; യോഗം എന്നത് സ്വന്തം ദേവതയെ തന്നെ ആത്മാവായി ഭാവിക്കുക എന്നതാണ്.
സ്വാധ്യായോ നാമ മംത്രാര്ഥാനുസംധാപൂര്വകോ ജപഃ । സൂക്തസ്തോത്രാദിപാഠശ്ച ഹരേഃ സംകീര്ത്തനം തഥാ
സ്വാധ്യായം എന്നത് മന്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി ജപിക്കലും, സ്തോത്രങ്ങൾ, സ്തുതികൾ തുടങ്ങിയവ വായിക്കലും, ഹരിയുടെ നാമങ്ങൾ ആലാപിക്കലും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
തത്ത്വാദിശാസ്ത്രാഭ്യാസശ്ച സ്വാധ്യായഃ പരികീര്തിതഃ । ഇജ്യാ നാമ സ്വദേവസ്യ പൂജനം ച യഥാര്ഥതഃ
തത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് പഠിക്കുന്നതും സ്വാധ്യായം എന്നാണ് പറയുന്നത്. സ്വന്തം ഇഷ്ടദേവതയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതാണ് ഇജ്യാ.
ഇതി പംചപ്രകാരാര്ചാ കഥിതാ തവ സുവ്രതേ । സാര്ഷ്ടി സാമീപ്യ സാലോക്യ സായുജ്യ സാരൂപ്യദാ ക്രമാത്
ഇങ്ങനെ, സുമനസ്സുള്ളവളേ, അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള ആരാധനകൾ ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു: സാർഷ്ടി, സാമീപ്യ, സാലോക്യ, സായുജ്യ, സാരൂപ്യ എന്നിങ്ങനെ.
പ്രസംഗാത്കഥയിഷ്യാമി ശാലഗ്രാമശിലാര്ചനമ് । കേശവാദേശ്ചതുര്ബാഹോര്ദക്ഷിണോര്ധ്വകരക്രമാത്
ഇപ്പോൾ, ഈ സന്ദർഭത്തിൽ, ഞാൻ ശാലഗ്രാമശിലയുടെ പൂജയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയും. ആദ്യം കേശവനെയും, നാലു കൈകളുള്ളവനെയും, വലതും മുകളിലുമുള്ള കൈകളുടെ ക്രമത്തിൽ തുടങ്ങുന്നു.
ശംഖചക്രഗദാപദ്മീ കേശവാഖ്യോ ഗദാധരഃ । നാരായണഃ പദ്മഗദാചക്രശംഖായുധൈഃ ക്രമാത്
കേശവൻ എന്നത് ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം എന്നിങ്ങനെ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവനാണ്, ഗദധരൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. നാരായണൻ പദ്മം, ഗദ, ചക്രം, ശംഖ് എന്ന ക്രമത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.
മാധവശ്ചക്രശംഖാഭ്യാം പദ്മേന ഗദയാ ഭവേത് । ഗദാബ്ജശംഖചക്രീ ച ഗോവിംദാഖ്യോ ഗദാധരഃ
മാധവൻ ചക്രവും ശംഖും, പദ്മവും ഗദയും കൈവശം വയ്ക്കുന്നു. ഗദധരൻ എന്ന പേരിലുള്ള ഗോവിന്ദൻ ഗദ, പദ്മം, ശംഖ്, ചക്രം എന്നിങ്ങനെ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വയ്ക്കുന്നു.